حساسیت‌های ظاهری و مد در دوران نوجوانی

دوران نوجوانی شبیه عبور از پلی باریک است؛ پلی میان کودکی و بزرگسالی که در دو سوی آن، نگاه دیگران ایستاده است. در این میان، ظاهر و مد به یکی از پررنگ‌ترین دغدغه‌های نوجوانان تبدیل می‌شود؛ دغدغه‌ای که گاه بیش از توان روانی آنان سنگینی می‌کند. حساسیت‌های ظاهری در این دوره نه یک مسئله سطحی، بلکه نشانه‌ای از جست‌وجوی هویت است؛ جست‌وجویی که اگر درست هدایت نشود، می‌تواند به اضطراب، خودکم‌بینی و حتی طرد اجتماعی بینجامد.

نوجوان امروز هر صبح پیش از آنکه از خانه خارج شود، انگار در دادگاهی بی‌رحم حاضر می‌شود؛ دادگاهی که قاضی آن شبکه‌های اجتماعی‌اند و هیئت منصفه‌اش همسالان. لباس، مدل مو، کفش و حتی رنگ کیف مدرسه می‌توانند حکم قبولی یا رد شدن را صادر کنند. ضرب‌المثل قدیمی می‌گوید: «خواهی نشوی رسوا، همرنگ جماعت شو». این جمله شاید در گذشته توصیه‌ای برای همزیستی بود، اما امروز گاهی به فشاری خاموش تبدیل شده است که نوجوان را وادار می‌کند برخلاف میل یا توان خود، در مسیر مد حرکت کند.

مد، ذاتاً پدیده‌ای خنثی است؛ نه خوبِ مطلق و نه بدِ مطلق. مشکل از جایی آغاز می‌شود که مد از «انتخاب» به «اجبار» تبدیل می‌شود. وقتی نوجوان احساس می‌کند اگر فلان برند را نپوشد یا شبیه فلان چهره مجازی نباشد، دیده نمی‌شود، اینجا ظاهر دیگر ابزار بیان نیست؛ بلکه زنجیر است. مثل لباسی که اگرچه زیباست، اما تنگ است و نفس را می‌گیرد.

حساسیت‌های ظاهری در نوجوانی، اغلب ریشه در مقایسه دارد. مقایسه‌ای دائمی و فرساینده؛ با دوستان، با سلبریتی‌ها و حتی با نسخه‌های فیلترشده از خودِ دیگران. در چنین فضایی، نوجوان ممکن است فراموش کند که «هر گردی گردو نیست» و آنچه در قاب‌های براق دیده می‌شود، همیشه واقعیت زندگی نیست. نتیجه این فراموشی، نارضایتی مزمن از بدن و ظاهر خویش است.

نقش خانواده و جامعه در این میان تعیین‌کننده است. وقتی بزرگ‌ترها مدام بر ظاهر تأکید می‌کنند یا خودشان اسیر چشم و هم‌چشمی‌اند، پیام ناگفته‌ای به نوجوان منتقل می‌شود: «ارزش تو در دیده شدنت است». در حالی که شاید بهتر باشد به یاد بیاوریم «تن آدمی شریف است به جان آدمیت»، نه به کفش و لباسش. تقویت مهارت‌ها، علایق و اعتمادبه‌نفس می‌تواند تکیه‌گاهی باشد تا نوجوان بداند ظاهر تنها یکی از لایه‌های هویت اوست، نه تمام آن.

درنهایت، حساسیت‌های ظاهری در نوجوانی را باید جدی گرفت، اما نه با سرزنش و نه با ساده‌انگاری. گفت‌وگو، آموزش سواد رسانه‌ای و ایجاد فضایی امن برای متفاوت بودن، می‌تواند این فشار را کاهش دهد. نوجوانی که بداند برای پذیرفته شدن لازم نیست خودِ واقعی‌اش را پنهان کند، کمتر اسیر مدهای زودگذر می‌شود. شاید آن‌وقت آینه، به‌جای قضاوت، فقط تصویر را نشان دهد.