ریشه ریزگردهای بوشهر کجاست؟

داود علیزاده

خشک‌سالی‌های پیاپی، کاهش پوشش گیاهی و فشار فزاینده بهره‌برداری از منابع طبیعی سبب شده امروز بخش بزرگی از اراضی استان بوشهر در معرض خطر فرسایش بادی قرار گیرد. طبق اعلام اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، در حال حاضر ۱۱ کانون فعال فرسایش بادی با وسعتی بیش از ۵۲۶ هزار هکتار در بوشهر شناسایی شده که پنج کانون آن در سه شهرستان جنوبی استان به دلیل ویژگی‌های اقلیمی، کمبود بارش و تخریب مراتع، بیشترین نقش را در شکل‌گیری ریزگردهای محلی دارند.

این پدیده نه‌تنها سلامت مردم و پویایی زیست‌محیطی منطقه را تهدید می‌کند، بلکه دامنه تأثیر آن تا حوزه‌های کشاورزی، منابع آبی و حتی اقتصاد محلی گسترش یافته است. به گفته عبدالحسین گرشاسبی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، برای مهار این پدیده اقداماتی از جمله تعبیه هلالی‌های فلسی، بذرپاشی در مراتع و مشارکت مردمی در طرح‌های بیابان‌زدایی آغاز شده است. با این حال تداوم این برنامه‌ها نیازمند اعتبار، آموزش و مشارکت گسترده‌تر جوامع محلی است تا بوشهر بتواند از سایه سنگین ریزگردها رهایی یابد.

وی با اشاره به اینکه فقط ۱.۸ درصد از اراضی استان بوشهر جنگل است ادامه داد: از مجموع ۳۲۰ هزار و ۷۷۱ هکتار از اراضی جنگلی این استان ۲۸ هزار و ۶۰۰ هکتار دست کاشت هستند که با همت مردم و دولت ایجادشده است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر گفت: اراضی جنگلی استان بوشهر تنها ۱.۵۸ از وسعت جنگل‌های کشور را شامل می‌شود که بیشتر شامل درختان کنار، بادام‌کوهی و بنه است.

وی ۷۵ درصد از اراضی ملی را در حوزه وظایف منابع طبیعی عنوان کرد و گفت: بالغ‌بر یک میلیون و ۷۳۹ هزار هکتار از اراضی استان ملی است که به‌رغم کمبودها و شرایط موجود، برای حفاظت و صیانت از آن‌ها اقداماتی مهم درزمینه پیشگیری از قاچاق چوب و الوار و قطع درختان، اطفای حریق و طرح‌های مرتبط با آن با کمک ۲۵۷ جنگلدار آموزش‌دیده در ۳۲۰ هزار و ۷۷۱ هکتار از جنگل‌های این استان انجام می‌شود.

گرشاسبی، وسعت مراتع استان یک میلیون و ۱۸۹ هزار هکتار اعلام کرد و افزود: در زمان کنونی ۴۶ هزار و ۸۱ هکتار آن توسط مردم مدیریت می‌شود.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر تصریح کرد: از مجموع مراتع استان تنها ۹ هزار و ۳۱۴ هکتار آن درجه یک و مابقی درجه ۲ و ۳ هستند.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر گفت: در زمینه برطرف کردن مشکل ناترازی ‌ای انرژی همکاری‌هایی با شرکت توزیع نیروی برق و مجریان عامل انجام گرفت و دراین ارتباط یکهزار و ۷ هکتار از اراضی تحت تولیت این نهاد برای احداث نیروگاه خورشیدی واگذارشده است.

وی در ادامه با اشاره به وضعیت آبخوان‌های استان افزود: با توجه به عرض ۶۰ کیلومتری استان بوشهر و هم‌جواری برخی مناطق با دریا احداث آبخوان‌ها و سازه‌های آبخیزداری یکی از بهترین راهکارها برای جلوگیری از هدر رفت آب باران واردشده به حوضه‌های آبریز این استان است که با ذخیره آن‌ها می‌توان به گسترش و افزایش سطح و کیفیت مراتع کمک و از تخریب‌های سیلاب‌های ناشی از آن جلوگیری کرد.

وی تخصیص اعتبار برای توسعه طرح‌های آبخیزداری را مهم دانست و افزود: با توجه به خشک‌سالی‌های اخیر و کمبود آب شیرین اجرای طرح‌های آبخوان‌داری یکی از محورهای مهم فعالیت‌های این دستگاه است که نیازمند همراهی و همکاری خیران در این بخش است.

