دیپلماسی فعال؛ دستاورد ایران در اجلاس بریکس

بامدادجنوب_مریم خوئینی

در حالی که جغرافیای سیاسی خاورمیانه در شرایط کنونی، روزهای پرالتهابی را پشت سر می‌گذارد، نشست بریکس در دهلی‌نو به نقطه مهم دیپلماسی ایرانی تبدیل شده است. حضور سید عباس عراقچی، سکان‌دار سیاست خارجی کشور در نشست وزرای خارجه بریکس فراتر از یک مشارکت معمول در تشریفات بین‌المللی است و برخی صاحب‌نظران این حضور را نمایش تاب‌آوری سیاسی نظامی می‌دانند که قصد دارد موازنه قدرت را از دالان‌های سنتی واشینگتن و بروکسل، به سمت بازارهای نوظهور و قدرت‌های شرقی تغییر دهد.

عراقچی در حالی روی صندلی مذاکرات بریکس تکیه زد که پیام روشن تهران را با خود به همراه داشت؛ عصر تکیه بر ستون‌های لرزان غرب به پایان رسیده است. دیدارهای فشرده حاشیه‌ای او با مقامات ارشد هند، روسیه و مصر، نشان‌دهنده لایه‌های پنهانی از یک دیپلماسی تهاجمی است که به دنبال شکستن دیوارهای انزوا و ترسیم نقشه راهِ بازسازی اقتصادی در اتمسفر دلارزدایی و چندجانبه‌گرایی است.

وزن ایران در معادلات بین‌المللی بالاتر رفته است

محمد چمکوری، استاد دانشگاه و کارشناس روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با بامداد جنوب در این باره گفت: پیمان بریکس به دلیل ماهیت دوگانه‌ اقتصادی و سیاسی‌اش، یک نقطه قوت بزرگ برای جمهوری اسلامی است. واقعیت این است که بعد از جنگ تحمیلی سوم، دیدگاه اعضای بریکس نسبت به ایران تغییر فوق‌العاده‌ای کرده است. نه تنها نگاه‌ها به ایران تغییر کرده، بلکه دیدگاه جهان نسبت به آمریکا نیز دستخوش تحولی اساسی شده است. هژمونی و قدرت آمریکا در منطقه فرو ریخته است. حتی جالب است بدانید در دیداری که رئیس‌جمهور چین با ترامپ داشت، صراحتا اشاره کرد که آمریکا در حال نوعی فروپاشی است این حرف بسیار بزرگی است که پیش از این کسی جرأت بیانش را نداشت. این نشان می‌دهد که اعضای اصلی بریکس مثل چین و هند، دیگر آن هژمونی سابق را برای آمریکا قائل نیستند. جایگاه ایران به واسطه این جنگ تقویت شده، احترام به جمهوری اسلامی قطعا بیشتر شده و وزن ما در معادلات بین‌المللی بالاتر رفته است.

وی با اشاره به سخنان آقای عراقچی در هند که تأکید کرد منطقه به این بلوغ رسیده که به آمریکا تکیه نکند، درباره اینکه آیا بریکس ابزاری برای تحقق این موضوع دارد یا این سخن، صرفاً یک موضع دیپلماتیک است؟ گفت: این سخن یک تعارف دیپلماتیک نیست، بلکه یک حرف جدی و مبنایی است. پس از جنگ سوم، برگه‌ تنگه هرمز جایگاه ما را به شدت بالا برد. ایران به عنوان کانالی که مقَر انرژی جهانی است، جایگاهش ارتقا یافت. می‌توان گفت ما به لطف خداوند، تازه کشف کرده‌ایم که این برگه چقدر اهمیت دارد و با توانمندی‌ای که داریم، تا الان به خوبی از آن استفاده کرده‌ایم. در حال حاضر این موضوع برای جمهوری اسلامی یک مسأله حیثیتی و وجودی است که باید از آن مراقبت کرد.

وی ادامه داد: حرف آقای عراقچی کاملاً واقعی است و صرفا یک صحبت دیپلماتیک نیست چرا که اکنون نبض اقتصاد بین‌المللی تا حد زیادی در دست ماست. حتی موسسات رصدگر در آمریکا اذعان دارند که اروپا و خود آمریکا بیشتر از یک تا یک‌ونیم ماه دیگر توانایی ایستادگی در برابر بحران اقتصادی ایجاد شده را ندارند. این بحران از سال ۱۹۷۵ تاکنون بی‌سابقه بوده و اهمیت آن فوق‌العاده است.

اعتقاد همیشگی ایران به گفت‌وگو

این کارشناس روابط بین‌الملل در خصوص حضور ایران در بریکس و تاثیر آن بر موازنه قدرت در مذاکرات احتمالی آینده با غرب، تصریح کرد: در حال حاضر شرایط گفت‌وگوهای سیاسی ما با آمریکا، هم در حوزه نظامی و هم سیاسی، در یک افق مسدود و حالت رکود قرار دارد. در بعد نظامی آن‌ها نتوانستند موفق شوند. در بعد سیاسی نیز مبادله پیشنهادها، نتیجه ملموسی نداشته است چرا که آن‌ها خواسته‌هایی نظیر خارج کردن اورانیوم غنی‌شده و باز شدن تنگه هرمز را دارند، اما ما سخت روی نقاط قوت خود ایستاده‌ایم.

چمکوری در پاسخ به این پرسش که حضور همزمان ایران، عربستان و امارات در بریکس می‌تواند تنش‌زا باشد یا به تنش‌زدایی کمک می‌کند؟ گفت: به هیچ وجه تنش‌زا نیست. این کشورها در شرایط فعلی برگ برنده‌ای در دست ندارند. وقتی آمریکا با آن قدرت نظامی‌اش نتوانست کاری از پیش ببرد، تکلیف این کشورها که در رده‌های پایین‌تر قدرت نظامی هستند روشن است. حتی اگر آمریکا بخواهد گزینه‌هایی مثل ادامه محاصره دریایی بنادر ایران یا پروژه باز کردن تنگه هرمز را دنبال کند، باز هم به نتیجه‌ای نخواهند رسید. در حال حاضر بنادر عربستان و امارات در محاصره دریایی ما هستند و آن‌ها نه قدرتی دارند و نه امکاناتی. لذا ظرفیتی برای تنش‌آفرینی ندارند و این حضور می‌تواند به نوعی به آرامش منطقه منجر شود.

وی دستاورد ایران در اجلاس بریکس را یک دیپلماسی فعال دانست و‌ گفت: جمهوری اسلامی همیشه به گفت‌وگو و رایزنی اعتقاد داشته و در این نشست‌ها نیز همین مسیر روابط دوستانه را پیش خواهیم گرفت. این‌ها کشورهای مسلمان هستند و اعتقاد ما بر این است که باید با مسلمانان روابط خوبی داشته باشیم و دنبال تنش نیستیم. اما متأسفانه مشکل اینجاست که گاهی این کشورها بازیچه قرار می‌گیرند و در توطئه‌های پنهانی علیه ما مشارکت می‌کنند. آن‌ها باید از این کارها دست بکشد؛ چرا که این توطئه‌های پنهانی چیزی جز بی‌آبرویی برای خودشان در پی نخواهد داشت.