شهدی که از کنارهای بوشهر به سفره‌ها می‌رسد

بامدادجنوب_داود علیزاده

۲۰ مه در تقویم جهانی به نام روز جهانی زنبور شناخته می‌شود؛ مناسبتی برای یادآوری نقش مهم زنبورها در گرده‌افشانی، حفظ تنوع زیستی و پایداری امنیت غذایی. هرچند در گفت‌وگوهای عمومی گاهی از این روز با عنوان «روز جهانی عسل» نیز نام‌برده می‌شود، اما عنوان رسمی آن World Bee Day است؛ روزی که اهمیت زنبورداری و فرآورده‌های آن، به‌ویژه عسل طبیعی، بیشتر از همیشه موردتوجه قرار می‌گیرد. در ایران، همزمان با این روز، نام استان‌هایی مطرح می‌شود که در تولید عسل جایگاه ویژه‌ای دارند؛ و در این میان، بوشهر یکی از مهم‌ترین مناطق کشور در تولید عسل کنار به شمار می‌رود. این عسل که از شهد درخت کنار یا سدر به دست می‌آید، یکی از شناخته‌شده‌ترین عسل‌های جنوب ایران است؛ عسلی با رنگ کهربایی، عطر ویژه، طعم خاص و کیفیتی که آن را در بازار مصرف، به محصولی پرطرفدار تبدیل کرده است.

این عسل به دلیل داشتن ترکیبات آنتی‌اکسیدانی، مواد معدنی و ویژگی‌های تغذیه‌ای، موردتوجه مصرف‌کنندگان قرار دارد. علاوه بر این، در طب سنتی و تجربه عمومی نیز از عسل کنار به‌عنوان محصولی مقوی و انرژی‌بخش یاد می‌شود. همین ویژگی‌ها باعث شده عسل کنار، نه‌فقط یک محصول خوراکی، بلکه بخشی از هویت کشاورزی و اقتصادی جنوب کشور باشد.

استان بوشهر به‌دلیل اقلیم گرم، رویش گسترده درختان کنار و شرایط مناسب برای استقرار کندوها، به یکی از قطب‌های اصلی تولید این محصول تبدیل شده است. بر اساس آمارهای منتشرشده، سالانه حدود ۲ هزار تن عسل کنار در این استان تولید می‌شود که حدود ۷۰۰ تن آن سهم زنبورداران بومی است. این ارقام نشان می‌دهد بوشهر نه‌تنها در سطح استانی، بلکه در مقیاس ملی نیز جایگاهی تعیین‌کننده در تولید عسل کنار دارد.

در همین زمینه، معاون بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی بوشهر با اشاره به حضور زنبورداران مهاجر در استان گفته است: هر سال از شهریورماه، زنبورداران بومی و غیربومی از نقاط مختلف کشور وارد بوشهر می‌شوند و برای تولید و برداشت عسل مرغوب، در مناطق کنارخیز مستقر می‌شوند.

ابوتراب نکیسا همچنین معتقد است عسل کنار بوشهر به دلیل عطروطعم منحصربه‌فرد و نیز برخی ویژگی‌های درمانی، از بهترین انواع عسل در میان کشورهای همسایه، به‌ویژه حوزه خلیج‌فارس، به شمار می‌رود.

او با اشاره به بازارپسند بودن عسل تولیدی استان گفته است: عطروطعم مطلوب، کیفیت بالا، خواص دارویی و دیرکریستاله شدن، از مهم‌ترین ویژگی‌های عسل‌های تولیدی بوشهر است. به گفته نکیسا، موقعیت جغرافیایی استان بوشهر نیز این امکان را فراهم کرده که این استان به کریدوری مناسب برای صادرات عسل به کشورهای هدف و همسایه تبدیل شود.

عسل کنار، در کنار ارزش غذایی، از نظر اقتصادی نیز برای بسیاری از خانوارهای جنوب کشور اهمیت دارد. در مناطق مختلف بوشهر، زنبورداری و فروش عسل بخشی از معیشت خانواده‌ها را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل، رونق این بخش می‌تواند به پایداری اقتصاد محلی کمک کند. از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان نیز این عسل را به‌عنوان محصولی طبیعی، سالم و قابل‌اعتماد می‌شناسند. بااین‌همه تولید عسل کنار در بوشهر خالی از چالش نیست؛ چالش‌هایی که از تغییرات اقلیمی گرفته تا افزایش هزینه‌های تولید، این صنعت را تحت‌فشار قرار داده‌اند.

امان‌الله ترزقان، یکی از فعالان این حوزه در گفت‌وگو با ما می‌گوید: تولید عسل کنار مثل گذشته ساده و کم‌هزینه نیست. چند سالی است که زنبوردارها همزمان از چند جهت تحت فشارند. از یک طرف تغییرات اقلیمی باعث شده زمان گل‌دهی درختان کنار مثل قبل قابل پیش‌بینی نباشد. گاهی گرمای شدید یا کم‌بارشی، هم‌روی گل‌دهی اثر می‌گذارد و هم روی میزان شهد.

او ادامه می‌دهد: از طرف دیگر، استفاده از سموم در بعضی باغ‌ها و مزارع اطراف، دردسر بزرگی برای زنبوردارهاست. شاید کشاورز برای محصول خودش سم‌پاشی کند، اما همان سم می‌تواند به تلفات زنبور منجر شود یا کیفیت تولید را پایین بیاورد. این مسئله واقعاً نیاز به هماهنگی و آموزش بیشتری بین بخش کشاورزی و زنبورداری دارد.

ترزقان می‌گوید: افزایش هزینه‌ها هم‌فشار زیادی وارد کرده است: الآن هزینه حمل‌ونقل، تأمین شکر، تجهیزات، موم، دارو و حتی نگهداری کندوها بالا رفته و برای زنبوردار صرفه اقتصادی را کمتر کرده است؛ اما هنوز هم تولید عسل را به‌عنوان یک شغل پردرآمد و آینده‌دار به دیگران پیشنهاد می‌دهم چون قیمت این محصول هم نسبت به سال‌های گذشته افزایشی بوده و هزینه‌ها را جبران می‌کند

به گفته او، اگر قرار است بوشهر جایگاه خود را به‌عنوان قطب عسل کنار حفظ کند، باید هم در زمینه آموزش، هم در کنترل مصرف سموم و هم در حمایت از تولیدکنندگان، برنامه‌ریزی جدی‌تری انجام شود. او تأکید می‌کند: عسل کنار بوشهر ظرفیت خیلی بزرگی دارد و باید برای آن سرمایه‌گذاری کلانی صورت بگیرد.