استایرن منومر و بوتان، موتور درآمدزایی پارس در سال ۱۴۰۴

بامدادجنوب_الهام بهروزی

صنعت پتروشیمی ایران که در دهه‌های اخیر در خاورمیانه و آسیا با تولید محصولات استراتژیک نقشی فعال ایفا کرده، امروز به یکی از ستون‌های اصلی زنجیره ارزش انرژی و صنایع پایین‌دستی منطقه تبدیل شده‌است. این صنعت با برخورداری از منابع غنی هیدروکربوری، شبکه گسترده مجتمع‌های تولیدی و توسعه مستمر در بخش‌های مختلف از خوراک تا صادرات، توانسته سهم قابل توجهی در تامین نیاز بازارهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشته باشد. افزون بر این، رشد ظرفیت تولید، تنوع‌بخشی به سبد محصولات و حرکت به سوی فناوری‌های پیشرفته، جایگاه پتروشیمی ایران را در رقابت‌های بین‌المللی بیش از پیش تقویت کرده است.

حال با توقف صادرات محصولات شیمیایی، این صنعت در ایران به‌دنبال کنترل وضعیت و تبعات جنگ تحمیلی ۴۰ روزه است تا بدین شکل ضمن افزایش تاب‌آوری در صنعت پتروشیمی، نیازهای صنایع داخلی به محصولات در شرایط پیچیده پساجنگ به شکل مطلوبی پاسخ داده شود.

در این میان، واحدهای صنعتی و پتروشیمی در پارس جنوبی درصدد هستند تا با سازوکاری هوشمندانه، مدیریت مصرف و تولید را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که هم از اتلاف منابع جلوگیری شود و هم استمرار فعالیت خطوط تولید در شرایط ناپایداری که به‌دنبال متوقف شدن ۲ یوتیلیتی (دماوند انرژی و مبین‌انرژی) این منطقه ایجاد شده، تضمین شود. به‌این‌ترتیب، تمرکز اصلی بر بهینه‌سازی فرایندهای تولید، افزایش بهره‌وری انرژی و بازآرایی زنجیره تامین داخلی است تا با کمترین اختلال، روند تامین مواد اولیه برای صنایع پایین‌دستی ادامه یابد.

در این راستا کارشناسان بر این باورند که اتخاذ سیاست‌های دقیق در این دوره می‌تواند فرصت مناسبی برای بازنگری در ساختارهای صادراتی و ایجاد ارزش افزوده بیشتر در داخل کشور فراهم آورد که در بلندمدت، به تثبیت جایگاه منطقه‌ای صنعت پتروشیمی ایران منجر خواهد شد.

بررسی عملکرد برخی از واحدهای پتروشیمی در اسفند ۱۴۰۴ تا پیش از اینکه فعالیت یوتیلیتی‌های منطقه پارس جنوبی در پی حملات دشمن صهیونی و وارد شدن خسارت متوقف شود، با وجود تحریم‌ها و تورم‌های در تولید، فروش و درآمدزایی مسیر روبه‌جلویی را در پیش گرفته بودند. یکی از این واحدها، پتروشیمی پارس با مدیریت عبدالکریم پهلوانی، مدیر بومی صنعت پتروشیمی ایران است.

طبق تازه‌ترین ارزیابی‌ها، پتروشیمی پارس در اسفند ۱۴۰۴ با عملکردی مثبت در بخش فروش موفق شد، مجموع درآمد خود را با رشد هفت درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۱۳ هزار و ۶۹۵ میلیارد تومان برساند.

بررسی عملکرد پتروشیمی پارس در اسفند ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این شرکت توانسته با ثبت درآمد ۱۳ هزار و ۶۹۵ میلیارد تومانی، نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد هفت درصدی را تجربه کند. مجموع فروش شرکت در اسفند ۱۴۰۳ حدود ۱۲ هزار و ۷۷۳ میلیارد تومان بوده است.

بخش مهمی از این رشد به عملکرد قدرتمند محصول استایرن منومر بازمی‌گردد. درآمد حاصل از فروش این محصول از سه هزار و ۸۶ میلیارد تومان در اسفند ۱۴۰۳ به چهار هزار و ۵۷۴ میلیارد تومان در اسفند ۱۴۰۴ رسیده که نشان‌دهنده رشد قابل توجه ۴۸ درصدی است. این افزایش، سهم قابل توجهی در بهبود درآمد کلی شرکت داشته و عملا به موتور اصلی رشد فروش پتروشیمی پارس در این دوره تبدیل شده است.