گرشاسبی در ادامه افزود: امسال ۳۵ میلیون مترمکعب از این آب‌های حاصل از بارندگی در حوضه آبریز استان بوشهر توسط ۹۰۹ سازه آبخیزداری ذخیره‌شده که در چند سال اخیر کم‌سابقه است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر بیان کرد: در زمان کنونی ۱۱ کانون فرسایش بادی به مساحت ۵۲۶ هزار و ۶۶۴ هکتار در استان بوشهر وجود دارد که پنج کانون آن در ۳ شهرستان دارای اکوسیستم بیابانی است و یکی از علل اصلی بروز ریزگردها است.

وی ادامه داد: برای مبارزه با این پدیده اقداماتی همچون تعبیه هلالی‌های فلسی و توزیع بذر میان مرتع‌داران انجام‌شده است.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر استفاده بهینه از پساب‌ها را یکی از اقدامات مهم و مشترک میان این نهاد و شرکت آب و فاضلاب این استان بیان کرد و افزود: با توجه به ورود ۴۰ هزار مترمکعب آب خاکستری به محیط‌زیست و امکان بهره‌وری از آن تفاهم‌نامه‌ای برای راه‌اندازی زراعت چوب انجام‌گرفته که اکنون با همکاری یکی از سرمایه‌گذاران روند اجرایی آن مطلوب است.

به گفته گرشاسبی ۲۰۰ هکتار از اراضی اطراف شهرها دارای شبکه فاضلاب در مجاورت پساب‌ها قرار دارند که با توجه به جانمایی آن، تسهیلات اعطایی از سوی دولت و همچنین برآورد سود خالص هفت میلیارد ریالی برای هر هکتار از آن پیش‌بینی می‌شود با استقبال مطلوبی روبرو شود.

گرشاسبی با اشاره به جنگل‌های حرا و اهمیت نقش آن‌ها در حفظ اکوسیستم‌های منطقه‌ای بیان کرد: حرا یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین گونه مانگرو در استان بوشهر است که در زمان کنونی قریب به ۴۶۰ هکتار از اراضی مناطق و سواحل این استان را در برگرفته است.

وی ادامه داد: با استفاده از ظرفیت‌های بومی‌سازی و ۱۵ شرکت پتروشیمی و تشکیل کنسرسیوم زمینه برای توسعه مناطق جنگلی حرا در بخش‌های جنوبی استان بوشهر به مساحتی بالغ‌بر ۶۰۰ هکتار انجام‌گرفته است که در منطقه خورخان دیر در دست اجراست.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان بوشهر میزان اعتبار مصوب فصل کشاورزی سال جاری را چهار هزار میلیارد ریال برشمرد و گفت: ۳۸ درصد از اعتبارات مصوب امسال در فصل کشاورزی هزینه شده و اقدامات مرتبط با آن در دست پیگیری است.

وی تصریح کرد: دو هزار و ۸۳۲ میلیارد و ۸۸۰ میلیون ریال اعتبار مصوب در حوزه آبخیزداری برای ۲۵ پروژه برنامه‌ریزی‌شده در سال جاری مصوب شده، همچنین ۶۷ طرح نیز از محل اعتبارات تملک دارایی استانی و ملی در دست اجراست.

گرشاسبی، از کمبود نیروی ۴۰ درصدی منابع طبیعی خبر داد و بیان کرد: با توجه به لزوم مقابله با چالش‌های حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری و حفاظت از آن‌ها این کمبود همواره با همکاری نیروهای ستادی در سطح استان جبران می‌شود.

وی با اشاره به هفته منابع طبیعی نیز گفت: امسال از نهم تا ۱۵ اسفندماه با هدف اصلی آگاهی‌بخشی درباره اهمیت منابع طبیعی، جلب مشارکت عمومی برای حفظ و نگهداری از آن‌ها و ایجاد عزم ملی برای اجرای پویش‌های درختکاری در محورهای مختلفی با شعار هفته «سرمایه‌گذاری در منابع طبیعی زمینه‌ساز تولید پایدار» برگزار می‌شود. این برنامه امسال به شکل نمادین در روستای ابوالفیروز ‌برگزار می‌شود و از مردم، مسئولان انتظار می‌رود با مشارکت در طرح و سنت حسنه در این روز نسبت به توسعه، حفظ، نگهداری و پایداری میراث منابع طبیعی کشور در کنار تقویت و ایجاد روحیه همبستگی و وحدت ملی گام بردارند.