زنان ستون اصلی صنایع دستی استان بوشهر هستند

بامدادجنوب_مهسا متقی

صنایع دستی همان میراث فرهنگی هستند که در دستان هنرمندان و در زندگی روزمره مردم جریان دارند؛ یادگارهایی زنده از گذشته که رد پای اندیشه، سلیقه، باور و زیست نیاکان ما را با خود حمل می‌کنند. این هنرها حاصل سال‌ها تجربه، خلاقیت و پیوند انسان با محیط پیرامونش هستند و هر کدام بخشی از داستان یک سرزمین‌ را روایت می‌کنند که از دل تاریخ آمده و هنوز نفس می‌کشند.

در حقیقت این هنرها روایتگر هویت فرهنگی مردمانی هستند که در طول زمان با خلاقیت و مهارت خود آن‌ها را شکل داده‌اند. از همین رو، توجه به صنایع دستی بومی می‌تواند نقش مهمی در حفظ اصالت فرهنگی و بازشناسی ریشه‌های هویتی هر منطقه ایفا کند.

استان بوشهر نیز به واسطه پیشینه تاریخی و پیوند عمیق فرهنگ مردم با دریا و اقلیم جنوب، از تنوع قابل توجهی در حوزه صنایع دستی برخوردار است. هنرهایی مانند عبابافی، لنج‌سازی، گبه‌بافی، حصیربافی و صدف‌سازی نه تنها بخشی از فعالیت‌های اقتصادی مردم این خطه بوده‌اند، بلکه در تار و پود زندگی روزمره آنان جای گرفته و به نمادی از فرهنگ و زیست بومی جنوب تبدیل شده‌اند.

در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای احیای این هنرها و پیوند آن‌ها با نیازهای زندگی معاصر صورت گرفته که با ایجاد گالری‌ها، بازارچه‌ها و ارائه محصولات صنایع دستی در قالب‌های نو، مسیر تازه‌ای برای حضور دوباره این هنرها در زندگی امروز گشوده شده است.

در همین راستا، یک کارآفرین حوزه صنایع دستی که از ابتدای دهه ۹۰ فعالیت خود را با ساخت زیورآلات و اکسسوری‌های سنتی و مدرن با الهام از طرح‌ها و نقوش ایرانی و بومی آغاز  و در ادامه با راه‌اندازی یک گالری صنایع دستی در بافت تاریخی این حرفه را تخصصی‌تر دنبال کرده، درباره اهمیت صنایع دستی بومی و سنتی در بازشناسی هویت و اصالت هنری منطقه به بامداد جنوب گفت: صنایع دستی بومی پرتره‌ای از فرهنگ، تاریخ و سبک زندگی مردم هر شهر یا روستا یا کشور را به نمایش می‌گذارد.

فاطمه مظفری در ادامه با اشاره به نقش احیای نقوش، اشکال و فرم‌های بومی و سنتی در هنرهای معاصر تصریح کرد: باززنده‌سازی این عناصر در قالب هنرهای مدرن نظیر زیورآلات و اکسسوری‌ها، فرصتی برای پیوند گذشته و حال فراهم می‌کند. هنگامی که طرح‌ها و فرم‌های اصیل بومی با زبان و بیان امروزی بازآفرینی می‌شوند، نه‌تنها از فراموشی آن‌ها جلوگیری می‌شود، بلکه به شکلی تازه و کاربردی وارد زندگی روزمره نسل امروز می‌گردند. این رویکرد باعث می‌شود هنر سنتی از حالت موزه‌ای و صرفا نمایشی خارج شود و در قالب آثاری نو و خلاقانه، حیات دوباره پیدا کند که هم ریشه در هویت فرهنگی منطقه دارند و هم با سلیقه و نیاز مخاطب معاصر همخوانی دارند.

وی با تاکید بر اینکه توجه به صنایع دستی بومی و سنتی در واقع توجه به هویت و اصالت فرهنگی یک منطقه است، افزود: هرچه این هنرها بیشتر معرفی و حمایت شوند، امکان ماندگاری و انتقال آن‌ها به نسل‌های آینده نیز بیشتر خواهدشد. توسعه و حمایت از هنرمندان فعال در این حوزه می‌تواند علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، به رونق اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی نیز کمک کند و صنایع دستی را به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های مهم فرهنگی و اقتصادی استان بیش از پیش مطرح کند.

مظفری در خصوص اینکه چطور به فکر راه‌اندازی یک گالری صنایع دستی افتاد، گفت: پیش از راه‌اندازی بازارچه صنایع دستی در بافت تاریخی، هنرمندان این حوزه از جمله خودم مکان فیزیکی مشخصی برای عرضه دست‌ساخته‌ها و آثاری که تولید می‌کردیم، نداشتیم. مدتی آثارمان را در فروشگاه صنایع دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان که در میدان امام قرار داشت، عرضه می‌کردیم، اما در مقطعی این روند بنا به دلایلی با محدودیت‌هایی مواجه شد.