در میان دیگر محصولات، فروش بوتان نیز با رشد ۲۳ درصدی همراه بوده و از دو هزار و ۹۳۳ میلیارد تومان به سه هزار و ۶۱۰ میلیارد تومان رسیده است. همچنین فروش تولوئن با افزایش ۱۷ درصدی از ۹۳ میلیارد تومان به ۱۰۹ میلیارد تومان رسیده که هرچند سهم کمتری در ترکیب درآمد شرکت دارد، اما نشان‌دهنده روند مثبت در این بخش است.

در مقابل، برخی محصولات با کاهش درآمد مواجه شده‌اند. فروش پروپان با افت ۱۰ درصدی از سه هزار و ۸۷۶ میلیارد تومان به سه هزار و ۴۸۸ میلیارد تومان رسیده است. همچنین درآمد حاصل از فروش اتان با کاهش ۳۱ درصدی به هزار و ۶۳۶ میلیارد تومان و فروش پنتان نیز با افت ۳۲ درصدی به ۲۷۶ میلیارد تومان رسیده است.

با این حال، رشد قابل توجه در محصولات کلیدی به‌ویژه استایرن منومر و افزایش فروش بوتان توانسته اثر کاهش برخی اقلام را تا حد زیادی جبران کند و در نهایت تراز فروش شرکت را در مسیر افزایشی نگه دارد. بر این اساس، ترکیب متنوع محصولات و سهم بالای محصولات با ارزش افزوده بیشتر، نقش مهمی در حفظ روند مثبت عملکرد پتروشیمی پارس در اسفند ۱۴۰۴ ایفا کرده است.

به عقیده برخی از کارشناسان انرژی، اسفندماه ۱۴۰۴ برای پتروشیمی پارس، ماه جمع‌بندی یک سال پرتلاطم اما رو به جلو بود که در آن دو محصول کلیدی یعنی استایرن منومر و بوتان به موتور محرک فروش شرکت تبدیل شدند و نشان دادند چگونه یک مجتمع بزرگ پتروشیمی می‌تواند با مدیریت صحیح سبد تولید، از ظرفیت‌های موجود برای تقویت درآمدزایی بهره بگیرد. بررسی عملکرد این مجتمع در ماه‌های پایانی سال گذشته نشان می‌دهد پارس حتی در بحران جنگ توانسته با تمرکز بر محصولات استراتژیک و پرتقاضا، روند فروش خود را به‌ویژه در اسفندماه با جهشی محسوس همراه کند.

به عبارت بهتر، پتروشیمی پارس که از مهم‌ترین بازیگران زنجیره ارزش پارس جنوبی به شمار می‌رود، در سال ۱۴۰۴ توانست با وجود برخی وقفه‌های عملیاتی در نیمه نخست سال، مسیر تولید و فروش خود را دوباره تثبیت کند. بازگشت کامل واحدها به مدار عملیاتی پس از اورهال مهرماه و جهش تولید در اواخر پاییز و زمستان، زمینه‌ای فراهم کرد تا شرکت در ماه‌های پایانی سال با ظرفیت بالاتری فعالیت کند و در نهایت اسفند را با رشد قابل توجه فروش در برخی محصولات کلیدی به پایان برساند.

در این میان، استایرن منومر همچنان ستون اصلی ارزش‌آفرینی در سبد محصولات پارس باقی ماند. این ماده شیمیایی که از مشتقات مهم آروماتیکی به‌شمار می‌رود، ماده اولیه تولید طیف گسترده‌ای از پلیمرها و پلاستیک‌های مهندسی است و نقش حیاتی در صنایع مختلف دارد. از تولید پلی‌استایرن، قطعات لوازم خانگی و تجهیزات پزشکی گرفته تا بسته‌بندی‌های صنعتی، قطعات خودرو، عایق‌های ساختمانی و محصولات فایبرگلاس، همگی به این ماده وابسته‌اند. همین گستردگی کاربرد باعث شده استایرن منومر همواره یکی از محصولات با تقاضای پایدار در بازارهای داخلی و خارجی باشد.

