از تصویر ماهواره‌ای تا رد یک ادعا

بامدادجنوب_فاطمه آبادی

انتشار تصاویر ماهواره‌ای از لکه‌ای گسترده در آب‌های پیرامون جزیره خارگ در روزهای اخیر، موجی از روایت‌ها و تحلیل‌های مختلف را در فضای رسانه‌ای به همراه داشته است. برخی رسانه‌های خارجی با استناد به این تصاویر مدعی شدند که ایران به‌دلیل پر شدن مخازن ذخیره‌سازی نفت، اقدام به رهاسازی نفت در خلیج فارس کرده است؛ ادعایی که با سرعت در فضای خبری بازنشر شد و حتی در برخی گزارش‌ها وسعت این لکه نفتی تا حدود ۴۵ کیلومتر مربع برآورد شد.

با این حال، گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های داخلی تصویر متفاوتی از منشأ این آلودگی ارائه می‌دهد. روزنامه «هفت صبح» در گزارشی با بررسی داده‌های موجود و گفت‌وگو با مسئولان حوزه محیط زیست، منشأ این لکه را نه رهاسازی نفت از سوی ایران، بلکه آلودگی ناشی از آب توازن یکی از کشتی‌های فعال در منطقه معرفی کرده است؛ آبی که برای حفظ تعادل کشتی در مخازن مخصوص نگهداری می‌شود و در صورت اختلاط با سوخت یا مشتقات نفتی می‌تواند هنگام تخلیه در دریا باعث ایجاد لکه‌های نفتی در سطح آب شود.

بر اساس این گزارش، امید صدیقی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگی‌های دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرده است که این آلودگی به احتمال زیاد در نتیجه مخلوط شدن سوخت نفتی با آب توازن یک کشتی ایجاد شده است. شرایط مواج و توفانی دریا نیز سبب شده این آلودگی در سطح آب گسترش پیدا کند و در تصاویر ماهواره‌ای به شکل لکه‌ای گسترده دیده شود.

این مقام مسئول توضیح داده است که در شرایط دریای متلاطم، امکان عملیات جمع‌آوری یا مهار لکه نفتی بسیار محدود می‌شود و جریان‌های دریایی می‌توانند آلودگی را در سطح آب پخش کنند. در چنین شرایطی بخشی از آلودگی نیز به‌صورت طبیعی و بر اثر تبخیر یا اختلاط در ستون آب از بین می‌رود.

گزارش «هفت صبح» همچنین تاکید می‌کند که بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد بسیاری از مخازن ذخیره‌سازی نفت در پایانه خارک همچنان دارای ظرفیت خالی هستند و بنابراین ادعای رهاسازی نفت به دلیل پر شدن مخازن با واقعیت‌های موجود در صنعت نفت کشور همخوانی ندارد.

در همین حال، برخی مسئولان محلی و نمایندگان استان بوشهر نیز نسبت به روایت‌های منتشر شده در رسانه‌های خارجی واکنش نشان داده‌اند. جعفر پورکبگانی نماینده مردم بوشهر، گناوه و دیلم در مجلس شورای اسلامی با رد ادعای رهاسازی نفت از سوی ایران، اعلام کرده است که لکه‌های مشاهده شده در تصاویر ماهواره‌ای مربوط به روغن و پسماند آب توازن نفتکش‌ها است که به گفته او توسط یک نفتکش اروپایی در دریا تخلیه شده است.

حجت‌الاسلام موسی، احمدی رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نیز در اظهاراتی جداگانه تاکید کرده است که تاکنون هیچ گزارش رسمی درباره نشت نفت از تاسیسات نفتی ایران در اطراف جزیره خارک ارائه نشده و بررسی‌های انجام شده چنین ادعایی را تائید نمی‌کند.

در مجموع، آنچه تاکنون از روایت‌های رسمی و گزارش‌های تخصصی برمی‌آید، این است که منشأ لکه مشاهده‌شده در آب‌های اطراف جزیره خارگ بیش از آنکه به فعالیت‌های صادراتی ایران مرتبط باشد، به آلودگی‌های ناشی از تردد کشتی‌ها در منطقه بازمی‌گردد که به‌دلیل حجم بالای ترافیک نفتکش‌ها در خلیج فارس سابقه‌ای شناخته‌شده دارد. با این حال، کارشناسان محیط زیست هشدار می‌دهند که حتی چنین آلودگی‌هایی نیز می‌تواند برای اکوسیستم حساس خلیج فارس پیامدهای بلندمدتی به همراه داشته باشد و از همین رو، شناسایی دقیق منشأ آلودگی و پیگیری مسئولیت کشتی‌های متخلف از الزامات حفاظت از این پهنه آبی به شمار می‌رود.

از این حیث، ماجرای لکه نفتی خارگ علاوه بر جنبه‌های رسانه‌ای، بار دیگر توجه‌ها را به مسئله آلودگی‌های دریایی در خلیج فارس جلب کرده است که به دلیل تردد گسترده نفتکش‌ها و فعالیت‌های مرتبط با صنعت نفت، همواره یکی از چالش‌های مهم محیط زیستی این منطقه محسوب می‌شود.

