افزایش بیش از ۱۰۰ درصدی اعتبارات مشاغل خانگی در ۲سال گذشته

بامداد جنوب: مشاغل خانگی امروز یکی از مهم‌ترین مسیرهای اشتغال، به‌ویژه برای زنان، جوانان و سرپرستان خانوار است. این نوع کسب‌وکارها با سرمایه اولیه کم، امکان کار در محیط امن خانه و انعطاف‌پذیری در زمان را فراهم می‌کنند و به حفظ بنیان خانواده کمک می‌کنند. مشاغل خانگی همچنین می‌توانند به توسعه مهارت‌ها، تبدیل استعدادهای فردی به درآمد و کاهش بیکاری کمک کنند. در سطح کلان، این مشاغل بخشی از اقتصاد خرد و محلی را فعال کرده، زنجیره تولید تا مصرف را کوتاه‌تر می‌سازند و در صورت حمایت درست، می‌توانند به صادرات، برندسازی و توسعه کارآفرینی منجر شوند.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی از توسعه چشمگیر تنوع مشاغل خانگی خبر داد و اعلام کرد که هم‌اکنون بیش از ۶۰۰ کد رشته شغلی در این حوزه به رسمیت شناخته شده است.

سید مالک حسینی با بیان اینکه در این مدت بیش از دو میلیون مجوز مشاغل خانگی صادر شده است گفت: با وجود این، هنوز نگاه سنتی به این حوزه وجود دارد و بسیاری تصور می‌کنند مشاغل خانگی تنها به فعالیت‌هایی مانند بافندگی و خیاطی محدود می‌شود، در حالی که اکنون بیش از ۶۰۰ کد رشته شغلی در این بخش تعریف شده و بسیاری از آن‌ها نیز مشاغل نوظهور هستند.

وی با اشاره به سهم پایین زنان در اقتصاد کشور گفت: نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران حدود ۱۸ درصد است، در حالی که این رقم برای مردان به حدود ۸۲ درصد می‌رسد. این مسئله نشان می‌دهد که باید ظرفیت‌های حضور زنان در اقتصاد متنوع‌تر شود.

او ادامه داد: به واسطه ساختار فرهنگی، زنان بیشتر در اقتصاد مراقبتی حضور دارند؛ حوزه‌ای که شامل مراقبت از کودک، سالمند و امور مشابه است و در اقتصاد جهانی نیز امروز با عنوان «اقتصاد مراقبتی» شناخته می‌شود.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار تأکید کرد: مشاغل خانگی یکی از بهترین ظرفیت‌ها برای حفظ بنیان خانواده و در عین حال افزایش مشارکت اقتصادی زنان است؛ البته این به معنای محدود کردن حضور زنان به خانه نیست، بلکه یکی از ظرفیت‌های موجود برای اشتغال زنان محسوب می‌شود.

وی با بیان اینکه ۸۱ درصد دارندگان مجوز مشاغل خانگی زنان هستند، گفت: بخش عمده این افراد، زنانی هستند که یا سرپرست خانوارند یا نقش مهمی در تأمین اقتصاد خانواده دارند و درآمد حاصل از این فعالیت‌ها برای آن‌ها جنبه تفننی ندارد، بلکه بخشی از هزینه‌های زندگی را تأمین می‌کند.

حسینی همچنین سهم مشاغل خانگی از بازار کار کشور را حدود شش درصد اعلام کرد و افزود: فروش محصولات این بخش عمدتاً از دو مسیر انجام می‌شود؛ فروش اینترنتی و نمایشگاه‌های فصلی و موردی.

وی توضیح داد: بسیاری از فعالان مشاغل خانگی در ماه‌های پایانی سال، به‌ویژه از بهمن تا فروردین، بیشترین درآمد خود را کسب می‌کنند، اما در سال گذشته به دلیل برخی حوادث و اختلالات اینترنتی، هم فروش آنلاین و هم نمایشگاه‌های حضوری آن‌ها با مشکل مواجه شد و بخش زیادی از درآمد خود را از دست دادند.

به گفته حسینی، فعالان مشاغل خانگی معمولاً امکان پیگیری و مطالبه‌گری گسترده مانند کسب‌وکارهای بزرگ را ندارند و به همین دلیل دبیرخانه مشاغل خانگی تلاش کرده است مسائل این بخش را پیگیری کند.

