زوج‌درمانی در دوران سالمندی

بامداد جنوب: این هفته در «اتاق مشاوره»، به یکی از موضوعات حیاتی در حوزه سلامت روان یعنی «زوج‌درمانی در سالمندی» می‌پردازیم. بسیاری از خانواده‌ها و زوج‌های سالمند این پرسش را مطرح می‌کنند که با توجه به تغییرات خلقی، جسمی و اجتماعی در دهه‌های پایانی زندگی، چگونه می‌توان کیفیت رابطه عاطفی با همسر را حفظ کرد و آیا اساساً مشاوره در این سنین تأثیری در بهبود روابط دارد؟

دکتر محمدرضا بحرانی، دکترای تخصصی روان‌شناسی، در پاسخ به این دغدغه می‌گوید: رابطه زوج‌ها در سالمندی با دوران جوانی تفاوت‌های بنیادینی دارد؛ چراکه در این مقطع، نقش‌های اجتماعی و شرایط زیستی تغییر می‌کند. مسائلی نظیر بازنشستگی و حضور مستمر در کنار یکدیگر، پدیده «آشیانه خالی» پس از استقلال فرزندان، ابتلا به بیماری‌های مزمن و نگرانی درباره آینده، همگی می‌توانند یک رابطه را با چالش‌های جدیدی روبه‌رو کنند یا برعکس، آن را به پناهگاهی امن تبدیل کنند.

به گفته وی، پژوهش‌های حوزه روان‌شناسی سالمندی نشان می‌دهد زوج‌های موفق در این سنین، به جای تلاش برای تغییر دادن یکدیگر، به «پذیرش تفاوت‌ها» رسیده‌اند. در این مرحله، رابطه بیش از آنکه بر هیجانات شدید استوار باشد، بر پایه یک «دوستی عمیق»، همراهی و همدلی بنا می‌شود. گفت‌وگوی محترمانه، حمایت متقابل در روزهای بیماری و حفظ استقلال فردی در کنار زندگی مشترک، از ارکان اصلی یک رابطه سالم در سالمندی است.

این متخصص روان‌شناسی با تأکید بر اثربخشی زوج‌درمانی در این سنین می‌افزاید: هدف از درمان در سالمندی، بازگشت به شور و حال جوانی نیست، بلکه ایجاد فضایی برای رسیدن به امنیت و آرامش بیشتر است. زوج‌درمانی می‌تواند به سالمندان کمک کند تا تعارض‌های قدیمی و کهنه را مدیریت کرده، اضطراب و افسردگی ناشی از انزوا را کاهش دهند و کیفیت مراقبت از یکدیگر را ارتقا بخشند. در واقع گاهی هدف اصلی مشاوره، کمک به پذیرش تغییرات اجتناب‌ناپذیر زندگی و ساختن رابطه‌ای محترمانه و حمایتگر برای تجربه سال‌هایی آرام در کنار یکدیگر است.

مشاوره در سالمندی فقط برای حل اختلاف‌های شدید نیست، بلکه ابزاری مؤثر برای حفظ آرامش روانی، تقویت ارتباط عاطفی و پیشگیری از فرسودگی رابطه به شمار می‌رود. بسیاری از سالمندان در این دوره با تنهایی، اضطراب، سوگ، تغییر نقش‌های خانوادگی و نگرانی‌های جسمی روبه‌رو می‌شوند و گفت‌وگو با مشاور می‌تواند به آنان کمک کند این تغییرات را بهتر درک و مدیریت کنند. بهره‌گیری از مشاوره، نشانه ناتوانی نیست، بلکه اقدامی آگاهانه برای ارتقای کیفیت زندگی است. هرچه زوج‌ها و خانواده‌ها زودتر از این ظرفیت استفاده کنند، امکان حفظ روابط سالم، محترمانه و حمایتگر در سال‌های پایانی زندگی بیشتر خواهد شد.