آمریکا به دنبال میانجی‌گری بن سلمان

بامدادجنوب_مریم خوئینی

در روزهایی که تحرکات دیپلماتیک منطقه با سرعتی کم‌سابقه در حال تغییر است، انتشار گزارشی در روزنامه «الاخبار» لبنان؛ روزنامه‌ای که به محور مقاومت نزدیک است، موجی از گمانه‌زنی‌ها را درباره پشت‌پرده روابط ایران، آمریکا و عربستان برانگیخته است.

بر اساس آنچه که در روزنامه الاخبار منتشر شده است، دونالد ترامپ مدیریت گفت‌وگوهای احتمالی میان تهران و واشنگتن را به محمد بن‌سلمان سپرده، و ولیعهد  عربستان سعودی نیز تلاش‌هایی را برای میانجی‌گری آغاز کرده است.

اهمیت این ادعا تنها در محتوا یا منبع آن نیست، بلکه در زمان‌بندی حساس و پیامدهای احتمالی آن برای موازنه قدرت در خاورمیانه است؛ موازنه‌ای که طی ماه‌های اخیر با نزدیکی نسبی تهران و ریاض، تحرکات انتخاباتی آمریکا و بحران‌های منطقه‌ای پیچیده‌تر شده است. برای بررسی بیشتر و روشن شدن ابعاد واقعی این خبر و سنجش اعتبار این روایت و همچنین بررسی پیامدهای احتمالی آن با یکی از کارشناسان مجرب  استان بوشهر در حوزه بین الملل گفت‌وگو کرده‌ایم.

الاخبار لبنان، قابل اعتماد و حامی مقاومت

الله‌کرم مشتاقی کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با بامداد جنوب درباره سوابق روزنامه الاخبار در انتشار اخبار پشت‌پرده، گفت: روزنامه الاخبار جزء هشت روزنامه‌ای است که همچنان در لبنان به صورت روزانه علاوه بر چاپ الکترونیک، به صورت کاغذی نیز منتشر و توزیع می‌شود. این روزنامه، حامی مقاومت است و می‌توان ادعا کرد که زبان مقاومت در حوزه نشر کاغذی است. مطالبش قابل اعتماد بوده و بر خلاف بسیاری از رسانه‌های لبنانی، الاخبار از انتشار مطالب بی‌اساس، شایعات و دروغ‌های رایج سیاسی پرهیز می‌کند.

وی ادامه داد: این روزنامه در شماره سه‌شنبه ۴ آذر مطلبی با تیتر «ترامب فوّض ابن سلمان إداره حوار أمیرکی إیرانی» با این محتوا که دونالد ترامپ مدیریت گفت‌وگوهای احتمالی میان تهران و واشنگتن را به محمد بن‌سلمان سپرده، منتشر کرده است. البته این رسانه جانب احتیاط را رعایت کرده و نوشته که آنچه می‌گوید به نقل از منابع دیپلماتیک مطلع غربی است.

این کارشناس روابط بین‌الملل افزود: با این وجود برخی مطالب، اظهارات و یادداشت‌های مستقل از سوی رسانه‌ها و مقامات ایرانی نیز این گمانه زنی را تقویت می‌کنند؛ از جمله اظهارات خانم مهاجرانی سخنگوی دولت در مصاحبه با المیادین(فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت ۲۴ آبان در مصاحبه با شبکه المیادین گفته بود که جمهوری اسلامی ایران از سوی میانجی‌گران پیام‌هایی دریافت کرده است).

عربستان می‌خواهد جای قطر و عمان را بگیرد

مشتاقی در پاسخ به این پرسش که چقدر ممکن است عربستان سعودی و به‌ویژه بن‌سلمان به‌عنوان میانجی میان ایران و آمریکا مطرح شود؟ گفت: پاسخ این سوال را می‌توان از متن گفتگویی که بین بن سلمان وترامپ انجام شده کشف و بررسی کرد. در آن دیدار دو طرف بیان کرده‌اند که«بدون تفاهم با ایران نمی‌توان به ثبات پایدار در خاورمیانه دست یافت». از سوی دیگر نه تنها عربستان سعودی بلکه مجموعه غرب می‌دانند که ماجراجویی‌ها اسرائیل تا چه میزان می‌تواند غرب آسیا را به آشوب بکشاند؛ آشوبی که زیان آن متوجه خود اروپایی‌ها خواهد بود. در چنین شرایطی حتی منافع آمریکا نیز در امان نخواهد بود.

وی تصریح کرد: از سوی دیگر تلاش عربستان سعودی در میانجی‌گری بین ایران و آمریکا را می‌توان ناشی از یک رقابت درون عربی نیز دانست. عربستان مایل است در میان نقش‌هایی که برای خود تعریف کرده است در جایگاه «صلح‌ساز و میانجی‌گر» جایگزین عمان و قطر شود و از این رهگذر به کسب پرستیژ بین‌المللی بپردازد. دلیل دیگر اینکه عربستان همواره خود را دور و بی‌خبر از مذاکرات بین ایران و غرب می‌دانسته است که این برای ریاض خوشایند نبوده و نیست، بنابراین در تلاش است از این طریق خود را از نتیجه دقیق مذاکرات و روندها مطلع گرداند.

