طرح جامع ساماندهی رودخانه حله اجرایی می‌شود

بامداد جنوب: حریم رودخانه‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های مدیریت پایدار منابع آب، نقشی تعیین‌کننده در حفظ تعادل اکولوژیک، کاهش مخاطرات طبیعی و صیانت از حقوق نسل‌های آینده دارد. رودخانه‌ها صرفاً مجرای عبور آب نیستند، بلکه به‌همراه بستر و حریم خود، یک سامانه زنده و پویا را تشکیل می‌دهند که هرگونه دخل و تصرف غیرکارشناسی در آن می‌تواند پیامدهای گسترده زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی به‌دنبال داشته باشد. حریم رودخانه در واقع فضای تنفسی رودخانه است؛ محدوده‌ای که امکان پخش سیلاب، رسوب‌گذاری طبیعی، تغذیه آبخوان‌ها و پایداری جریان آب را فراهم می‌کند. تجاوز به این حریم، با ساخت‌وسازهای غیرمجاز، تغییر کاربری اراضی، برداشت‌های بی‌رویه مصالح یا انسداد مسیرهای طبیعی آب، خطر بروز سیلاب‌های مخرب، فرسایش شدید خاک و کاهش کیفیت منابع آب را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. تجربه سال‌های اخیر در نقاط مختلف کشور نشان داده است که بخش قابل توجهی از خسارات ناشی از سیلاب‌ها، نتیجه نادیده گرفتن همین حریم‌های قانونی و طبیعی بوده است. از منظر زیست‌محیطی نیز، حریم رودخانه‌ها زیستگاه گونه‌های گیاهی و جانوری متعددی است و نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی ایفا می‌کند. این محدوده‌ها به‌ویژه در مناطق پایین‌دست، ارتباط مستقیمی با پایداری تالاب‌ها دارند و هرگونه اختلال در آن‌ها می‌تواند حیات تالاب‌ها و معیشت جوامع محلی وابسته به آن‌ها را با تهدید جدی مواجه کند. در استان‌هایی با شرایط اقلیمی حساس مانند بوشهر که با افزایش دما، تبخیر بالا و دوره‌های خشکسالی مواجه‌اند، صیانت از بستر و حریم رودخانه‌ها اهمیتی دوچندان دارد. مدیریت علمی این حریم‌ها، در کنار مشارکت جوامع محلی و اجرای دقیق قوانین، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش تنش‌های آبی، افزایش تاب‌آوری سرزمین و حفاظت از اکوسیستم‌های ارزشمند ایفا کند.

در همین زمینه معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر با تأکید بر نقش حیاتی تالاب‌ها در پایداری منابع آب، حفظ تنوع زیستی و معیشت جوامع محلی گفت: حفاظت از تالاب‌ها صرفاً یک موضوع زیست‌محیطی نیست، بلکه مستقیماً با امنیت آبی، اقتصادی و اجتماعی مناطق مرتبط است و نیازمند مدیریت علمی منابع آب در کنار بهره‌گیری از دانش بومی است.

عبدالطیف عباسی‌نژاد در ادامه افزود: تالاب‌ها به‌عنوان زیرساخت‌های طبیعی، نقش مهمی در تنظیم جریان آب، کاهش خطر سیلاب‌ها، تصفیه طبیعی آب و کنترل کانون‌های گردوغبار ایفا می‌کنند و هرگونه تضعیف این اکوسیستم‌ها، پیامدهایی فراتر از محیط‌زیست خواهد داشت.

وی با اشاره به شرایط اقلیمی استان بوشهر تأکید کرد: افزایش دما، تبخیر بالا و تداوم خشکسالی‌های سال‌های اخیر، فشار مضاعفی بر منابع آبی و تالاب‌ها وارد کرده است، اما در کنار این عوامل طبیعی، برداشت‌های نامتوازن، کاهش آورد رودخانه‌ها و تغییرات در بستر و حریم مجاری آبی نیز می‌تواند تاب‌آوری تالاب‌ها را کاهش دهد.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر، تالاب حله را یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های آبی استان دانست و گفت: تالاب حله و منطقه حفاظت‌شده پیرامون آن، از نظر اکولوژیک و به‌ویژه میزبانی پرندگان مهاجر، اهمیت بالایی دارد و وضعیت آن ارتباط مستقیمی با شرایط رودخانه حله و نحوه توزیع و انتقال جریان آب در این حوضه دارد.

عباسی‌نژاد با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای بهبود شرایط این تالاب تصریح کرد: در همین راستا، طرح جامع ساماندهی رودخانه حله با محورهایی مانند لایروبی بخش‌هایی از رودخانه و زهکش‌ها و همچنین بهسازی و احداث سازه‌های مقسم، با هدف بهبود انتقال و توزیع آب، کاهش انسدادها و ارتقای شرایط اکولوژیک پایین‌دست در دستور کار قرار گرفته است.

وی تأکید کرد: این اقدامات زمانی اثربخش خواهد بود که مبتنی بر مطالعات فنی و هیدرولوژیکی و با در نظر گرفتن ملاحظات زیست‌محیطی اجرا شود؛ چراکه ساماندهی اصولی رودخانه‌ها می‌تواند ضمن کاهش خطر طغیان و رسوب‌گذاری، به احیای کارکردهای طبیعی تالاب‌ها نیز کمک کند.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر با اشاره به مفهوم حق‌آبه تالاب‌ها گفت: تالاب‌ها برای بقا و حفظ عملکردهای طبیعی خود نیازمند حداقلی از آب با زمان‌بندی مشخص هستند و در مدیریت منابع آب، باید تالاب به‌عنوان یک ذی‌نفع اکولوژیک مورد توجه قرار گیرد. در این مسیر، شرکت آب منطقه‌ای بوشهر در چارچوب قوانین و مقررات، مدیریت و تنظیم منابع و مصارف آب را با هدف ایجاد تعادل میان نیازهای مختلف دنبال می‌کند.

عباسی‌نژاد نقش جوامع محلی و بهره‌برداران را در حفاظت از تالاب‌ها بسیار مهم دانست و افزود: تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که بدون مشارکت مردم محلی، حفاظت پایدار امکان‌پذیر نیست. اصلاح الگوی مصرف آب، کاهش تلفات، نگهداری شبکه‌های آبیاری و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، از جمله اقداماتی است که می‌تواند تأثیر مستقیمی بر بهبود وضعیت رودخانه‌ها و تالاب‌ها داشته باشد.

وی با اشاره به رویکردهای جهانی روز جهانی تالاب‌ها خاطرنشان کرد: تأکید نهادهای بین‌المللی بر پیوند تالاب‌ها با دانش سنتی و میراث جوامع محلی، نشان می‌دهد که ترکیب دانش بومی با مدیریت علمی می‌تواند راهگشای حفاظت پایدار این اکوسیستم‌های ارزشمند باشد؛ موضوعی که در استان بوشهر نیز ظرفیت تحقق آن وجود دارد.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای بوشهر در پایان گفت: افزایش بهره‌وری آب، تقویت پایش و حفاظت از مجاری آبی، جلوگیری از دخل و تصرف در بستر و حریم رودخانه‌ها و همکاری بین‌بخشی با دستگاه‌های مسئول، از جمله محورهای اصلی برنامه‌های این شرکت برای حمایت از تالاب‌ها و منابع آب وابسته به آن‌هاست.