«گشودگی و فرهنگ؛ راهی برای ماندگاری و پویایی»
استمرار اندیشه و دوام روشنایی در سپهر دانایی، مرهون همت بلند و کوشش خاموش آنان است که بیهیاهو، اما پیوسته، چراغ آگاهی را فروزان نگاه میدارند. کارکنان فرهیخته نشریه وزین بامداد جنوب، با صبوری حرفهای، تعهد علمی و وفاداری به اخلاق نشر، سالهاست که بار امانت کلمه را بر دوش میکشند و با تداوم تلاش خویش، امکان گفتوگوی علمی، تعمیق اندیشه و تعالی خرد جمعی را فراهم میآورند. بیتردید، آنچه امروز در قامت این نشریه میدرخشد، حاصل رنجی نجیبانه و مسئولیتی آگاهانه است که شایسته نهایت قدردانی و امتنان است.
بر اساس تجربه علمی و فرهنگی نگارنده، اگر نشریه بامداد جنوب بخواهد در خاطرهها نیک باقی بماند، مخاطبان خود را حفظ کند و حتی بر تعداد آنها بیفزاید، بهتر است صفحه «فرهنگ و هنر» را بر پایه سنت پویای فرهنگی بوشهر اداره کند؛ سنتی که گشودگی، مدارا و تساهل را ارج مینهد و زمینه انتشار مطالب متنوع با دیدگاههای متفاوت و حتی متضاد را فراهم میآورد.
از میان صفحات گوناگون این نشریه، تنها صفحهای که آن را ـ به اقتضای دغدغه نگارنده ـ از نظر میگذرانم، صفحه «فرهنگ و هنر» است. نه از آن رو که دیگر بخشها بیاهمیتاند، بلکه بدان سبب که علاقه و فرصت محدودم مرا بر آن داشته است که تمرکز خویش را بر فرهنگ، هنر و مسائل اجتماعی مرتبط با هویت بوشهر بگذارم. بنابراین این یادداشت، صرفاً ناظر به همین ساحت است؛ سخنی درباره فرهنگ، هنر و سنتهای فرهنگی و هنری بوشهر، نه داوری درباره کلیت نشریه.
فرهنگ، پیش از آنکه خبر باشد، میدان گشودگی است؛ عرصهای برای شنیدن صداهای متفاوت، برای همنشینی دیدگاههای متکثر و جایگزین کردن گفتوگو به جای داوریهای شتابزده. صفحه «فرهنگ و هنر» هرگاه به این معنا نزدیک شده، زندهتر و اثرگذارتر بوده است؛ بهویژه آنجا که به موضوعات چالشی پرداخته و از طرح پرسشهای بنیادین نهراسیده است. تجربه نشان میدهد جامعه فرهنگی بوشهر ظرفیت شنیدن و گفتوگو را دارد، مشروط بر آنکه تریبونی امن و آزاد برای بیان فراهم باشد.
گشودگی تنها در تنوع دیدگاهها خلاصه نمیشود؛ به معنای پرداختن ریشهای به چالشهای اصلی فرهنگ و هنر امروز بوشهر نیز هست. بهتر است صفحه «فرهنگ و هنر» از سطح بازتاب رویدادها فراتر رود و به تحلیل بنیادین مسائلی چون فستیوال موسیقی محلی، جشنوارههای نمایشی، سیاستهای فرهنگی و زیرساختهای آموزشی بپردازد. شناخت اولویتهای واقعی فرهنگی و هنری استان اهمیت دارد تا مطالب نه پراکنده و صرفاً خبری، بلکه هدفمند و اثرگذار باشند.
صفحه میتواند هر یک از این مسائل را از دیدگاههای متنوع و حتی متضاد بررسی و نقد کند و با ارائه راهکارهای عملی و واقعی، به توسعه فرهنگ و هنر استان کمک نماید. تحلیل روند برگزاری فستیوالهای موسیقی نواحی بوشهر یا نمایشهای آیینی، علاوه بر بازتاب خبری، میتواند کیفیت اجرا و مشارکت هنرمندان و مخاطبان را ارتقا دهد.
فرهنگ بوشهر مفهومی انتزاعی نیست؛ در زندگی مردم جاری است؛ در نغمههایی که با موجهای خلیج فارس همآوا هستند، در آیینهایی که نسل به نسل منتقل شده و در شعر و داستانی که گرمای جنوب را روایت میکند. صفحه «فرهنگ و هنر» زمانی اثرگذارتر خواهد بود که به تجربههای عینی بپردازد: مشکلات واقعی هنرمندان، امکانات و کاستیهای سالنها، یا وضعیت نشر و کتابخوانی در استان. مخاطب امروز صداقت و واقعیت میطلبد.
سنت پویای فرهنگی بوشهر، گذشته و اکنون را در پیوندی زنده نگاه داشته است. هنر صفحه «فرهنگ و هنر» آن است که گذشته و اکنون را در پیوندی منسجم بازنمایی کند؛ نشان دهد چگونه آیینهای کهن در آثار معاصر بازتاب مییابند و چگونه ریشههای تاریخی الهامبخش نوآوریهای امروزند. اگر این پیوند برقرار شود، فرهنگ نه در موزه محبوس میشود و نه در گرداب روزمرگی گم. گشودگی، مدارا و پذیرش دیدگاههای متضاد به این پیوند حیاتی عمق میبخشد و زمینه مشارکت همه اقشار جامعه را فراهم میکند.
زبان نیز اهمیت بنیادین دارد. نسل Z و آلفا با ریتم و افق ذهنی متفاوتی میاندیشند و میخوانند. صفحه «فرهنگ و هنر» برای آنکه مخاطب این نسل باشد، بهتر است زبانی روشن، موجز و بیتکلف برگزیند؛ زبانی که شأن نوشتار فرهنگی را حفظ کند و با زیستجهان جوانان بیگانه نباشد. بهرهگیری از قالبهای تازه، پرسشهای مستقیم و پرهیز از تعارفات اداری، میتواند صفحه را به فضای ذهنی نسل جدید نزدیکتر سازد.
برای پویایی بیشتر، مناسب است صفحه «فرهنگ و هنر» به چند محور پایبند بماند: ستون نقد فرهنگی صریح و مسئولانه؛ پروندههای ویژه درباره اولویتهای راهبردی فرهنگ و هنر استان؛ و میدان دادن به صداهای جوان و مستقل. چنین رویکردی، صفحه را از بازتابدهنده صرف رویدادها، به کنشگری فعال و اثرگذار بدل خواهد کرد.
آنچه نوشتم، حاصل همین «از نظر گذراندن»های پیوسته است؛ نگاهی برآمده از تجربه علمی و فرهنگی نگارنده در حوزه فرهنگ و هنر بوشهر. در پایان، لازم است از تمام عوامل نشریه بامداد جنوب، بهویژه دستاندرکاران صفحه «فرهنگ و هنر»، به دلیل تداوم تلاشها و پشتکارشان تقدیر کنم و با صمیمیت خسته نباشید بگویم. امید آن است که این صفحه، با گشودگی هر چه بیشتر، تساهل و مدارا، پرداخت هدفمند به مسائل اصلی هنر استان و ارائه راهکارهای واقعی، به آیینهای روشنتر برای سنتهای فرهنگی و هنری این دیار تبدیل شود؛ آیینهای که در آن گذشته و اکنون، نقد و امید و صداهای گوناگون در کنار هم دیده و شنیده شوند و مخاطبان نشریه همواره با آن همراه باقی بمانند.