دخترانی که سؤال میپرسند، آینده را تغییر میدهند
تیر 24, 1405
معصومه رستمیان
نقش گفتاردرمانی در حفظ کیفیت زندگی سالمندان
8 بازدید
وقتی به کلمه و واژه سالمندی میپردازیم، در کنار تصور و فکرمان از موی سپید و تجربههای گرانبهای سالمندان، یکسری نگرانی نیز ایجاد میشود. نگرانی از این که عزیزان سالمندمان میتوانند مثل گذشته با ما ارتباط بگیرند، حرف بزنند یا خاطرهای تعریف کنند و یا با لذت در کنار سفره بنشینند و راحت و بدون مشکل غذا بخورند. پشت این نیازهای ساده، اولیه و روزمره، سیستم بسیار پیچیدهای از مغز و اعصاب و عضلات در حال فعالیت است تا فرد بتواند به زندگی عادی خود ادامه دهد.
سلامت مغز و حفظ توانمندیهای شناختی در دوران سالمندی، یکی از حوزههای تخصصی و کلیدی در گفتاردرمانی است. برخلاف تصور عموم جامعه که گفتاردرمانی را فقط مختص کودکان در اصلاح تلفظ و لکنت میدانند، در واقع گفتاردرمانها متخصص ارتباط و شناخت هستند. چهار محور اساسی در گفتاردرمانی درباره سلامت مغز و حافظه به که باید به آن توجه شود موارد زیر است.
تفاوت پیری طبیعی و آسیبهای شناختی: کاهش سرعت پردازش اطلاعات در سالمندی، مانند سختی در یادآوردن نام افراد و…، فرآیندی طبیعی است؛ اما زمانی که این مسائل در عملکرد روزمره اختلال ایجاد کند، نیاز به تشخیص افتراقی توسط گفتاردرمان الزامی میشود. برخی تغییرات در حافظه و زبان، بخشی طبیعی از روند سالمندی هستند. برای مثال، ممکن است فرد در به یاد آوردن بعضی واژهها یا نام افراد کمی کندتر از گذشته عمل کند. اما اگر این تغییرات به اندازهای برسند که در کارهای روزمره فرد اختلال ایجاد کنند، دیگر نمیتوان آنها را صرفاً نشانه پیری طبیعی دانست و لازم است از نظر تخصصی بررسی شوند.
در این میان، «اختلال شناختی خفیف» مرحلهای میان سالمندی طبیعی و زوال عقل است. در این وضعیت، حافظه و تواناییهای زبانی فرد تا حدی کاهش پیدا میکند، اما او هنوز استقلال خود را در انجام کارهای روزانه حفظ کرده است. در مقابل، در بیماریهایی مانند آلزایمر که از انواع دمانس یا زوال عقل به شمار میروند، زبان، حافظه و توانایی تفکر بهتدریج دچار افت بیشتری میشوند. از آنجا که زبان و حافظه در مغز ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اختلال حافظه اغلب در گفتار فرد نیز خود را نشان میدهد. کاهش دایره واژگان، دشواری در فهم پیامهای طولانی و افت روانی گفتار، از جمله نشانههایی هستند که میتوانند در این زمینه دیده شوند.
در گفتاردرمانی، برای کمک به حفظ حافظه و توان ارتباطی سالمندان، در کنار درمان دارویی، از روشهای توانبخشی شناختی نیز استفاده میشود. این روشها میتوانند شامل تمرینهای یادآوری واژهها، استفاده از ابزارهای کمکحافظه، تقویت حافظه دیداری و شنیداری و نیز راهکارهایی برای آسانتر شدن ارتباط باشند.
همچنین برای حفظ سلامت مغز، توصیه میشود برخی فعالیتها را به عنوان «تغذیه مغز» جدی بگیریم؛ فعالیتهایی مانند حفظ ارتباطات اجتماعی، یادگیری مهارتهای جدید، انجام ورزشهای هوازی و مراقبت از سلامت جسمی.همانطور که گفته شد، در گفتاردرمانی سالمندان دو حوزه توانبخشی شناختی و اختلال بلع حائز اهمیت هستند. بلع، یک فرآیند پیچیده عصبی – عضلانی است که با گفتار در ارتباط است. گفتاردرمانها تنها متخصص مجاز در این زمینه هستند.
اختلال بلع در سالمندی بسیار شایع است و نباید به سادگی از کنار آن گذشت، چرا که عوارض بسیار جدی، از سوءتغذیه تا ذاتالریه، را میتواند ایجاد کند.
علاوه بر اختلال بلع، برخی اختلالات در دوران سالمندی نیز میتوانند بر کیفیت زندگی سالمندان تاثیرگذار باشند. اختلالاتی مانند آپراکسی، دیزآرتری، آفازی و اختلال صوت، که به دنبال بیماریهای جسمی ایجاد میشوند، در سالمندان شایع هستند.
این پرسش مطرح میشود که چه زمانی نیاز است به گفتاردرمانی مراجعه کنیم؟ به خانوادهها توصیه میشود؛ اگر در سالمند عزیزتان هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید: تغییر ناگهانی در درک یا بیان، بهویژه بعد از حادثه یا سکته؛ تغییر سبک ارتباطی؛ هرگونه سرفه در هنگام غذا خوردن و آب نوشیدن؛ کاهش وزن غیرمنتظره به دنبال اختلال در بلع به گفتاردرمان مراجعه کنند.
توانبخشی گفتار و بلع در سالمندان، نه تنها کیفیت زندگی را بهبود میبخشد، بلکه با جلوگیری از مسائل و مشکلات ثانویه مانند عفونتهای ریوی و کاهش انزوای اجتماعی، طول عمر سالمند را افزایش میدهد.
در پایان فراموش نکنیم که کلام، تنها ابزار پیام نیست؛ کلام، پل پیوند روحهای ماست. به عنوان یک گفتاردرمان میخواهم که در سالهای سپید عمر عزیزانمان، نه تنها مراقب بلع و سلامت گفتارشان، که پاسدار حرمت صدایشان باشید. مبادا به بهانه کندی در تکلم یا ضعف در حافظه، صدایشان را نشنیده بگیریم. چرا که هر جملهای که آنان با دشواری بر زبان میآورند، یادگاری از عمری است که برای شنیدن ما صرف کردند. بیاییم با دانایی و صبوری، این پل ارتباطی را تا آخرین لحظه استوار و عاشقانه نگه داریم.