او ادامه داد: از همین‌جا ایده «هزار میدان» شکل گرفت؛ طرحی که هدف آن برگزاری نمایشگاه‌های کوچک، کم‌هزینه و پرتعداد در سراسر کشور است. به گفته وی، نمایشگاه‌های فصلی معمولاً نیازمند زیرساخت و هزینه‌های بالایی هستند و برای هر غرفه چند میلیون تومان هزینه ایجاد می‌شود، اما در طرح جدید تلاش شده با استفاده از فضاهای عمومی و دولتی، هزینه‌ها کاهش یابد.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار گفت: در قالب این طرح، نمایشگاه‌های یک تا دو روزه با سرعت و هزینه کمتر برگزار می‌شود و از ظرفیت فضاهایی مانند مدارس، مراکز اداری، شهرداری‌ها و سایر نهادهای عمومی استفاده خواهد شد.

حسینی درباره نام‌گذاری این طرح نیز گفت: عنوان «میدان» برگرفته از شرایط امروز اقتصاد کشور است؛ چرا که اگر اقتصاد نچرخد، در سایر میدان‌ها نیز با مشکل مواجه خواهیم شد. بر همین اساس، برنامه‌ریزی شده است که در هزار نقطه کشور، هر دو هفته یک‌بار نمایشگاه مشاغل خانگی برگزار شود؛ اقدامی که تعداد نمایشگاه‌ها را از چهار نوبت در سال به بیش از ۲۴ نمایشگاه خواهد رساند.

حسینی با اشاره به نحوه توزیع نمایشگاه‌های طرح «هزار میدان» در کشور گفت: توزیع نمایشگاه‌ها بر اساس فراوانی جمعیتی انجام شده و در برخی شهرستان‌های نزدیک به هم نمایشگاه‌ها به‌صورت چرخشی برگزار می‌شود. همچنین در شهرهای بالای ۲۰۰ هزار نفر جمعیت تا هفت نقطه برای برگزاری نمایشگاه مشاغل خانگی پیش‌بینی شده است.

وی افزود: تاکنون ۶۴۵ شهر به‌طور دقیق مشخص شده و محل‌های برگزاری نیز تعیین شده است که به‌زودی اطلاعات آن بارگذاری خواهد شد. به گفته او، صدا و سیما و شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز برای اطلاع‌رسانی و پوشش رسانه‌ای این طرح همکاری می‌کنند؛ به‌ویژه برای معرفی ظرفیت‌ها در شهرهای کوچک.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار ادامه داد: بخش عمده زیرساخت‌های مورد استفاده در این طرح متعلق به شهرداری‌ها و نهادهای عمومی است و دستگاه‌هایی مانند کمیته امداد، بسیج، بنیاد برکت، بنیاد علوی و وزارت کشور نیز در اجرای آن مشارکت دارند. همچنین استانداران سراسر کشور درگیر اجرای طرح شده‌اند.

او با بیان اینکه اجرای این برنامه تا پایان سال ادامه خواهد داشت، گفت: از میان ۱۴۵۷ شهر کشور، تاکنون جانمایی ۶۴۵ نقطه به‌صورت قطعی انجام شده و تلاش کرده‌ایم آمارها و وعده‌های ارائه‌شده کاملاً واقعی و مبتنی بر داده باشد.

حسینی درباره نحوه مشارکت فعالان مشاغل خانگی در این نمایشگاه‌ها توضیح داد: فراخوان حضور در نمایشگاه‌ها از طریق ادارات شهرستانی منتشر شده و از همه افرادی که امکان عرضه محصول دارند دعوت شده است. البته بخشی از ۶۰۰ رشته مشاغل خانگی، خدمات‌محور هستند و طبیعتاً امکان عرضه آن‌ها در نمایشگاه وجود ندارد؛ برای مثال برنامه‌نویسان یا برخی فعالان حوزه خدمات باید از مسیرهای دیگری خدمات خود را عرضه کنند.

وی افزود: افرادی که تولید کالا دارند می‌توانند در این نمایشگاه‌ها حضور پیدا کنند و حتی کسانی که هنوز مجوز مشاغل خانگی ندارند اما فعالیت آن‌ها برای ما محرز شده نیز دعوت شده‌اند تا در نمایشگاه‌ها شرکت کنند. همزمان نیز روند صدور مجوز برای آن‌ها پیگیری می‌شود.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار تأکید کرد: تلاش شده هزینه حضور فعالان مشاغل خانگی در نمایشگاه‌ها تا حد امکان به صفر نزدیک شود.