همین ویژگی‌ها در سال ۱۴۰۴، استایرن منومر را به مهم‌ترین منبع درآمدی پتروشیمی پارس تبدیل کرد. داده‌های فروش نشان می‌دهد این محصول سهم قابل توجهی از درآمد عملیاتی شرکت را به خود اختصاص داده و در ماه‌های پایانی سال، با افزایش تقاضا در صنایع پایین‌دست، روند فروش آن شتاب بیشتری گرفت. افزایش نرخ فروش و تثبیت تولید در این واحد، سبب شد پارس بتواند جایگاه خود را در بازار این محصول همچنان حفظ کند.

در کنار استایرن منومر، بوتان نیز در اسفندماه به یکی از پیشران‌های مهم فروش تبدیل شد. بوتان که از مهم‌ترین مایعات گازی تولیدی در مجتمع‌های پتروشیمی و پالایشگاهی محسوب می‌شود، کاربردهای گسترده‌ای در صنایع مختلف دارد. این ماده در تولید سوخت مایع، خوراک برخی واحدهای پتروشیمی، تولید LPG، صنایع شیمیایی و همچنین به‌عنوان ماده اولیه در برخی فرایندهای تبدیل هیدروکربنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. افزایش تقاضا برای بوتان در بازارهای منطقه‌ای و همچنین نیاز صنایع داخلی، موجب شد این محصول در ماه‌های پایانی سال با رشد فروش قابل توجهی همراه شود.

تحلیل تطبیقی عملکرد ماه‌های پایانی سال با دوره‌های پیشین نشان می‌دهد تمرکز پتروشیمی پارس بر مدیریت صحیح تولید و هدایت عرضه به سمت محصولات دارای مزیت بازار، عامل مهمی در تحقق این رشد بوده است. در واقع، افزایش فروش بوتان و تثبیت جایگاه استایرن منومر، نمونه‌ای از همان سیاستی است که مدیریت شرکت طی ماه‌های اخیر دنبال کرده؛ سیاستی مبتنی بر تنظیم هوشمندانه ترکیب تولید و فروش با توجه به شرایط بازار.

در این میان، نقش مدیریت مجموعه نیز در شکل‌گیری این روند قابل توجه است. عبدالکریم پهلوانی که هدایت پتروشیمی پارس را بر عهده دارد، طی دوره مدیریتی خود تلاش کرده ساختار عملیاتی شرکت را از حالت صرفا واکنشی به سمت یک الگوی مدیریتی پیش‌نگرانه هدایت کند. تمرکز بر افزایش تاب‌آوری تجهیزات، تقویت نظام نگهداشت، و همچنین ارتقای سیستم‌های پایش فرآیند، از جمله اقداماتی است که در ماه‌های اخیر در این مجتمع دنبال شده است.

این رویکرد مدیریتی سبب شد پارس بتواند پس از عبور از وقفه‌های عملیاتی ابتدای سال، در نیمه دوم ۱۴۰۴ با سرعت بیشتری به مدار تولید بازگردد و در نهایت ماه‌های پایانی سال را با عملکردی قابل قبول در حوزه فروش به پایان برساند. در واقع، آنچه در اسفندماه رخ داد تنها یک جهش مقطعی نبود، بلکه نتیجه مجموعه‌ای از تصمیمات مدیریتی در حوزه بهره‌برداری، نگهداشت تجهیزات و مدیریت بازار محصولات بود.

از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که پتروشیمی پارس پیش از بروز اختلالات منطقه‌ای و جنگ تحمیلی در اواخر سال گذشته، یکی از تامین‌کنندگان مهم مواد پایه شیمیایی برای صنایع مختلف به‌شمار می‌رفت. تولید مستمر محصولاتی همچون استایرن منومر، اتان، پروپان و بوتان باعث شده بود این مجتمع در زنجیره تامین صنایع پایین‌دستی نقش فعالی ایفا کند که در سال ۱۴۰۴ نیز با وجود برخی چالش‌ها همچنان حفظ شد.

در مجموع، مرور عملکرد اسفند و جمع‌بندی سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد پتروشیمی پارس توانسته با تکیه بر دو مزیت اصلی؛ یعنی سبد متنوع محصولات و مدیریت عملیاتی منسجم، جایگاه خود را در میان مجتمع‌های بزرگ پتروشیمی کشور تثبیت کند. جهش فروش استایرن منومر و بوتان در ماه پایانی سال نیز گواهی بر همین واقعیت است؛ اینکه پارس همچنان یکی از بازیگران کلیدی زنجیره ارزش پارس جنوبی باقی مانده و با اتکا به مدیریت کارآمد و ظرفیت‌های فنی خود، مسیر توسعه و ارزش‌آفرینی را ادامه می‌دهد.