بازگشت 29 درصدی تولید اوره‌سازان در خرداد

بامداد جنوب: صنعت اوره و آمونیاک کشور که در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵ زیر سایه سنگین ناترازی گاز، تنش‌های منطقه‌ای و اختلال در زنجیره تامین، افت بی‌سابقه‌ای را تجربه کرده بود، سرانجام در خردادماه نشانه‌های روشنی از احیای دوباره نشان داد. بررسی آمارهای رسمی پنج غول پتروشیمی این حوزه حاکی از رشد ۲۹ درصدی تولید خرداد نسبت به اردیبهشت است؛ جهشی که هرچند هنوز نتوانسته عقب‌ماندگی‌های سال گذشته را جبران کند، اما از آغاز رسمی عملیات بازگشت به مدار تولید عادی حکایت دارد.

صنعت پتروشیمی ایران، به‌ویژه در بخش اوره و آمونیاک، بهار سال ۱۴۰۵ را با یکی از سخت‌ترین چالش‌های سالیان اخیر آغاز کرد. ناترازی فزاینده گاز در اواخر سال گذشته و تداوم آن در فروردین‌ماه، در کنار ناامنی‌های ترانزیتی و محدودیت‌های عملیاتی در بنادر صادراتی، خطوط تولید را به مرز تعطیلی کشاند. در اردیبهشت‌ماه، کل تولید پنج مجتمع بزرگ اوره‌ساز به کمترین میزان خود یعنی حدود ۴۴۱ هزار تن سقوط کرد؛ عددی که کارشناسان آن را «حضیض تولید» نامیدند.

به باور تحلیلگران حوزه انرژی، بحران بهار امسال نشان داد که تاب‌آوری زنجیره تولید اوره در برابر تکانه‌های بیرونی تا چه حد آسیب‌پذیر است. با این حال، با کاهش فشارهای شبکه گاز خانگی و ثبات نسبی در مبادی صادراتی از نیمه دوم اردیبهشت، ورق برگشت و خردادماه به نقطه آغازین دوره «ریکاوری» یا احیای تولید تبدیل شد. ثبت رقم ۵۶۸ هزار و ۴۶۹ تن تولید در خرداد، اگرچه رشد ماهانه ۲۹ درصدی را نشان می‌دهد، اما همچنان با خرداد سال قبل فاصله‌ای ۴۰.۶ درصدی دارد؛ شکافی عمیق که پر کردن آن کار ساده‌ای نخواهد بود.

واکاوی رفتار تولیدی مجتمع‌ها در خردادماه نشان می‌دهد که روند بازیابی یکنواخت نبوده است. پتروشیمی کرمانشاه بدون شک ستاره این دوره از بازسازی تولید بود. این مجتمع که در اردیبهشت‌ماه با ثبت تولید ناچیز ۲۶ هزار تن در آستانه خاموشی کامل قرار داشت، در خرداد با جهشی خیره‌کننده، تولید خود را به مرز ۹۹ هزار و ۴۲۶ تن رساند؛ رشدی ۲۸۰ درصدی که حتی رکورد تولید خرداد سال گذشته را نیز با ۲۹ درصد افزایش شکست. کارشناسان انرژی معتقدند بازگشت سریع پتروشیمی کرمانشاه به مدار، نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری بالای عملیاتی این واحد در اورهال‌های اضطراری و مدیریت بهینه سبد خوراک است.

در نقطه مقابل، پتروشیمی لردگان حرکت بسیار محتاطانه‌تری داشت. این مجتمع که در اردیبهشت عملا تولیدی ثبت نکرده بود، در خرداد با تولید اندک ۴ هزار و ۸۱۷ تن، تنها چراغ خط تولید خود را روشن نگه داشت تا با کاهش ۹۵ درصدی نسبت به سال قبل، نشان دهد که فرآیند پیش‌گرم کردن دیگ‌های بخار و بازگشت به شرایط پایدار برای این واحد نوپا زمان‌بر و پیچیده است.

پتروشیمی خراسان در این میان استثنایی‌ترین وضعیت را داشت. موقعیت جغرافیایی خراسان در شمال شرق کشور و استقلال نسبی آن از چالش‌های خلیج فارس سبب شد کمترین آسیب را از تکانه‌های بهار ببیند. این مجتمع تولید پایدار حدود ۱۱۹ هزار تن خود را هم در اردیبهشت و هم در خرداد حفظ کرد تا با رشد ۲۴ درصدی نسبت به خرداد سال گذشته، خود را به عنوان پایدارترین تامین‌کننده این زنجیره معرفی کند.