به گفته او، اگر در شرایط عادی هزینه ورودی یک نمایشگاه حدود یک میلیون تومان باشد، در قالب این طرح این رقم به حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان کاهش یافته است.

وی همچنین از طراحی یک همکاری مشترک با یکی از بانک‌های عامل خبر داد و گفت: از زمان شکل‌گیری این طرح، ایده‌هایی برای تکمیل حمایت‌های مالی نیز مطرح شد و اکنون در حال نهایی شدن است.

حسینی ادامه داد: در صورت نهایی شدن این طرح، قرار است از طریق دستگاه‌های کارت‌خوان بانک عامل، درصد بسیار اندکی از فروش به‌عنوان هزینه دریافت شود؛ به‌گونه‌ای که اگر فروش صورت نگیرد، هزینه‌ای هم از فعالان دریافت نشود. همچنین قرار است از طریق همین بانک، تسهیلات سرمایه در گردش با نرخ ترجیحی به فعالان مشاغل خانگی پرداخت شود.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار درباره منابع مالی این حوزه گفت: سال گذشته ۹ همت اعتبار برای مشاغل خانگی در نظر گرفته شده بود که از این میزان حدود ۶ همت پرداخت شد. برای سال ۱۴۰۵ این اعتبار به ۱۲ همت افزایش یافته است.

وی همچنین به همپوشانی اعتبارات وزارت تعاون با منابع وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اشاره کرد و گفت: حدود ۱۳ همت نیز در آن بخش اختصاص یافته که نزدیک به ۷۰ درصد آن با حوزه مشاغل خانگی و کسب‌وکارهای خرد همپوشانی دارد. به گفته وی سهمیه اعتبارات مشاغل خانگی نسبت به دو سال پیش بیش از دو برابر افزایش یافت

حسینی با تأکید بر اینکه هم مشاغل خانگی و هم کسب‌وکارهای خرد و کوچک در حوزه فروش با مشکل مواجه شده‌اند، اظهار کرد: باید برای عبور این کسب‌وکارها از شرایط فعلی، یک دوره گذار تعریف شود و مجموعه اقداماتی که طراحی شده نیز در همین راستاست تا مشاغل خانگی از حالت پنهان و محدود خارج شوند.

وی با اشاره به تغییرات بازار کار در ایران و جهان گفت: امروز آمارهای جهانی نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد بازار کار جهان در اختیار آزادکارهاست و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۸۰ درصد برسد. این تحول در ایران نیز در حال شکل‌گیری است و نسل جدید تمایل بیشتری به کار مستقل دارد و از ساختارهای بوروکراتیک فاصله می‌گیرد.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار افزود: تنوع بالای مشاغل خانگی و اضافه شدن مشاغل نوظهور، ظرفیت مهمی برای پاسخ به این تحولات ایجاد کرده است و می‌تواند فرصت تازه‌ای برای نسل جوان باشد؛ نسلی که علاقه‌مند است برای خودش کار کند و کمتر وارد نظام‌های سنتی کارفرمایی شود.

او با اشاره به روند صدور مجوز مشاغل خانگی گفت: امروز مجوز مشاغل خانگی از سریع‌ترین مجوزهاست. برخی مجوزها به‌صورت آنی صادر می‌شود، اما در برخی حوزه‌ها مانند صنایع غذایی، نیاز به تأیید وزارت بهداشت وجود دارد. به گفته او، مجوزهای بدون نیاز به تأیید معمولاً یک‌روزه صادر می‌شوند و مجوزهای تأییدمحور نیز به‌طور متوسط بین یک‌ونیم تا دو ماه زمان می‌برند.

حسینی با اشاره به روند صدور مجوزهای مشاغل خانگی گفت: به نظر می‌رسد امروز مجوز مشاغل خانگی یکی از سریع‌ترین مجوزها در کشور باشد. برخی مجوزها بلافاصله صادر می‌شوند، اما در برخی حوزه‌ها مانند صنایع غذایی، تأییدیه وزارت بهداشت نیز لازم است و طبیعتاً نظارت‌های تخصصی در این بخش وجود دارد.

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار در پایان با اشاره به وابستگی کسب‌وکارها به پلتفرم‌های خارجی گفت: حتی اگر اینترنت بین‌الملل نیز به‌طور کامل در دسترس باشد، باز هم ممکن است پلتفرم‌های خارجی با اعمال تعرفه یا محدودیت، اختلال ایجاد کنند؛ بنابراین باید ظرفیت سکوهای داخلی برای توسعه کسب‌وکارهای خانگی تقویت شود.