اقتصاد
14 بازدید
گفتوگوی بامداد جنوب با مدیرعامل شرکت دانشبنیان توران سیراف؛
«پرورش صدف» مسیر تازه توسعه اقتصاد دریامحور
بامدادجنوب_داود علیزاده
در جنوب ایران، جایی که آبهای نیلگون خلیجفارس به ساحل بوشهر میرسد، طرحی تازه در دل دریا جان گرفته است؛ تلاشی دانشبنیان که پرورش صدفهای خوراکی و مرواریدساز را از مرحله تحقیق به تولید تجاری رسانده و افق تازهای برای اقتصاد دریامحور کشور گشوده است. این فعالیت نوین نهتنها پاسخی به نیاز اشتغال و بهرهبرداری پایدار از منابع طبیعی است، بلکه میتواند الگویی برای تحول معیشت جوامع ساحلی باشد. در همین راستا، گفتوگویی داشتیم با «پیام قاضی»، مدیرعامل شرکت دانشبنیان «توران سیراف» مجموعهای که برای نخستین بار در ایران و به ویژه در استان بوشهر توانسته چرخه تکثیر و پرورش خارج از فصل صدفهای بومی خلیجفارس و دریای عمان را به مرحله تولید تجاری برساند.
آقای قاضی در ابتدا از فعالیت مجموعهتان بگویید؟
فعالیت مجموعه ما در زمینه تکثیر و پرورش صدفهای خوراکی و مرواریدساز متمرکز است. ما نخستین شرکت در ایرانی هستیم که در کرانه خلیجفارس و دریای عمان تکثیر خارج از فصل صدفهای گونه بومی منطقه را انجام میدهد؛ بدین معنا که سالانه چهار مرتبه تکثیر را انجام داده و محصول را وارد بازار میکنیم
صنعت پرورش صدف خوراکی چه تفاوتی با سایر آبزیپروریها از نظر هزینه، بازده و نیازهای فنی دارد؟
یکی از مزیتهای بسیار برجسته و چشمگیرگونه پرورشی ما این است که میتوان در تمام طول سال آن را پرورش داد و اقدام به صدفریزی کرد. برخلاف مزارع پرورش میگو و ماهی، این صنعت نیازی به خشککردن و آمادهسازی بستر مزارع ندارد و در تمامی فصول امکان صدفریزی وجود دارد. البته در پرورش میگو دوره رشد معمولاً بین ۶ تا ۷ ماه طول میکشد، اما این حوزه با مشکلاتی مثل تأمین خوراک، تهیه لارو و شیوع بیماریهای آفتزا مواجه است. در پرورش ماهی نیز فقط مرحله تولید و آمادهسازی بچهماهی حدود ۱۲ ماه زمان میبرد. در مقابل، چرخه پرورش صدف طی همان ۱۲ ماه کاملاً آرام و بدون این چالشها پیش میرود؛ فرآیندی ساده، کمهزینه و بدون استرس که در پایان دوره، سودآوری ۱۲۰ درصدی را برای پرورشدهنده به همراه دارد.
نکته حائز اهمیت دیگر این است که ما بههیچوجه به غذای دستی یا جیره کنسانتره نیاز نداریم؛ بنابراین حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از هزینههای جاری که در مزارع ماهی و میگو معمول است، در اینجا کاهش مییابد. همچنین، ازآنجاکه قفسها بر روی سطح آب شناور هستند نیازی به هوادهی نیست و همین باعث میشود که احتیاجی به برق فشار قوی نیز نباشد.
در مسیر تجاریسازی فناوری تولید صدف خوراکی با چه موانع علمی یا فنی مواجه شدید؟
بزرگترین دغدغهای که در حال حاضر در حوزه پرورش میتوانم مطرح کنم این است که فرآیند پرورش بهقدری آسان است که ممکن است پرورشدهنده دچار تردید و شبهه شود، چراکه رقیبی برای آن وجود ندارد. از نظر فنی نیز باید عرض کنم گونهای که ما در اختیار داریم، در کشور تکثیر و بومیسازی شده و در تمام فصول سال در دسترس است. اینگونه هم در مزارع خاکی، هم در مزارع بتنی، استخرهای ژئوممبران، آببندها، خورها و سایر مناطق بهراحتی قابلیت کشت دارد؛ و باید تأکید کنم که بیماریهای زمینهای و منطقهای مانند «لکه سفید» (White Spot) و «AHPND» که اکثر گونههای میگو و ماهی را زمینگیر کرده است، در اینگونه وجود ندارد؛ بنابراین با گونهای بسیار مقاوم روبرو هستیم.
