نوگرایی در اردوگاه راست، تردید در اردوگاه چپ

بامدادجنوب_مریم خوئینی

در جهان امروز، احزاب سیاسی بیش از هر زمان دیگری با چالش تغییرات سریع اجتماعی، فناوری و دگرگونی انتظارات شهروندان روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، نوگرایی یک انتخاب اختیاری نیست، بلکه ضرورتی برای بقا و اثربخشی سیاسی به شمار می‌آید. چرا که احزاب سیاسی زمانی می‌توانند نقش خود را در هدایت افکار عمومی و نمایندگی مطالبات اجتماعی ایفا کنند که قادر باشند خود را با تحولات زمانه هماهنگ سازند.

در ایران نیز جریان‌های سیاسی، اعم از اصولگرا و اصلاح‌طلب، با این چالش مواجه هستند. هر دو جناح برای حفظ ارتباط مؤثر با افکار عمومی و جذب نسل جوان ناگزیرند شیوه‌های سنتی فعالیت سیاسی را مورد بازنگری قرار دهند. با این حال، رویکرد آنان نسبت به مسئله نوگرایی یکسان نیست.

در سال‌های اخیر، بخشی از جریان اصولگرا تلاش کرده است با معرفی چهره‌های جدید، بهره‌گیری از ابزارهای نوین رسانه‌ای و بازسازی برخی سازوکارهای تشکیلاتی، خود را با شرایط جدید سیاسی و اجتماعی تطبیق دهد. این رویکرد، هرچند با فراز و فرودهایی همراه بوده، نشان‌دهنده توجه به ضرورت نوسازی در عرصه رقابت سیاسی است. در همین حال، جریان اصلاح‌طلب بیش از آنکه درگیر بازسازی تشکیلاتی باشد، با پرسش‌های بنیادین درباره آینده فعالیت سیاسی، نحوه مشارکت در ساختار قدرت و چگونگی نمایندگی مطالبات اجتماعی روبه‌رو شده است. این وضعیت موجب شده بخشی از توان و انرژی این جریان صرف بحث درباره مسیر آینده و بازتعریف نقش سیاسی خود شود. تردید در راهبردهای پیش رو، یکی از مهم‌ترین چالش‌های کنونی این اردوگاه سیاسی به شمار می‌آید.

با این همه، واقعیت آن است که مسأله نوگرایی محدود به یک جناح خاص نیست. هر جریان سیاسی که نتواند با زبان نسل جدید سخن بگوید، سازوکارهای خود را به‌روز کند و برای مسائل نوظهور جامعه پاسخ‌های عملی ارائه دهد، به تدریج از دایره اثرگذاری سیاسی فاصله خواهد گرفت.

مهدی موجی عضو حزب اعتماد ملی استان بوشهر در گفت‌وگو با بامداد جنوب در همین خصوص گفت: جوان‌گرایی در احزاب صرفاً به معنای حضور جوانان در بدنه نیست، بلکه به معنای پذیرش نقش‌آفرینی مؤثر آنان در لایه‌های تصمیم‌سازی، احترام به ایده‌های نو، و به‌کارگیری ظرفیت‌های فکری و اجرایی نسل جدید است.

وی با بیان اینکه جریان اصلاح‌طلب با تناقضی جدی مواجه است، تصریح کرد: این جریان از یک سو، جوانان را رکن اصلی تحول اجتماعی می‌داند. گفتمانش به آرمان‌های جوانان تحول‌خواه نزدیک‌تر است و در انتخابات‌ها، ستادهای اصلاح‌طلبان نسبت به رقبا شورانگیزتر به نظر می‌رسد. از سوی دیگر، در جذب جوانان به ساختار حزبی خود همواره ناکام می‌ماند و توانایی پذیرش، تربیت و مدیریت نسل جدید را ندارد.

این فعال سیاسی افزود: گفتمان اصلاح‌طلبی هنوز در دهه ۷۰ باقی مانده است، زبان نسل جدید را نمی‌فهمد و جوان باهوش امروزی را با کلیشه‌های ذهنی ۳۰ سال پیش خودش می‌سنجد. آرمان‌های دهه ۷۰ مثل مطبوعات آزاد، جامعه مدنی، توسعه سیاسی برای جوانان امروز شعارگونه و تکراری شده‌اند. نسلی که هر روز با فیلتر اینترنت، تورم ۴۰ درصدی و بن‌بست مهاجرت دست و پنجه نرم می‌کند، حوصله اصلاحات تدریجی گام‌به‌گام را ندارد. او  حتی می‌داند که خاتمی، روحانی و حتی پزشکیان با رأی آشکار مردم آمدند، اما تغییر اساسی در سیاست خارجی، آزادی‌های فردی یا اقتصاد ایجاد نکردند. از همین رو، احزاب اصلاح‌طلب نه برای جوانان جذاب هستند و نه توانسته‌اند در برابر حاکمیت مقبولیت و اعتماد واقعی کسب کنند. بسیاری از جوانان امروز به آنها به چشم «سوپاپ اطمینان» نگاه می‌کنند: نهادی که خشم را مدیریت می‌کند، نه تغییری ایجاد می‌کند.

موجی با اشاره به اینکه مشکلات اقتصادی به اولویت اصلی جوانان تبدیل شده است، گفت: حضور جوانان در حمایت از اصلاح‌طلبان در دولت روحانی و پزشکیان نشان داد که انگیزه اصلی جوانان، شعارهای سنتی اصلاح‌طلبان توسعه سیاسی، افزایش آزادی‌ها نبود، بلکه رویکرد متفاوت آنها در تعامل با جهان بود. امید به رفع تحریم‌ها، کاهش تورم و باز شدن مسیر مهاجرت معکوس بود اما وقتی رأی آشکار مردم هم نتوانست تغییری در سیاست خارجی ایجاد کند، یأس حاصل از آن، جوانان را از هرگونه راهکار درون‌حکومتی از جمله تحزب ناامید کرد.

وی با تأکید بر اینکه هدف از عضویت در احزاب، کسب هویت اجتماعی، تمرین دموکراسی، شبکه‌سازی و ارتقای فردی درون ساختار است، بیان کرد: اما متأسفانه شاهدیم که پس از پایان ماراتن انتخابات و کسب صندلی‌ها، هدف اصلی یعنی اصلاحات درون‌ساختاری فراموش می‌شود. متاسفانه عده‌ای هدف را فقط حفظ کرسی می‌بینند. برای حفظ کرسی، گاهی دقیقاً خلاف آرمان‌هایی عمل می‌کنند که مردم به خاطر آن‌ها رأی دادند. حتی شبکه‌سازی و رشد همراهان جوان و توانمند در مسیر پیروزی فراموش می‌شود. همان مدیری که با شعار جوان‌گرایی رأی گرفت، پس از نشستن بر صندلی، جوانان را دور می‌زند و با اصولگرایان معامله می‌کند تا خودش بماند.