هزینه‌ای که در ۳ سال حداقل ۳ برابر شد

بامدادجنوب_داود علیزاده

ماه رمضان در بوشهر همیشه با نشانه‌هایی آشنا همراه بوده است؛ خرما، آش بوشهری، نان محلی، پنیر و چای؛ اما در سال‌های اخیر، به‌ویژه از ۱۴۰۲ به این‌سو، سفره افطار به یکی از شاخص‌های ملموس سنجش فشار اقتصادی تبدیل‌شده است. بررسی قیمت اقلام اصلی افطار در سه سال گذشته نشان می‌دهد آنچه بر سفره مردم گذشته، بسیار فراتر از اعداد رسمی تورم بوده و «معیشت روزمره» بیش از آمارهای کلان آسیب‌دیده است. معمولاً در تمام این سال‌ها در هفته آغازین ماه مبارک رمضان در گزارشی هزینه یک سفره ساده افطار برای خانوارهای بوشهری را تهیه می‌کردیم. امروز که می‌خواستم گزارش امسال را بنویسم گزارش سه سال اخیر را دوباره خواندم. جهش‌های قیمتی در سه سال گذشته بسیار فراتر از انتظار بوده است.

در سال ۱۴۰۲، هزینه یک سفره افطار ساده برای یک خانواده چهار نفره در بوشهر، بسته به اقلام انتخابی، بین ۶۰۰تا ۹۰۰ هزار تومان برآورد می‌شد اما در سال گذشته به یک تا ۱/۵ میلیون تومان رسیده و در سال جاری یک افطاری ساده برای چهار نفر هزینه‌ای بین ۲/۵ تا ۳ میلیون تومان هزینه خواهد داشت؛ البته باید توجه داشت سفره افطاری ماه مبارک رمضان با توجه به علایق روزه‌داران متفاوت است؛ بعضی‌ها آن را ساده و برخی با تجملات بیشتری برگزار می‌کنند، بااین‌حال برخی اقلام پای ثابت سفره‌های سحر و افطار را دارند و به‌گونه‌ای همگانی مردم محسوب می‌شوند. در این گزارش قیمت اقلام پرمصرف ماه مبارک رمضان و هزینه برپایی سفره افطار برای چهار نفر در بوشهر بررسی‌شده است. نان، پنیر، خرما و سبزی معمولاً پایه ثابت سفره‌های افطاری است و اقلام دیگری مثل گردو، زولبیا و بامیه، حلیم یا آش می‌تواند بر اساس سلیقه و البته سطح درآمد افراد در سفره افطاری قرار بگیرد.

با این حال بررسی‌ها نشان می‌دهد که سال ۱۴۰۲ گوشت قرمز هنوز به‌طور کامل از سفره‌ها حذف نشده بود، مرغ و حبوبات نقش پررنگی داشتند و خرما، آش و نان محلی با قیمت‌هایی قابل‌دسترس تهیه می‌شد. این سال را می‌توان «نقطه مرجع» دانست؛ نه سال رفاه، اما سالی که هنوز تعادل نسبی میان درآمد و هزینه وجود داشت.

در ۱۴۰۳، این تعادل به‌طور محسوسی برهم خورد. قیمت گوشت قرمز به مرز یک میلیون تومان نزدیک شد، مرغ از یک کالای عادی به کالایی حساب‌شده تبدیل شد و حبوبات که همیشه جایگزین پروتئین بودند، با رشد شدید قیمت مواجه شدند. هزینه سفره افطار چهار نفره در بوشهر به حدود ۱ تا ۱.۵ میلیون تومان رسید؛ افزایشی نزدیک به ۷۰ درصد نسبت به سال قبل. در این سال، بسیاری از خانوارها برای نخستین‌بار به «حذف اقلام» روی آوردند، نه کاهش مصرف.

اما ۱۴۰۴ را باید سال فشار مضاعف دانست. قیمت گوشت گوسفندی که در سال۱۴۰۲ حدود ۳۰۰ هزار تومان بوده در سال بعد به ۶۵۰ هزار تومان افزایش یافته و اکنون به حدود ۱.۶ میلیون تومان رسیده است.

مرغ گرم نیز دو سال پیش از این هر کیلوگرم ۷۰ هزار تومان به فروش می‌رسید که سال بعد به ۱۰۹ هزار تومان و اکنون به ۲۳۰ هزار تومان رسیده است.

