زوایای پنهان شهر دوستدار سالمند در بوشهر

بامداد جنوب:  پروژه «شهر دوستدار سالمند» در بوشهر که با هدایت علمی دکتر نورالدین امیری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه خلیج فارس، در حال اجراست، طی هفته‌های گذشته ابعاد مختلفی از زیست سالمندان در این شهر را به نقد و بررسی گذاشته است. در شماره امروز، بخش دیگری از یافته‌های این پژوهش در اختیار خوانندگان «بامداد جنوب» قرار می‌گیرد که بر یکی از حیاتی‌ترین ستون‌های یک شهرِ پویا، یعنی «حمایت اجتماعی و خدمات سلامتی» تمرکز دارد؛ حوزه‌ای که نتایج آن در بوشهر، زنگ خطری جدی و تکان‌دهنده برای مدیران شهری و متولیان نظام سلامت به شمار می‌رود.

سلامت سالمندان، صرفاً یک مسئله درمانی نیست؛ بلکه تابعی از حمایت‌های اجتماعی و دسترسی عادلانه به خدمات پزشکی است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) بر این اصل استوار است که شهری «دوستدار سالمند» محسوب می‌شود که در آن، خدمات مراقبتی در نزدیکی محل سکونت، توسط کادری آموزش‌دیده و با هزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه ارائه شود. در مبانی نظری این حوزه (مانند مطالعات ایرائی، ۱۳۹۹)، تأکید شده است که تأمین اجتماعی باید فراتر از «جبران خسارت»، بر «پیشگیری» متمرکز باشد. در واقع، وجود در دسترس مراکز درمانی، حتی به شکل کانکس‌های سلامت یا کلینیک‌های کوچک در بافت‌های مسکونی، نه تنها نیازهای پزشکی را رفع می‌کند، بلکه با کاهش احساس ناامنی و خطر، سالمندان را به خروج از انزوا و حضور در فضای شهری ترغیب می‌کند.

اما واقعیت عریان داده‌های پژوهشی در بندر بوشهر، فاصله‌ای عمیق با این استانداردهای جهانی دارد. میانگین نگران‌کننده‌ی ۲.۶۳ از ۵ در حوزه خدمات سلامت، گویای شکست سیستم در پاسخگویی به نیازهای اساسی سالمندان است. وقتی شاخص‌های «مقرون‌به‌صرفه بودن خدمات درمانی» (۲.۳۵) و «کارآمدی بیمه‌های درمانی» (۲.۴۲) در قعر جدول رضایت قرار دارند، یعنی بار مالی درمان برای سالمندان کم‌درآمد، عملاً غیرقابل‌تحمل شده است. این بحران تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود؛ چرا که در بخش‌های حیاتی دیگر نظیر «خدمات روان‌شناختی» (۲.۵۳)، «مراقبت‌های پیشگیرانه» (۲.۷۱) و «مشاوره تغذیه» (۲.۴۴) نیز با وضعیت بدی روبه‌رو هستیم. در این میان، تنها شاخص‌های پایه مانند سلامت جسمانی عمومی و رفتار کارکنان مراکز درمانی، توانسته‌اند اندکی به سطح متوسط نزدیک شوند که البته این نمرات لب‌مرزی، با استانداردهای یک شهرِ ایده‌آل برای سالمندان، فاصله بسیاری دارد.

این پژوهش، سندی بر ناکارآمدی ساختاری در پاسخگویی به نیازهای این قشرِ آسیب‌پذیر در بوشهر است. وقتی «دسترسی به اورژانس» و «عملکرد مراکز فوریتی» نیز با اختلاف معناداری پایین‌تر از استانداردهای مطلوب قرار دارند، نمی‌توان از سالمندان توقع داشت که شهری را متعلق به خود بدانند. این یافته‌ها تلنگری است بر ضرورت بازنگری فوری در سیاست‌های حمایتی؛ چرا که شهر دوستدار سالمند، بدون زیرساخت‌های سلامت در دسترس، عادلانه و ارزان، چیزی جز شعاری بر کاغذ نخواهد بود. تداوم انتشار این یافته‌ها در هفته‌های آتی، زوایای پنهان دیگری از این پرونده را روشن خواهد کرد.