این فعال حوزه صنایع دستی ادامه داد: همین مسئله باعث شد به فکر راه‌اندازی یک گالری بیفتم تا فضایی مستقل برای عرضه آثار صنایع دستی فراهم شود. در ابتدا این گالری را در کوچه حاج‌رئیس راه‌اندازی کردم و علاوه بر ارائه دست‌ساخته‌های خودم، آثار برخی از هنرمندان و صنعتگران دیگر را نیز به صورت محدود در آن عرضه کردم. استقبال و بازخورد مخاطبان از این فضا بسیار مثبت بود و همین موضوع انگیزه‌ای شد تا فعالیت گالری را توسعه بدهم و آن را همچنان در بافت تاریخی اما در فضایی مناسب‌تر و استانداردتر ادامه دهم تا امکان معرفی بهتر آثار هنرمندان و عرضه گسترده‌تر صنایع دستی فراهم شود.

مظفری با اشاره به تنوع آثار عرضه‌شده در این گالری گفت: در گالری ما مجموعه‌ای از صنایع دستی و دست‌ساخته‌های هنرمندان بومی استان عرضه می‌شود؛ از حصیربافی و ویترای گرفته تا گلیم‌بافی، ظروف چینی و سفالی دست‌ساز، زیورآلات سنتی و مدرن با الهام از نقوش بومی، کیف‌های دست‌دوز و لباس‌های محلی و سنتی، همچنین ماکت لنج، دمام و دیگر نمایه‌های فرهنگی جنوب.

وی با تاکید بر اینکه همه آنچه در این گالری عرضه می‌شود حاصل هنر و خلاقیت هنرمندان هم‌استانی است و تلاش کرده‌ایم فضایی فراهم کنیم که تولیدات بومی بدون واسطه و با هویت مشخص به‌دست مخاطب برسد،  خوشبختانه این همکاری روزبه‌روز در حال گسترش است و هنرمندان بیشتری به این جمع اضافه می‌شوند که نشان‌دهنده ظرفیت بالای صنایع دستی در استان است.

این کارآفرین حوزه صنایع دستی در ادامه با اشاره به چالش‌های اخیر جامعه صنایع دستی استان گفت: متاسفانه بحران‌های اخیر، از حادثه دی‌ماه گرفته تا جنگ رمضان و تبعات پس از آن، به‌شدت فروش محصولات هنری و صنایع دستی را تحت تاثیر قرار داده است. کاهش حضور گردشگران، افت قدرت خرید و شرایط روانی حاکم بر جامعه باعث شده بازار صنایع دستی با رکود قابل‌توجهی مواجه شود که ادامه‌دار بودن آن می‌تواند به بدنه تولید آسیب جدی وارد کند.

وی با تاکید بر ضرورت حمایت‌های هدفمند تصریح کرد: انتظار داریم معاونت صنایع دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان با یک وضعیت‌سنجی دقیق، راهکارهای موثری را برای گشایش بازار صنایع دستی استان ارائه دهد. نمایشگاه‌های تخصصی و بازارچه‌های موقت صنایع دستی در استان توسعه پیدا کند.

مظفری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چالش‌های زنان کارآفرین در حوزه صنایع دستی گفت: بخش قابل‌توجهی از فعالان این حوزه را زنان هنرمندی تشکیل می‌دهند که با وجود مهارت، خلاقیت و پشتکار فراوان، در مسیر تولید، عرضه و توسعه فعالیت‌های خود با موانع متعددی روبه‌رو هستند. به عقیده من، زنان ستون اصلی صنایع دستی استان بوشهر هستند. بسیاری از این زنان فعالیت خود را در قالب کارگاه‌های کوچک یا حتی در فضای خانه آغاز می‌کنند و در همان مراحل ابتدایی با مشکلاتی همچون تامین مواد اولیه به دلیل افزایش چشمگیر قیمت، هزینه‌های تولید و نبود دسترسی آسان به بازار فروش مواجه می‌شوند.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین چالش‌ها برای زنان فعال در این حوزه، نبود شبکه‌های منسجم فروش و بازاریابی است. بسیاری از هنرمندان آثار باکیفیتی تولید می‌کنند، اما به‌دلیل محدود بودن بسترهای معرفی و عرضه، امکان دیده‌شدن و فروش گسترده برای آن‌ها فراهم نمی‌شود. در چنین شرایطی اگر بازارچه‌های دائمی صنایع دستی، نمایشگاه‌های تخصصی و پلتفرم‌های فروش آنلاین تقویت شوند، می‌توانند به حلقه ارتباطی میان هنرمند و مخاطب تبدیل شوند و بخش مهمی از این مشکل را برطرف کنند.

این کارآفرین حوزه صنایع دستی ادامه داد: زنان هنرمند در کنار فعالیت حرفه‌ای، اغلب سرپرست خانواده هم هستند و همین مسئله باعث می‌شود مسیر کارآفرینی برای آن‌ها دشوارتر شود. با این حال، بسیاری از این زنان با تکیه بر هنر و توانایی‌های فردی خود توانسته‌اند نه تنها برای خود، بلکه برای افراد دیگری نیز فرصت‌های شغلی ایجاد کنند. از این رو، حمایت از زنان فعال در صنایع دستی در واقع حمایت از یک جریان موثر در اقتصاد خرد و محلی محسوب می‌شود.

