زخم عمیق قطعی اینترنت بر پیکر اقتصاد دیجیتال

بامداد جنوب: ۴۳ روز از آغاز قطعی گسترده اینترنت بین‌المللی در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران می‌گذرد. بر اساس اطلاعات نت‌بلاکس، دسترسی به شبکه جهانی برای بیش از ۹۰ میلیون شهروند ایرانی به کمتر از یک درصد سطح عادی کاهش‌یافته و تنها کاربران «خط سفید» از دسترسی محدود برخوردارند. خاموشی اینترنت که با استناد به ملاحظات امنیتی توجیه شد و در برخی کشورهای جهان نیز چنین تصمیماتی در مواقع حساس گرفته می‌شود، اما در ایران به یکی از طولانی‌ترین اختلالات ثبت‌شده در تاریخ ارتباطات ایران تبدیل‌شده است. خاموشی اینترنت نه‌تنها مانع جریان اطلاعات و ارتباطات روزمره مردم شده، بلکه به بحرانی اقتصادی و اجتماعی تبدیل‌شده که آثار آن روزانه بیشتر آشکار می‌شود. این اختلال اکنون زندگی میلیون‌ها ایرانی را تحت تاثیر مستقیم قرار داده است. انتظار می‌رفت با برقراری آتش‌بس محدودیت‌های اینترنت کمتر یا برداشته شود اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداد، البته برخی دانشگاه‌ها پیامک‌هایی را برای دانشجویان ارسال کرده‌اند که نشان می‌دهد دسترسی محدود به اینترنت بین‌الملل از اوایل هفته آینده امکان‌پذیر خواهد بود. این پیام‌ها حاکی از اتصال دانشجویان به شبکه‌ی دانشگاه از طریق VPN و دسترسی به منابعی نظیر موتورهای جستجو، ابزارهای هوش مصنوعی، جی‌میل، اسکولار و گیت‌هاب است.

ستار هاشمی وزیر ارتباطات، هشتم بهمن‌ماه درست بعد از اعتراضات دی‌ماه، در حاشیه حیاط دولت در جمع خبرنگاران، با صراحت اعلام کرد که هر روز قطعی اینترنت، ۵ هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به کشور وارد می‌کند. این بدان معنا است که با گذشت ۴۳ روز از جنگ، تنها از این محل، بیش از ۲۰۰ هزار میلیارد تومان هزینه به کشور تحمیل‌شده است. البته به گفته وزیر ارتباطات در همان مقطع، برآورد برخی از وزرا و اعضای کابینه دولت، این میزان خسارت، حداقلی است و بیش از این برآورد می‌شود. به عبارت بهتر، هزینه‌ی قطعی اینترنت، به لیست هزینه‌های نظامی و امنیتی آن‌هم در شرایطی اضافه می‌شود که کشور پیش از جنگ نیز در شرایط بحرانی کسری بودجه قرار داشت.

وزیر ارتباطات معتقد بود که کسب‌وکار‌های کوچک و متوسط، بیش از ۲۰ روز بدون اینترنت تاب نمی‌آورند و بعدازآن، اشتغال ۱۰ میلیون ایرانی در معرض نابودی قرار می‌گیرد. اکنون که اینترنت، این‌بار به‌واسطه جنگ، از دسترس خارج است، چند کسب‌وکار نابود شده است؟ وزارت ارتباطات به‌عنوان مجری تصمیمات در حوزه فنی شبکه جهانی، چه اقدامی را ترتیب داده ‌است؟ نهاد‌های امنیتی با این تصمیم توانستند به کدام اهداف خود برسند که هزینه‌ آن پایین‌تر از اعداد اعلامی بوده است؟

شرکت‌های بزرگ نیز از هزینه‌های بازاریابی تا مشتری‌های بین‌المللی خود را از دست دادند که درآمد آتی کشور را کمرنگ می‌کند. می‌توان گفت که این خاموشی، به یک بحران تمام‌عیار تبدیل شده است؛ بحرانی که هزینه آن نه‌تنها بر دوش دولت بلکه مستقیماً بر دوش مردم تحمیل می‌شود.

درحالی‌که قطعی اینترنت به دلیل مسائل امنیتی صورت پذیرفته است، اما برخی مقامات، مدیران دولتی و حتی خبرنگاران به اینترنت جهانی متصل هستند. این تبعیض آشکار اگرچه شاید در نگاه اول و برای مقطعی توجیه‌پذیر باشد اما به نظر می‌رسد تصمیم گیران از بحرانِ جنگ استفاده ابزاری کرده و به‌جای تلاش برای کاهش آسیب‌ها و ضعف‌های اقتصادی گذشته، درصدد پاک کردن صورت‌مسئله برآمدند و‌ گویی کلاً نباید این مطالبه عمومی را جدی گرفت.

در نتیجه، اقتصاد ملی و معیشت خانوار‌ها قربانی فراموشی برقراری اینترنت شده است، درحالی‌که کسانی که این سیاست‌ها را وضع کرده‌اند، همچنان از مزایای ارتباطات آنلاین بهره‌مند هستند.

اگر سیاست فعلی ادامه یابد، اثرات آن فراتر از خسارت مالی خواهد بود. پایه‌های اعتماد عمومی و ثبات اجتماعی دچار فروپاشی می‌شوند، میلیون‌ها شغل از بین می‌رود و اقتصاد دیجیتال و حتی اقتصاد کلان کشور به‌شدت آسیب می‌بیند. اکنون تصمیم‌گیران باید بدانند که خاموشی اینترنت، اگرچه از ظن آن‌ها یک ابزار حکمرانی برای مدیریت است، اما باید این سکوت رو جدی بگیرد.

خاموشی اینترنت، داستانی از بحران مدیریت، سوءاستفاده قدرت و نادیده گرفتن حقوق شهروندان است؛ بحرانی که می‌توانست با مدیریت هوشمندانه، شفافیت و اولویت‌بندی منافع ملی و مردم، از فاجعه تبدیل به تجربه‌ای آموزنده شود، اما امروز به یکی از تلخ‌ترین فجایع اقتصادی و اجتماعی کشور بدل شده است.