آیا بوشهر آماده میزبانی از گردشگران سالمند است؟

بامداد جنوب: پروژه «شهر دوستدار سالمند» در بوشهر که با هدایت علمی دکتر نورالدین امیری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه خلیج فارس، در حال اجراست، طی هفته‌های گذشته ابعاد مختلفی از زیست سالمندان در این شهر را به نقد و بررسی گذاشته است. در شماره امروز، بخش دیگری از یافته‌های این پژوهش در اختیار خوانندگان «بامداد جنوب» قرار می‌گیرد.

بخش دیگری از یافته‌های این پژوهش بر این نکته تأکید دارد که گردشگری سالمندی تنها به وجود جاذبه‌های طبیعی و تاریخی وابسته نیست، بلکه کیفیت تجربه سالمند در مقصد، تعیین‌کننده ماندگاری و رضایت او از سفر است. سالمندان به‌عنوان یکی از گروه‌های رو به رشد جمعیتی، ویژگی‌هایی دارند که آنان را به بخشی مهم و سودآور از بازار گردشگری تبدیل می‌کند. مطالعات اجتماعی نشان می‌دهد افراد بالای ۵۰ سال معمولاً در بالاترین سطح درآمد خود قرار دارند، بخش قابل‌توجهی از دیون و تعهدات مالی را پشت سر گذاشته‌اند و در مقایسه با گروه‌های دیگر، از استقلال و آزادی بیشتری برای سفر برخوردارند. از همین رو، بسیاری از پژوهش‌ها بازنشستگان را یک بازار تخصصی با درآمد قابل‌تصرف بالا معرفی می‌کنند؛ بازاری که حتی در فصل‌های کم‌تقاضا نیز آمادگی سفر دارد.

در این پژوهش، با تکیه بر مطالعات پیشین، ویژگی‌های گردشگران سالمند در چند محور اصلی دسته‌بندی شده است: اقامت طولانی‌تر در مقصد، برنامه‌ریزی دقیق‌تر، استفاده بیشتر از اطلاعات سفر، وفاداری بیشتر به برندها و انتخاب مقصد بر اساس تجربه‌های پیشین. در کنار این موارد، حساسیت به امنیت، بهداشت، هزینه‌ها، زمان در دسترس و مسئولیت‌های خانوادگی نیز از جمله مؤلفه‌های مهم در رفتار سفر سالمندان به‌شمار می‌آید. بر همین اساس، مدیریت گردشگری شهری برای این گروه باید با رویکردی متفاوت نسبت به گردشگران جوان طراحی شود.

نتایج پژوهش همچنین نشان می‌دهد که در بوشهر، عامل «تعامل اجتماعی» یکی از مزیت‌های مهم برای گردشگران سالمند است. در ارزیابی آماری انجام‌شده، میانگین رضایت از امکان ارتباط دوستانه با شهروندان بوشهری ۴.۳۹ از ۵ به‌دست آمده که بالاترین امتیاز میان شاخص‌های این بخش است. این رقم نشان می‌دهد سالمندان در فضاهای شهری، پارک‌ها، مجتمع‌های تجاری و محیط‌های گردشگری، احساس پذیرش و ارتباط مثبت با مردم شهر دارند. در مقابل، شاخص «وجود تخفیف‌های استفاده از مراکز گردشگری، فرهنگی و تفریحی برای سالمندان» با میانگین ۲.۶۶ از ۵، پایین‌ترین سطح رضایت را ثبت کرده است. این عدد به‌خوبی نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایتی و تشویقی برای سالمندان هنوز در بوشهر به سطح مطلوب نرسیده است. همچنین شاخص «وجود فرصت‌های تفریحی برای سالمندان گردشگر» میانگین ۳.۱۴ از ۵ را به خود اختصاص داده که بیانگر رضایت متوسط و نیاز به برنامه‌ریزی بیشتر در این حوزه است.

از منظر کالبدی و فضایی نیز این پژوهش بر اهمیت محور پیشنهادی «میدان رئیس‌علی دلواری تا پارک تی‌وی» تأکید دارد. این مسیر به دلیل برخورداری از شاخص‌های مورد نظر سازمان جهانی بهداشت، از جمله قابلیت پیاده‌روی، دسترسی به فضاهای عمومی پرتردد، نزدیکی به جاذبه‌های تاریخی و وجود خدمات رفاهی، به‌عنوان پهنه پایلوت گردشگری دوستدار سالمند معرفی شده است. در این محور، افزون بر ساحل‌سازی، بافت تاریخی و فضاهای سبز، امکانات درمانی نیز وجود دارد که برای سالمندان اهمیت زیادی دارد. همچنین وجود ۶ هتل در امتداد این مسیر و چندین هتل دیگر در پهنه گردشگری، به همراه رستوران‌ها، کافه‌ها و پارک‌های متعدد از جمله پارک دوستدار سالمند، پارک پرندگان، پارک سیادت و پارک تی‌وی، مزیت مهمی برای توسعه این نوع گردشگری به‌شمار می‌آید.

بوشهر همچنین از منظر فرهنگی و مذهبی نیز ظرفیت‌های ویژه‌ای برای گردشگری سالمندی دارد. آیین‌های محرم، مراسم سینه‌زنی بوشهری، سنج و دمام و فضاهای معنوی و اجتماعی مرتبط با این مناسبت‌ها، می‌تواند برای سالمندان جذابیت فراوانی داشته باشد و تجربه‌ای متفاوت از حضور در شهر را رقم بزند. در کنار این موضوع، آب‌وهوای معتدل بوشهر در ماه‌های آبان تا اسفند، با دمای حدود ۱۵ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد، شرایط مناسبی برای حضور سالمندان در فضاهای باز شهری فراهم می‌کند؛ در حالی که گرمای بالای ۳۵ درجه در تابستان، سفر در آن فصل را برای این گروه دشوارتر می‌سازد.

جمع‌بندی این بخش از پژوهش نشان می‌دهد که بوشهر برای تبدیل شدن به یک مقصد دوستدار سالمند، نیازمند تکمیل حلقه‌های حمایتی است؛ از جمله افزایش تخفیف‌های ویژه، طراحی فرصت‌های تفریحی متناسب، تقویت خدمات اقامتی و مناسب‌سازی بیشتر پهنه‌های گردشگری. با این حال، سطح بالای رضایت از تعاملات اجتماعی و ظرفیت‌های متنوع شهری، چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای برای توسعه گردشگری سالمندی در این شهر ترسیم می‌کند.