این کارشناس روابط بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که از منظر واشنگتن، سپردن مسئولیت گفت‌وگو با تهران به بن‌سلمان چه توجیهی می‌تواند داشته باشد؟ گفت: از چند منظر این مسأله برای واشنگتن پذیرفتنی است. اولا عربستان در نگاه آمریکا به خصوص در نظر ترامپ یک منبع بی‌پایان نفت و سرمایه گذاری است و علاقه‌مند است ریاض را بیش از پیش با خود همراه سازد و به آن نقش دهد. از سوی دیگر مایل است ریاض، جای دوحه را بگیرد و نقش سابق عربستان به عنوان برادر بزرگ‌تر دنیای عرب را تقویت کند. اگر چه سیاست‌های قطر نیز خطری برای آمریکا ندارد اما ریاض نگران است در بازی قدرت در منطقه عربستان از ایران و ترکیه و قطر و حتی مصر عقب بیفتد. همچنین آمریکا می‌داند که نگاه ایران به عربستان پس از توافق پکن تغییر یافته است.

مشتاقی در پاسخ به این پرسش آیا عربستان می‌تواند نماینده قابل اعتماد یا مؤثر برای منافع آمریکا در پرونده ایران باشد و آیا تهران چنین میانجی‌گری‌ای را مطلوب یا قابل پذیرش می‌داند؟ بیان کرد: این تیغ دولبه است. قبلا در پرونده هسته‌ای میانجی‌گری ترکیه و برزیل را شاهد بودیم که البته نتیجه ویژه‌ای در برنداشت.

برای هر سناریویی آماده باشیم

وی تأکید کرد: به نظر من این امتیازی بزرگ برای عربستان است و ما نباید با آغوش باز آن را بپذیریم. باید جوانب آن را بسنجیم. باید سایر پازل‌های حل نشده منطقه را که اتفاقا عربستان نیز در برخی از آنها ورود دارد، در نظر بگیریم. ما و عربستان در برخی از پرونده های مشترک منطقه‌ای انعطافاتی از خودمان نشان داده‌ایم اما گمان و نظر شخصی من این است که عربستان بیشتر منتفع شده است. باید تراز انتفاع طرفین برابر باشد.

این کارشناس حوزه بین‌الملل ادامه داد: اینکه عربستان تا چه میزان برای آمریکایی‌ها قابل اعتماد است، می‌توانم بگویم تقریبا ۱۰۰%. عربستان به آمریکا به عنوان بخشی از ستون ثبات‌ساز و امنیت خود می نگرد. آمریکا نیز می‌داند که عربستان تا چه میزان در امور راهبردی به واشنگتن تکیه دارد.

مشتاقی در پاسخ به این پرسش که به نظر شما محتمل‌ترین سناریو در پشت این خبر چیست؟ گفت: ترسیم سناریو یک بُعدی در این ماجرا بسیار سخت و ناممکن است. ایران طی سال‌ها به این تجربه رسیده که در مواجهه با بحران‌ها به خصوص بحرانی که یک سر آن غرب است باید خود را برای هر سناریویی آماده نگه دارد. ما بعد از جنگ ۱۲ روزه حداقل تا سال‌های سال به آمریکا با چشم بدبینی می‌نگریم. ما بدعهدی و شرارت آمریکا در میان مذاکرات را دیده‌ایم. البته قبل از آن نیز خباثت‌های واشنگتن بر ما پوشیده نبوده است اما جنگ ۱۲ روزه یک نقطه عطف در رفتار زشت و فریبکارانه آمریکایی‌ها بود.

بدعهدی آمریکا ثابت شده است

وی تصریح کرد: به نظر من در عین حال که می‌توان آن را به عنوان تصمیم ترامپ برای کاهش و یا حل و فصل برخی تنش‌ها در نظر گرفت اما همچنان باید دستمان روی ماشه باشد. از هیچ خط قرمزی عقب ننشینیم. فریب هیچ وعده‌ای را نخوریم. امضا هیچکس را تضمین ندانیم. اجازه موذی‌گری هیچ «فرانچسکویی» را به طرف مقابل ندهیم. با این حال در مذاکراتی را که می‌تواند منجر به احقاق حقوق ایران شود، نبندیم.

این کارشناس روابط بین‌الملل تأکید کرد: به عبارتی نگاه ما به طرف آمریکایی باید بدبینانه و همراه با شک و شبهه باشد و هر واژه و جمله‌ای از آنها را راستی آزمایی کنیم. آمریکا شأنیت ندارد که ایران با حسن ظن به آن بنگرد. اتفاقا واشنگتن در مذاکرات احتمالی باید ابهامات و سوالات ما را پاسخ بدهد حتی من معتقدم نباید به سادگی از کنار غرامت مادی و مسئولیت حقوقی آمریکا در حمله به ایران بگذریم.