ماه رمضان است و شیرینی‌های خاص آن در این ماه، قیمت هر کیلوگرم زولبیا و بامیه در بوشهر حدود ۴۸۰ هزار تومان اعلام‌شده است که نسبت به سال گذشته افزایش ۱۳۰ درصدی را تجربه کرده است. قیمت یک کیلو زولبیا و بامیه فروردین ۱۴۰۲ حدود ۹۵ هزار تومان بود و در سال بعد به ۱۸۰ هزار تومان و اکنون به ۴۸۰ هزار تومان رسیده است. جالب‌تر این است که با نرخ کنونی زولبیا بامیه هر فرد می‌توانست سال ۱۴۰۱ حدود ۹ کیلو زولبیا بامیه بخرد!

نمی‌توان از سفره افطار بوشهری‌ها سخن به میان آورد و از آش بوشهری چیزی نگفت. قصه قیمت آش هم خودش حدیثی مفصل است. با افزایش قیمت اقلام مورد نیاز تهیه این آش نرخ این غذای محبوب هم پلکانی در سه سال گذشته افزایش داشته است. در سال ۱۴۰۲ هم‌زمان با ماه آغاز ماه مبارک رمضان هر کیلوگرم آش بوشهری ۵۵ هزار تومان بود که در سال ۱۴۰۳ به ۱۱۰ هزار تومان رسید. با این حال این نرخ نیز ثابت نماند و در سال جاری نیز با گذشت هر ماه نرخ آن نیز روند افزایشی خودش را طی کرده است و به ترتیب به۱۲۰، ۱۵۰، ۱۸۰ و اکنون به ۲۴۰ هزار تومان رسیده است.

در استان بوشهر بسیاری نخل دارند و یا خرمای مورد نیازشان از دوست و آشنا تأمین می‌شود؛ با این حال نمی‌توان جهش قیمتی خرما را در این سه سال اخیر نادیده گرفت. هر کیلو خرمای کبکاب در سال ۱۴۰۲ بین ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان بود و سال گذشته در محدوده ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومان نرخ‌گذاری می‌شد حالا به مرز ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.

برنج ایرانی که زمانی ستون اصلی سفره بود، اکنون در بازه ۳۵۰ تا ۵۰۰ هزار تومان معامله می‌شود. ذائقه خیلی‌ها اگرچه با برنج‌های وارداتی هندی و پاکستانی همسویی ندارد اما جبر قیمتی و گرانی باعث شد تا بسیاری از خانوارها برنج‌های وارداتی را جایگزین نمونه‌ها داخلی کنند با این حال حذف ارز ترجیحی برنج وارداتی این پای ثابت سفره‌های ایرانی را هم به گوشه رینگ برده است و آن را در آستانه حذف قرار داده است. برنج وارداتی تنها در سه ماهه گذشته افزایشی ۱۰۰ درصدی را تجربه کرد اکنون به ۱۶۰ تا ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.

نان و پنیر قرار نبود لاکچری شود؛ اما آن‌هم گوی سبقت ربود و از رقبا جا نماند. یک قالب پنیر سفید ایرانی در سال ۱۴۰۲ حدود ۳۸ هزار تومان بوده است و سال گذشته به ۷۰ هزار تومان رسید و کمتر از یک سال کافی بود تا قیمت نیم‌کیلوگرم پنیر در سال ۱۴۰۴ معادل ۵/۲ کیلوگرم همان محصول در دو سال پیش از آن برسد.

در چنین شرایطی، هزینه یک افطار معمولی چهار نفره در بوشهر بین ۲.۵ تا ۳.۵ میلیون تومان برآورد می‌شود؛ یعنی بیش از ۱۰۰ درصد افزایش نسبت به ۱۴۰۳ و نزدیک به سه برابر سال ۱۴۰۲. این اعداد نشان می‌دهد که سفره افطار عملاً به شاخصی برای «کوچک‌شدن طبقه متوسط» تبدیل شده است.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ تورم سالانه در دی‌ماه ۱۴۰۴ به ۴۴.۶ درصد رسیده، تورم نقطه‌به‌نقطه ۶۰ درصد و تورم ماهانه ۷.۹ درصد اعلام‌شده است. این ارقام به‌خودی‌خود بالا و نگران‌کننده‌اند، اما مقایسه آن‌ها با هزینه‌های واقعی سفره افطار نشان می‌دهد که تورم خوراکی‌ها و اقلام ضروری، بسیار بالاتر از میانگین رسمی حرکت کرده است و اگرچه دولت برای جبران این وضعیت اقدام به توزیع کالابرگ کرده است اما اعداد و ارقام نشان می‌دهد که میزان مبلغ کالابرگ در نهایت برای یک افطاری سه شب نیز دوام نمی‌آورد.