روند صدور مجوزها برای این صنعت در استان بوشهر چگونه است و چه چالشی دارید؟
درخواست ما از دولتمردان و دوستان، بهویژه سازمان شیلات، این است که بهعنوان یک پیشران عمل کند، نه بهعنوان بخشی که صرفاً در صدور مجوزها و بخشهای کارشناسی مداخله میکند. با توجه به اینکه این علم نوپاست و تازهوارد کشور شده، نباید کمبود اطلاعات یا بهروز نبودن دانش کارشناسان باعث افت و کندی سیستم شود.
این سیستم نیازمند حمایت است. زمانی که سرمایهگذار به ادارات مراجعه میکند، باید به شرکتهای عامل معرفی شود؛ نه اینکه کارشناس مربوطه به دلیل سطح پایین اطلاعات خود، سرمایهگذار را دلسرد یا منصرف کند. همانطور که استاندار محترم فرمودند و طبق تأکیدات ریاست محترم جمهوری، هر سرمایهگذاری که وارد بخش سرمایهگذاری هر ارگان یا ادارهای میشود، برخورد دافعهآمیز با او به هر نحوی، اقدامی خلاف ضوابط است.
چه برنامههایی برای توسعه مزارع پرورش صدف در سایر شهرستانهای ساحلی دارید؟
دامنه فعالیتهای این طرح به حوزه اشتغال روستایی نیز گسترش پیداکرده و تمرکز ویژه ما بر جوامع صیادی است که به دلیل کاهش ذخایر آبزیان و شرایط نامساعد جوی دریا، با چالشهای معیشتی روبرو شدهاند. این عزیزان اکنون در قالب شرکتهای تعاونی و با هزینههای راهاندازی بسیار اندک، فعالیت خود را در این عرصه آغاز کردند. این الگو ابتدا در استان بوشهر و هماکنون در سایر استانهای ساحلی نیز در دست ترویج و توسعه است.
با توجه به نوسانات بازار ارز، صادرات صدف خوراکی تا چه اندازه برای سرمایهگذاران صرفه اقتصادی دارد؟
محاسبات اقتصادی به این صورت است که از زمانی که شما بچهصدف را خریداری کرده و در مزرعه رهاسازی میکنید تا زمانی که محصول به سایز بازاری برسد، هزینهای معادل ۱۱ تا ۱۳ هزار تومان برای هر دانه متحمل میشوید. در حال حاضر، شرکت ما محصول نهایی را سر مزرعه با قیمت ۲۸ هزار تومان از شما خریداری میکند. فروش محصول بهصورت دانهای انجام میشود و همانطور که اشاره شد، دوره پرورش با ۱۲۰ درصد سود همراه است.
در حال حاضر بازارهای هدف این محصول کدام کشورها هستند؟
بازار کشورهای حاشیه خلیجفارس در سه چهار سال گذشته بهشدت پررونق شده است. ما درخواستهای دائمی برای خرید محصول از کشورهایی نظیر ترکیه، روسیه، عراق، گرجستان، هند شرقی، قطر، عمان و امارات داریم. بااینحال، به دلیل پایین بودن میزان تولید فعلی، قادر به انعقاد قراردادهای دائمی با بسیاری از این بازارها نیستیم.