به گفته وی، اگر برنامه‌های حمایتی هدفمندتری در حوزه صنایع دستی اجرا شود، زنان کارآفرین می‌توانند نقش بسیار پررنگ‌تری در توسعه این بخش ایفا کنند. ارائه آموزش‌های تخصصی در زمینه بسته‌بندی، برندسازی، بازاریابی و فروش، تسهیل دسترسی به تسهیلات مالی و همچنین ایجاد فضاهای مناسب برای عرضه آثار، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به توانمندسازی زنان هنرمند کمک کند.

مظفری خاطرنشان کرد: صنایع دستی علاوه بر ارزش هنری و فرهنگی، ظرفیتی جدی برای ایجاد اشتغال به‌ویژه برای زنان دارد. اگر این ظرفیت به درستی شناسایی و حمایت شود، می‌تواند به حفظ هنرهای بومی، تقویت اقتصاد خانواده‌ها و شکل‌گیری کسب‌وکارهای پایدار در حوزه فرهنگ و هنر منجر شود.

مظفری در ادامه با اشاره به جایگاه صنایع دستی بومی در حفظ و انتقال میراث فرهنگی استان گفت: صنایع دستی بومی تنها مجموعه‌ای از اشیا و تولیدات هنری نیست، بلکه بخشی زنده از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و شیوه زیست سنتی مردم هر منطقه را در خود جای داده‌است. در واقع، هر دست‌ساخته بومی، از نقش و رنگ گرفته تا فرم و کاربرد، حامل روایتی از گذشته، باورها، آداب، اقلیم و سبک زندگی مردمانی است که در طول سال‌ها این هنر را شکل داده و به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند.

وی افزود: زمانی که یک اثر صنایع دستی با تکیه بر عناصر بومی تولید می‌شود، در حقیقت بخشی از اصالت هنری و فرهنگی یک منطقه در آن متجلی می‌شود. این آثار می‌توانند زبان گویای هویت محلی باشند و به نسل جدید کمک کنند تا ارتباط عمیق‌تری با ریشه‌های فرهنگی خود پیدا کند. در روزگاری که بسیاری از جلوه‌های زندگی سنتی در معرض فراموشی قرار گرفته‌اند، صنایع دستی می‌تواند یکی از موثرترین ابزارها برای زنده نگهداشتن این میراث ارزشمند باشد.

این کارآفرین حوزه صنایع دستی ادامه داد: اهمیت صنایع دستی بومی تنها به حوزه فرهنگ محدود نمی‌شود، بلکه این ظرفیت می‌تواند به یک پشتوانه اقتصادی جدی نیز تبدیل شود. اگر سازوکار مناسبی برای معرفی، بازاریابی و صادرات این محصولات به کشورهای دیگر فراهم شود، صنایع دستی استان می‌تواند در بازارهای فرامنطقه‌ای و بین‌المللی جایگاه شایسته‌ای پیدا کند. بسیاری از این آثار به‌دلیل برخورداری از هویت بومی، کیفیت هنری و ویژگی‌های منحصربه‌فرد، قابلیت عرضه در بازارهای خارجی را دارند و می‌توانند مورد توجه مخاطبان بین‌المللی قرار گیرند.

وی با اشاره به اینکه یافتن راهکارهایی برای رونق‌بخشی به صادرات صنایع‌دستی به‌ویژه در دوران پساجنگ می‌تواند نقش مهمی در بازسازی اقتصادی این حوزه ایفا کند، تصریح کرد: در شرایطی که بسیاری از هنرمندان و صنعتگران بومی در نتیجه رکود بازار، کاهش قدرت خرید و آسیب‌های ناشی از بحران‌های اخیر با دشواری‌های جدی مواجه شده‌اند، توسعه صادرات می‌تواند روزنه‌ای تازه برای تداوم تولید و حفظ اشتغال باشد. ورود صنایع دستی به بازارهای جدید، علاوه بر ایجاد درآمد پایدارتر برای هنرمندان به افزایش انگیزه تولید، تقویت برندهای بومی و تثبیت جایگاه صنایع‌دستی استان در سطح ملی و بین‌المللی کمک خواهدکرد.

مظفری خاطرنشان کرد: حمایت از صادرات صنایع دستی، پشتیبانی از مجموعه‌ای از ارزش‌های فرهنگی، هنری و اقتصادی است که می‌تواند در دوران پساجنگ به احیای معیشت هنرمندان و صنعتگران کمک کند. اگر این حوزه با برنامه‌ریزی، تسهیل‌گری و حمایت موثر همراه شود، صنایع دستی بومی می‌تواند هم سفیر فرهنگی استان در خارج از مرزها باشد و هم به یکی از مسیرهای موثر برای رونق اقتصاد محلی و حمایت از فعالان این عرصه تبدیل شود.