در جنوب کشور، پتروشیمی شیراز با اعلام رسمی فعالیت در سطح ۸۰ درصد ظرفیت اسمی، تولید خود را با رشد ۲۵ درصدی نسبت به اردیبهشت به ۲۴۵ هزار تن رساند. با این حال، شیراز هنوز ۱۱ درصد عقب‌تر از عملکرد خرداد ۱۴۰۴ خود قرار دارد. کارشناسان بر این باورند که فرسودگی بخشی از تجهیزات قدیمی‌ترین پتروشیمی کشور در کنار لزوم تامین اوره حمایتی بخش کشاورزی داخل با قیمت‌های دستوری، از جمله عواملی است که مانع بهره‌برداری ۱۰۰ درصدی از ظرفیت این مجتمع می‌شود.

پتروشیمی پردیس به عنوان لنگرگاه اصلی تولید و صادرات اوره کشور، در خردادماه رفتار ابهام‌آمیزی از خود نشان داد. این شرکت که سهم عمده‌ای از بازارهای صادراتی را در دست دارد، در خرداد تنها ۹۹ هزار و ۵۱۱ تن تولید ثبت کرد که عملا تفاوتی با اردیبهشت نداشت و افت هولناک ۷۶ درصدی را نسبت به خرداد سال گذشته نشان می‌داد. این در حالی بود که مدیریت پردیس پیش‌تر از آغاز فعالیت با ظرفیت ۶۰ درصدی خبر داده بود.

به عقیده تحلیلگران بازار انرژی، این ناهماهنگی بین اعلام ظرفیت و آمار تولید واقعی می‌تواند ناشی از دو عامل باشد: نخست، طولانی شدن فرآیند تعمیرات اساسی (اورهال) در فازهای سه گانه این مجتمع که به دلیل عدم تامین به موقع قطعات یدکی خاص در دوره تحریم به درازا کشیده است؛ دوم، اتخاذ استراتژی بازاریابی محتاطانه از سوی هلدینگ‌های بالادستی که ترجیح می‌دهند در شرایط بی‌ثباتی قیمت‌های جهانی اوره، نرخ استهلاک تجهیزات خود را بالا نبرند.

هرچند آمار تناژ تولید مسیر صعودی را نشان می‌دهد، اما کارنامه مالی خردادماه روایت دیگری دارد. مجموع درآمد پنج شرکت بزرگ این صنعت با افت ۱۴.۸ درصدی نسبت به سال قبل به ۸ هزار و ۴۰۹ میلیارد تومان رسید. این ناترازی میان «احیای تولید» و «افت درآمد»، اصلی‌ترین دغدغه سهامداران در بازار سرمایه است. پتروشیمی خراسان در بخش درآمدی شگفتی‌ساز شد و با ثبت درآمد دو هزار و ۶۶۵ میلیارد تومانی، رشدی ۲۶۷ درصدی را تجربه کرد. پتروشیمی پردیس نیز با وجود افت شدید تولید، به لطف فروش از محل موجودی انبارها و نوسانات نرخ ارز، درآمد سه هزار و ۹۱۰ میلیارد تومانی کسب کرد که هرچند نسبت به اردیبهشت تنها شش درصد رشد داشت، اما همچنان سهم شیر بازار را به خود اختصاص داد.

در سمت تاریک جدول درآمدی، پتروشیمی شیراز با افت ۵۷ درصدی و لردگان با سقوط آزاد ۹۳ درصدی درآمد مواجه شدند. پتروشیمی کرمانشاه نیز با وجود ثبت رکورد تولید، افت ۱۹ درصدی درآمد را تجربه کرد. کارشناسان مالی حوزه انرژی علت این پدیده را در سه عامل خلاصه می‌کنند که عبارتند از : تاخیر در تسویه وجوه اوره حمایتی، کاهش قیمت‌های جهانی اوره: و شکاف زمانی تولید تا فروش.

کارنامه خردادماه نشان داد که پتروشیمی‌های اوره و آمونیاک ظرفیت بازگشت سریع به مدار را دارند، اما پایداری این روند به متغیرهای متعددی بستگی دارد. به نظر کارشناسان انرژی، مهم‌ترین چالش پیش روی این صنعت در ماه‌های آینده، ناترازی شدید برق در تابستان و در پی آن، اعمال محدودیت‌های بار مصرفی مجتمع‌ها خواهد بود؛ موضوعی که می‌تواند شیرینی احیای تولید در خرداد را تلخ کند.

همچنین، تعیین تکلیف مطالبات کلان پتروشیمی‌ها از دولت بابت اوره کشاورزی، کلید اصلی حل بحران نقدینگی این واحدهاست. صنعت اوره ایران در خرداد ۱۴۰۵ گام نخست را برای خروج از بحران محکم برداشت، اما تثبیت این موقعیت و بازگشت به دوران طلایی سال گذشته، نیازمند بازنگری اساسی در سیاست‌های تامین انرژی صنایع و فرمول قیمت‌گذاری نرخ خوراک پتروشیمی‌هاست.