مدل خرید تضمینی شما چگونه طراحیشده و چه تضمینی برای استمرار آن وجود دارد؟
خدمات شرکت در قالب یک بسته حمایتی کامل ارائه میشود که شامل تحویل بچهصدف، تأمین قفسهای پرورشی و ارائه آموزشهای حین دوره است. ما در طول دوره پرورش در کنار شما هستیم و در نهایت خرید تضمینی محصول را انجام میدهیم. مدل خرید تضمینی بدینصورت است که بچهصدف اصلاحنژاد شده (که نسبت به شرایط حداقل و حداکثر دما و شوری مقاومتر بوده و رشد بهتر و یکدستتری دارد) تحت نظارت کارشناسی از کارگاه خارجشده و همراه با یک دستورالعمل به پرورشدهنده تحویل داده میشود. پرورشدهنده ملزم به رعایت این دستورالعمل تا زمان رسیدن محصول به بازار است؛ مواردی مانند تمیزکاری دو بار در هفته، سرکشی دائم به قفسها، ترمیم پارگی احتمالی قفس یا طنابها، جمعآوری محصول در انتهای حوضچه و رعایت فواصل استاندارد. در صورت رعایت این موارد که بسیار ساده هستند، ما خرید محصول را تضمین میکنیم. پیشنهاد ما این است که ظرفیت هر بخش یا منطقه بین ۱۰ تا ۲۰ تن باشد تا بتوانیم بهراحتی یک کانتینر محصول را به بازار عرضه کنیم. پس از آمادهسازی محصول، شرکت چک تضمینی را به سرمایهگذار ارائه میدهد و تقریباً در یک بازه یک تا سهماهه، پس از ارسال به بازار هدف و نقد شدن پول، مبلغ بهحساب سرمایهگذار واریز خواهد شد.
با وجود مزیتهای مطرحشده، چرا هنوز صنعت صدفپروری در سطح ملی گسترش نیافته است؟
این صنعت نوپاست و حدود پنج یا شش سال است که به کشور معرفیشده است؛ اما گامبهگام در حال پیشرفت است. تمامی مراحل پایلوت و تحقیقاتی با موفقیت سپریشده و اکنون وارد فاز تجاری شدهایم. برای توسعه بازار، ضروری است که ارگانهایی مانند شیلات، محیطزیست و دامپزشکی با قدرت و جدیت بیشتری وارد عمل شوند. ارگانهای مختلف نباید نسبت به این صنعت موضعگیری منفی داشته باشند. اکنونکه محصول و بازار فروش وجود دارد، حمایت همهجانبه الزامی است. دولت باید همت گمارد و زیرساختهای لازم را در اختیار پرورشدهندگان مناطق بومی و روستایی قرار دهد تا بتوانیم این صنعت را گسترش دهیم.
لطفاً در خصوص شبهات شرعی که درباره پرورش و مصرف صدف مطرحشده بود، توضیح بفرمایید؟
در بحث پرورش، باید توجه داشت که صدف خوراکی جنبه صادراتی دارد. در سال ۱۳۹۹ استفتائی صورت گرفت و بنده شخصاً از آیتالله علوی گرگانی استفتاء کردم؛ ایشان با دستخط خودشان مرقوم فرمودند که به دلیل اشتغالزایی در مناطق محروم جنوبی و ارزآوری برای کشور، اجازه تکثیر و پرورش صدف را داریم (مشروط بر اینکه مصرف خوراکی صادر شود). همچنین کاربردهای دارویی، آرایشی و تولید مروارید نیز در داخل کشور بلامانع است. مجدداً در سال ۱۴۰۳ از محضر مقام معظم رهبری استفتائی انجام دادیم و ایشان نیز بر این موضوع صحه گذاشتند و تأییدیه صادر فرمودند که میتوانیم صنعت آبزیپروری را به همان روال سابق ادامه دهیم.
معمولاً دوستداران محیطزیست نسبت به پرورش آبزیان در سواحل نگرانیهایی دارند. آیا پرورش صدف با این چالشها روبروست؟
یکی از مزیتهای مهم کار ما، استفاده از گونه بومی منطقه است؛ بنابراین ما نیازی به وارد کردن گونههای جدید و غیربومی به کشور نداریم و در نتیجه رقابتهای مخرب اکولوژیکی در محیطزیست ایجاد نخواهد شد.
اگر بخواهید یک مطالبه مشخص از دولت مطرح کنید، آن چیست؟
این طرح در زمره طرحهای توسعه ملی کشور قرارگرفته و مورد حمایت مسئولین استانی و کشوری است و بهسرعت در حال پیشرفت است؛ اما نیاز اصلی این است که دولت اهتمام ورزیده و زیرساختهای لازم را در اختیار پرورشدهندگان بومی و روستایی قرار دهد تا بتوانیم این صنعت را گسترش دهیم. این سیستم نیازمند حمایت جدی است.
نظر خود را بنویسید
نام و ایمیل اختیاری هستند. فقط نظر شما ضروری است.