هشدار جدی برای مبارزه با آفت کنه گردآلود

بامداد جنوب: استان بوشهر با بهره‌مندی از بیش از ۳۴ هزار هکتار نخلستان و تولید سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن خرما، نه‌تنها قطب اقتصادی و کشاورزی جنوب کشور است، بلکه نقشی حیاتی در امنیت غذایی و ارزآوری ملی ایفا می‌کند. رقم «کبکاب»، به‌عنوان نگینی در میان ارقام تولیدی این استان، جایگاه ویژه‌ای در بازارهای داخلی و صادراتی دارد. با این حال، حفظ این سرمایه ارزشمند همواره با چالش‌های اقلیمی و بیولوژیک روبروست. در روزهای اخیر، هشدارهای جدی از سوی مدیریت حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر مبنی بر آغاز فعالیت «کنه گردآلود» صادر شده است؛ آفتی که اگر با مدیریت علمی و پیشگیرانه مهار نشود، می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به کیفیت و کمیت محصول سال جاری وارد آورد.

صنعت خرما هسته مرکزی معیشت هزاران خانوار روستایی در استان بوشهر است و زنجیره‌ای گسترده از اشتغال، از مرحله داشت و برداشت تا بسته‌بندی و صادرات، ایجاد کرده است. هرگونه آسیب به محصول خرما، مستقیم بر معیشت کشاورزان و ثبات بازارهای هدف اثر می‌گذارد؛ بنابراین، حفاظت از نخلستان‌ها در برابر آفات، یک ضرورت ملی برای استان بوشهر محسوب می‌شود.

احمد سبحانی، مدیر حفظ نباتات سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر، با تحلیل شرایط کنونی اقلیمی، نسبت به طغیان «کنه گردآلود» هشدار داده است. این آفت با بهره‌برداری از شرایطی همچون افزایش دمای هوا، کاهش رطوبت نسبی و حضور ریزگردهای محلی، فرصت را برای تکثیر و هجوم به نخلستان‌ها مهیا می‌بیند.

این کنه با تغذیه از شیره برگ‌های جوان و به‌ویژه میوه‌های نارس، خسارت خود را آغاز می‌کند. نشانه‌های اولیه فعالیت این آفت، تغییر رنگ میوه‌ها به خاکستری مایل به سفید یا زرد کمرنگ است. درصورتی‌که کنترل آفت در این مراحل اولیه نادیده گرفته شود، میوه‌ها کوچک مانده، مواد قندی خود را از دست می‌دهند و پوست آن‌ها سخت، خشک و غیرقابل مصرف می‌شود. در مراحل پیشرفته‌تر یا همان دوران طغیان، کنه‌ها با تنیدن تارهای ظریف در اطراف خوشه‌ها، منظره‌ای غبارآلود ایجاد می‌کنند که نام «کنه گردآلود» نیز از همین‌جا نشأت می‌گیرد. در این مرحله، میوه‌ها دچار چروکیدگی شدید شده و رنگ آن‌ها به قرمز تیره متمایل می‌شود که عملاً محصول را از چرخه بازارپسندی خارج می‌کند.

سبحانی با تاکید بر اینکه «زمان‌بندی» کلید موفقیت در مبارزه با این آفت است، تصریح کرد که پایش مستمر باید جایگزین روش‌های سنتی و دیر‌هنگام شود. از آنجا که شروع فعالیت «کنه تارتن» کاملاً به نوسانات دما و رطوبت بستگی دارد، باغداران باید با دقت بالایی خوشه‌ها را پایش کرده و زمان دقیق مهاجرت کنه‌ها از تاج درخت به سمت خوشه‌ها را شناسایی کنند.

نکته بسیار مهم در مدیریت این آفت، خودداری از سم‌پاشی‌های زودهنگام است. سم‌پاشی پیش از مشاهده فعالیت آفت، نه‌تنها هزینه‌های غیرضروری به کشاورز تحمیل می‌کند، بلکه می‌تواند به دشمنان طبیعی کنه‌ها آسیب‌زده و تعادل بیولوژیک نخلستان را برهم بزند.

مدیر حفظ نباتات استان بوشهر بر لزوم استفاده از کنه‌کش‌های تخصصی و عمومی در زمان مشاهده مهاجرت کنه‌های بالغ تاکید کرد. لیست سموم توصیه‌شده شامل «فن پیروکسی‌میت (اورتوس)»، «بروموپروپیلات (نئورون)»، «هگزی‌تیازوکس (نیسورون)» و «اسپیرودیکلوفن (انویدور)» است. همچنین کنه‌کش‌های عمومی نظیر «فن پروپاترین (دانیتول)» و «آبامکتین» نیز در موارد لزوم قابل‌استفاده هستند.

با این حال، یک چالش اساسی در استفاده از سموم شیمیایی وجود دارد: «مقاومت دارویی». به دلیل تعدد نسل‌های کنه‌های تارتن در طول فصل، استفاده مکرر از یک نوع سم باعث می‌شود آفت به‌سرعت نسبت به آن مقاوم شود. سبحانی با تاکید بر «رعایت تناوب در سموم مصرفی»، از باغداران خواست تا با نظر کارشناسان، از سموم متفاوت استفاده کنند تا اثربخشی مبارزه حفظ شود.

سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر با فراخوان کارشناسان پهنه و مروجان کشاورزی، تلاش می‌کند تا آگاهی‌رسانی لازم را در تمامی سطوح انجام دهد؛ اما موفقیت در این نبرد بیولوژیک، در گرو همراهی فعالانه خود باغداران است. تعامل مستمر با کارشناسان مراکز جهاد کشاورزی در پهنه‌های تولیدی، استفاده از تجربیات محلی و گزارش به‌موقع هرگونه مشاهده علائم آفت، بهترین سنگر دفاعی در برابر این مهاجم کوچک است.

خرمای بوشهر حاصل تلاش و عرق‌ریزان نخل‌داران پرتلاش این دیار است. کنه گردآلود تهدیدی است که اگرچه می‌تواند مخرب باشد، اما با دانش علمی، پایش دقیق و مدیریت صحیح به‌راحتی قابل مهار است. حفظ کیفیت محصول و تضمین حضور قدرتمند در بازارهای بین‌المللی، مستلزم آن است که باغداران با نگاهی دقیق به هشدارهای مدیریت حفظ نباتات، در کنار کارشناسان این سازمان، صف واحدی برای حراست از نخلستان‌های استان تشکیل دهند. پیشگیری امروز، تضمین‌کننده برداشت پربار و باکیفیت فرداست.

در کنار کنترل شیمیایی، توجه به اقدامات مدیریتی و بهداشتی نیز می‌تواند شدت خسارت کنه گردآلود را کاهش دهد. حذف علف‌های هرز و شاخه‌های خشک، مدیریت مناسب تغذیه و آبیاری و جلوگیری از تنش‌های شدید رطوبتی و گرمایی، توان درخت را برای تحمل آسیب بالا می‌برد. همچنین گردوغبار و ریزگردها با ایجاد پوشش روی برگ و خوشه، شرایط را برای فعالیت کنه مساعدتر می‌کنند؛ بنابراین در مناطق مستعد، شست‌وشوی هدفمند تاج و خوشه‌ها (در صورت امکان و با نظر کارشناس) می‌تواند کمک‌کننده باشد. ثبت زمان مشاهده علائم و گزارش به کارشناسان پهنه نیز تصمیم‌گیری دقیق‌تر را ممکن می‌سازد.