بامداد جنوب
اسماعیل زارع زاده
اسماعیل زارع زاده

فرهنگ مراجعه به روان‌شناس؛ روایتی از ترس‌های پنهان یک جامعه خسته

3 بازدید
سال‌هاست که در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر جمله‌ای تکرار می‌شود؛ جمله‌ای که مثل سایه‌ای قدیمی روی فرهنگ سلامت روان ما افتاده است: «مگر من دیوانه‌ام که بروم روان‌شناس؟» این جمله ساده نیست؛ زخم یک تاریخ جمعی است. زخمی که به ما یاد داده دردِ روان را باید پنهان کرد، لبخند را نگه داشت، و اگر چیزی در درون‌مان شکست، باید آن را در سکوت جمع کرد و گذاشت زیر فرش روزمرگی.
جامعه ما سال‌ها با این باور بزرگ شده که تمام سختی‌ها را باید «تحمل کرد». تحمل، فضیلت بوده؛ حتی اگر قیمتش خاموش شدن آرامِ روح انسان باشد. همین فرهنگِ فشارهای پنهان باعث شده آدم‌ها مراجعه به روان‌شناس را نشانه ضعف ببینند، نه نشانه شجاعت.
اگر با دقت نگاه کنیم، این ترس‌ها ریشه‌ای ساده دارند: ترس از قضاوت. ترس از برچسب خوردن. ترس از اینکه کسی بفهمد ما هم مثل دیگران شکننده‌ایم. و این زنجیرهای ترس، هنوز بسیاری را از قدم گذاشتن در اتاق مشاوره بازمی‌دارد.
در کشورهای دیگر داستان به شیوه‌ای متفاوت پیش رفته است. آنها سال‌ها پیش پذیرفتند که ذهن انسان مثل جسمش خسته می‌شود، نیاز به مراقبت دارد، و گاهی نیاز به فردی خارج از چرخه خانواده و دوستی برای شنیدن و همراهی. در بسیاری از کشورها مراجعه به روان‌شناس مثل مراجعه به دندان‌پزشک است؛ مسئله‌ای طبیعی، ضروری، و در بسیاری خانواده‌ها بخشی از زندگی معمول. نه، هر خانواده «روان‌شناس مخصوص» ندارد، اما بسیاری از خانواده‌ها یک «مسیر مشخص» برای مراقبت از ذهن دارند؛ همان‌طور که برای سلامت جسم برنامه دارند. آنها آموخته‌اند که سلامت روان موضوعی خصوصی نیست، بخشی از کیفیت زیستن است.
اما چرا افسردگی در جامعه ما بیشتر شده؟ شاید چون سرعت تغییرات زندگی بیشتر از ظرفیت روانی مردم شده. شاید چون فشارهای اقتصادی، اجتماعی و رابطه‌ای، فرصتی برای نفس کشیدن باقی نگذاشته. شاید چون ما به جای گفت‌وگو، سکوت را انتخاب کرده‌ایم. شاید چون باور کرده‌ایم باید قوی باشیم؛ آن‌قدر قوی که هیچ نشکنی در ما دیده نشود. اما روان انسان از جنس فولاد نیست؛ از جنس احساس است. و احساس اگر شنیده نشود، خاموش نمی‌شود؛ تبدیل می‌شود به افسردگی، بی‌انگیزگی، اضطراب یا انفجارهای ناگهانی.
در این سال‌ها بیشترین مراجعه‌کنندگان به روان‌شناس، نسل جوان بوده‌اند؛ نسلی که برخلاف نسل‌های قبلی از تجربه کردن، پرسیدن و کمک خواستن نمی‌ترسد. نسلی که خستگی‌اش را پنهان نمی‌کند. بعد از آنها، زنان بیشترین مراجعه را دارند؛ زنانی که بارهای چندگانه را همزمان بر دوش می‌کشند: خانه، کار، رابطه، انتظارات فرهنگی. اما هنوز بخش بزرگی از جامعه در سکوت می‌ماند؛ مردانی که از کودکی یاد گرفته‌اند «اشک نریزی»، «قوی باشی»، «از کسی کمک نخواهی». همین سکوت، بسیاری از آنها را از مسیر درمان دور می‌کند.
و پرسش آخر: چرا مردم حاضرند برای فالگیر هزینه کنند اما برای روان‌شناس نه؟ پاسخ در یک جمله نهفته است: فالگیر درد را ساده تفسیر می‌کند، روان‌شناس ریشه‌ها را باز می‌کند. فالگیر امید سریع می‌دهد، بدون مسئولیت؛ مثل قرصی که چند دقیقه سرگیجه می‌دهد اما بیماری را درمان نمی‌کند. روان‌شناس صبر می‌خواهد، مواجهه می‌خواهد، نگاه کردن به زخم‌هایی که سال‌ها پنهان شده‌اند. بسیاری ترجیح می‌دهند یک امید کوتاه بگیرند تا یک تغییر عمیق. فالگیر وعده می‌دهد که جهان بیرون مشکل دارد. روان‌شناس دعوت می‌کند که درون خود را ببینی. و دیدن درون همیشه آسان نیست.
در نهایت، فرهنگ مراجعه به روان‌شناس زمانی تغییر می‌کند که بپذیریم انسان بودن یعنی زخمی شدن، خسته شدن، و گاهی نیاز داشتن به همراهی. مراجعه به روان‌شناس نشانه ضعف نیست؛ نشانه این است که می‌خواهیم خودمان را گم نکنیم. نشانه این است که هنوز به زندگی امید داریم؛ آن‌قدر که برایش وقت می‌گذاریم، می‌آموزیم، و درون‌مان را جدی می‌گیریم.
اشتراک‌گذاری:

یادداشت‌های مرتبط