بوشهر پناه‌گاه امن زادآوری دریانوردان کهنسال

بامداد جنوب: ۲۳ ماه می «روز جهانی لاک‌پشت‌ها»، فرصتی مغتنم است تا اهمیت حفاظت از کهن‌ترین ساکنان زمین که میلیون‌ها سال پیش از پیدایش انسان در سیاره ما می‌زیستند، بار دیگر مورد واکاوی قرار گیرد. در این میان، سواحل استان بوشهر به عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های زادآوری لاک‌پشت‌های دریایی در خلیج فارس، نقشی کلیدی در بقای این گونه‌های در معرض تهدید ایفا می‌کند، نقشی که با فرهنگ‌سازی در سال‌های اخیر پررنگ‌تر شده است و سواحل بکر استان بوشهر را به پناه‌گاه امنی برای زادآوری این دریانوردان کهنسال مبدل کرده است تا جایی‌که براساس آمارهای اعلام شده از سوی سازمان حفاظت از محیط زیست در سال گذشته ۲۳۷ تگ جدید و ۱۱۰ تگ بازیافتی در استان بوشهر ثبت شده است.

در همین زمینه معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به بستر زیستی لاکپشت‌های دریایی در ایران گفت: سواحل جنوبی ایران در خلیج فارس و دریای عمان از مهم‌ترین زیستگاه‌های زیست، تغذیه و زادآوری لاک‌پشتان دریایی در منطقه به شمار می‌رود. استان‌های بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و خوزستان هر یک بخشی از این پهنه ارزشمند زیستی را دربر می‌گیرند و سالانه میزبان حضور گونه‌های مختلف لاک‌پشتان دریایی هستند.

احمدرضا لاهیجان‌زاده در ادامه افزود: در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان تاکنون گونه‌هایی نظیر لاک‌پشت سبز، لاک‌پشت منقار عقابی، لاک‌پشت زیتونی، لاک‌پشت سرخ و در مواردی لاک‌پشت چرمی گزارش شده‌اند که بسیاری از آن‌ها در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) در زمره گونه‌های در معرض تهدید قرار دارند.

به گفته وی در میان زیستگاه‌های جنوبی کشور، استان بوشهر جایگاهی ویژه در برنامه‌های پایش و حفاظت از لاک‌پشتان دریایی دارد. نتایج سرشماری‌ها و برنامه‌های تگ‌گذاری انجام‌شده طی سال‌های گذشته نشان می‌دهد که این استان همچنان یکی از مهم‌ترین سواحل تخم‌گذاری لاک‌پشتان دریایی کشور محسوب می‌شود.

معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به اقدامات موثر در زمینه حفظ لاکپشت‌های دریایی تأکید کرد: بر اساس داده‌های ثبت‌شده، تعداد کل لاک‌پشتان ثبت و تگ‌گذاری‌شده از ۱۵۳ مورد در سال ۱۳۹۴ به ۴۱۶ مورد در سال ۱۴۰۲ رسیده است. همچنین تعداد تگ‌های جدید از ۱۳۰ مورد در سال ۱۳۹۴ به ۳۱۵ مورد در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته و تگ‌های بازیافتی نیز از ۲۳ مورد به ۱۰۱ مورد رسیده است. افزایش تعداد تگ‌های بازیافتی، شاخصی مهم در ارزیابی موفقیت برنامه‌های حفاظتی محسوب می‌شود؛ چرا که نشان می‌دهد بخشی از لاک‌پشتان ماده پس از پیمایش‌های طولانی دریایی، بار دیگر برای تخم‌گذاری به همان سواحل بازگشته‌اند.

به گفته وی در سال ۱۴۰۰ شاهد جهشی چشمگیر در آمار ثبت‌شده بودیم؛ به‌گونه‌ای که تعداد کل موارد ثبت‌شده به ۴۰۳ مورد رسید. این روند افزایشی در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ نیز استمرار یافت و نشان داد که اقدامات حفاظتی و پایشی در سواحل استان بوشهر توانسته است زمینه بهتری برای حفاظت از این گونه‌های ارزشمند فراهم آورد. در سال ۱۴۰۴ نیز تعداد ۲۳۷ تگ جدید و ۱۱۰ تگ بازیافتی در استان بوشهر ثبت شده که استمرار حضور لاک‌پشتان در سواحل تخم‌گذاری و تداوم برنامه‌های میدانی را تأیید می‌کند.

لاهیجان‌زاده در پایان خاطرنشان کرد: یکی از تحولات امیدوارکننده در سال‌های اخیر، گسترش مشارکت اجتماعی در حفاظت از لاک‌پشتان دریایی بوده است. جوامع محلی، صیادان، فعالان محیط زیست و سازمان‌های مردم‌نهاد نقش مؤثری در حفاظت از سواحل تخم‌گذاری و کاهش تهدیدات ایفا کرده‌اند. در پی آلودگی‌ها و آسیب‌های ایجادشده در برخی زیستگاه‌های ساحلی ناشی از تنش‌ها و شرایط جنگی اخیر، تعدادی از سازمان‌های مردم‌نهاد نیز آمادگی خود را برای مشارکت در پاکسازی زیستگاه‌ها و همکاری در برنامه‌های حفاظتی اعلام کرده‌اند که این امر می‌تواند نقش مهمی در احیای زیستگاه‌های آسیب‌دیده و کاهش فشار بر اکوسیستم‌های ساحلی داشته باشد.

همچنین صنایع مستقر در سواحل جنوبی کشور، به‌ویژه صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، در چارچوب مسئولیت‌های اجتماعی خود طی سال‌های اخیر از بخشی از برنامه‌های پایشی، حفاظتی و آموزشی مرتبط با لاک‌پشتان دریایی حمایت کرده‌اند. مشارکت این صنایع در تأمین تجهیزات پایش، حمایت از برنامه‌های آموزشی و همکاری در برخی طرح‌های میدانی، نمونه‌ای از ضرورت هم‌افزایی میان توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط‌زیست دریایی است. بدون تردید، استمرار و تقویت این مشارکت‌ها می‌تواند نقش مهمی در حفاظت پایدار از زیستگاه‌های حساس دریایی ایفا کند.