با این حال، همزمان با انتشار این گزارش‌ها، مسئولان صنعت نفت نیز روایت مطرح‌شده درباره وجود لکه نفتی منتسب به تاسیسات نفتی ایران در خارگ را رد کرده‌اند. در این میان، مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران با اشاره به بررسی‌های انجام شده در این پایانه راهبردی صادرات نفت کشور اعلام کرد که گزارش‌های منتشر شده درباره وجود لکه نفتی در اطراف جزیره خارگ فاقد صحت بوده و هیچ نشانه‌ای از نشت نفت در زیرساخت‌ها و تأسیسات این منطقه مشاهده نشده است.

عباس اسدروز با بیان اینکه همه زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس از طریق ماهواره رصد و حتی نشت یک بشکه نفت هم بلافاصله ثبت و گزارش می‌شود، به شانا گفت: مرکز بین‌المللی «میمک» به نمایندگی از سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز هیچ گزارشی مبنی بر آلودگی در این منطقه ثبت نکرده است.

وی با بیان اینکه گزارش‌ها و تصاویر ماهواره‌ای به‌طور معمول دارای مختصات جغرافیایی، ساعت و ابعاد تقریبی هستند، در حالی تصاویر مورد ادعا، جزئیات دقیقی ندارند، تاکید کرد: افزون بر نظارت‌های ماهواره‌ای، در فرایند عملیاتی پایانه، همه مراحل پهلودهی و بارگیری ازسوی همکارانمان از ابتدا تا انتها بررسی می‌شود تا از نبود وجود کوچک‌ترین نشتی اطمینان حاصل شود.

اسدروز در تشریح اقدام‌ها برای بررسی ادعای وجود لکه نفتی در خارگ گفت: به محض انتشار این اخبار، گروه‌های متخصص اچ‌اس‌ای، اداره شیمیایی و آزمایشگاه، همه منطقه را پایش کردند اما حتی کوچک‌ترین موردی یافت نشد.

مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران با استناد به داده‌های هواشناسی افزود: روایت‌سازان مدعی لکه‌ای هستند که به سمت دریا می‌رود، در حالی که با توجه به جهت باد شمال‌غربی (۲۰ گره دریایی) به سمت جنوب شرقی، اگر لکه‌ای وجود داشت باید به سمت ساحل می‌آمد که همین تناقض نشان‌دهنده کذب بودن ادعا و به دور از واقعیت بودن تصاویر منتشر شده در رسانه‌های خارجی است.

اسدروز با اشاره به اینکه پایانه نفتی خارک به‌عنوان یکی از معتبرترین پایانه جهان، فعالیت‌های خود را منطبق با استانداردهای رایج جهانی ازجمله ISGOTT و OCIMF انجام می‌دهد، افزود: اعتبار پایانه‌ نفتی خارگ به‌گونه‌ای است که مشتریان داخلی و خارجی، نفت را بدون نیاز به تائید شخص ثالث تحویل می‌گیرند که این خود گواهی بر سلامت و استاندارد بودن فرایندهای عملیاتی در این پایانه است.

با این حال در پایان این گزارش باید متذکر شد که ماجرای تصاویر منتشرشده از لکه‌ای در آب‌های اطراف خارگ نشان داد که چگونه یک تصویر ماهواره‌ای بدون ارائه جزئیات فنی و بررسی‌های میدانی می‌تواند به سرعت به روایت‌های مختلف و گاه متناقض در فضای رسانه‌ای تبدیل شود. در حالی که برخی رسانه‌های خارجی تلاش کردند این موضوع را به زیرساخت‌های صادرات نفت ایران نسبت دهند، مجموعه توضیحات ارائه‌شده از سوی مسئولان محیط زیست، نمایندگان استان بوشهر و مدیران صنعت نفت نشان می‌دهد هیچ نشانه‌ای از نشت نفت از تاسیسات راهبردی خارگ ثبت نشده است.

در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، اتکای افکار عمومی و رسانه‌ها به داده‌های فنی، گزارش‌های رسمی و بررسی‌های تخصصی است؛ به‌ویژه در منطقه‌ای مانند خلیج فارس که هم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان شناخته می‌شود و هم اکوسیستمی حساس و آسیب‌پذیر دارد.

به همین دلیل، هرچند ادعای مطرح‌شده درباره نشت نفت از تاسیسات خارگ از سوی منابع رسمی رد شده است، اما حساسیت نسبت به آلودگی‌های دریایی در این پهنه آبی همچنان ضروری به نظر می‌رسد؛ چراکه تردد گسترده نفتکش‌ها و فعالیت‌های مرتبط با صنعت نفت، همواره احتمال بروز آلودگی‌های دریایی را به‌عنوان یکی از چالش‌های جدی محیط زیستی خلیج فارس مطرح نگه می‌دارد. از این منظر، ماجرای اخیر بیش از آنکه نشانه یک بحران واقعی باشد، یادآور اهمیت پایش مستمر، شفافیت اطلاعات و واکنش سریع به روایت‌های رسانه‌ای در یکی از راهبردی‌ترین مناطق انرژی جهان است.