کارورهای گاز نسخه‌ای برای مهار ناترازی انرژی

بامداد جنوب: رکوردشکنی مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری در روزهای اخیر به چالشی جدی برای شرکت ملی گاز تبدیل شده است؛ وضعیتی که بیش از هر زمان دیگری ضرورت اجرای طرح‌هایی چون «کارور» را برجسته می‌کند. مصرف گاز به‌ویژه در روزهای یکم، دوم و سوم بهمن‌ماه نه‌تنها به ارقام بی‌سابقه‌ای رسید، بلکه این میزان مصرف در سطحی پایدار باقی ماند؛ مسئله‌ای که بار دیگر معضل دیرپای ناترازی انرژی در کشور را به‌روشنی یادآوری کرد.

تداوم این شرایط موجب شد شرکت ملی گاز ایران به‌صورت پیاپی از مردم درخواست کند با رعایت الگوی مصرف و صرفه‌جویی، در تامین پایدار انرژی کشور همراهی بیشتری داشته باشند. هرچند این هشدارها در کوتاه‌مدت می‌تواند از فشار بر شبکه گاز بکاهد، اما کارشناسان بر این باورند که عبور از بحران ناترازی انرژی، نیازمند راهکارهای ساختاری و مشارکت همه‌جانبه ذی‌نفعان است؛ راهکارهایی که تنها به توصیه‌های مقطعی محدود نماند.

در همین راستا، ایده شکل‌گیری شرکت‌های «کارور» یا اپراتورهای انرژی با هدف ایجاد مشارکت بخش خصوصی در زنجیره فعالیت‌های شرکت ملی گاز ایران مطرح شده‌است. هدف اصلی از تشکیل این شرکت‌ها، بهینه‌سازی مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری معرفی شده؛ رویکردی که تلاش دارد مدیریت مصرف را از سطح توصیه‌های عمومی به سطح اقدام‌های اجرایی و اقتصادی ارتقا دهد.

بررسی تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد حضور شرکت‌های واسط در حوزه انرژی می‌تواند به کاهش مصرف غیرمولد، هدایت انرژی به بخش‌های مولد صنعتی و ایجاد انگیزه اقتصادی برای همه ذی‌نفعان منجر شود. این شرکت‌ها با بهره‌گیری از ابزارهای فنی، مدیریتی و انگیزشی، نقش مهمی در اصلاح الگوی مصرف و افزایش کارایی شبکه انرژی ایفا می‌کنند. در این راستا، روز گذشته قرارداد همکاری با ۲۲ شرکت کارور به امضا رسید؛ اقدامی که از سوی شرکت ملی گاز ایران به‌عنوان گامی عملی در مسیر مدیریت مصرف و کاهش ناترازی انرژی ارزیابی می‌شود.

رئیس امور انرژی سازمان برنامه و بودجه کشور در آیین رونمایی و امضای قرارداد با شرکت‌های کارور گاز با بیان اینکه شرکت ملی گاز ایران در مسیر تحول و بلوغ حکمرانی قرار دارد، گفت: رویکردهای جدید این شرکت در حوزه مدیریت مصرف و بهینه‌سازی مصرف انرژی، بیانگر تکامل مسیری است که در سال‌های گذشته در کشور آغاز شده و امروز به مرحله‌ای بالغ‌تر رسیده است.

محمدصادق کریمی با اشاره به تغییر نگاه شرکت ملی گاز ایران نسبت به موضوع مصرف، افزود: در گذشته به‌دلیل نبود چالش جدی در حوزه مصرف، توجه کمتری به این موضوع می‌شد، اما امروز که مصرف انرژی به مسئله‌ای اساسی تبدیل شده، شرکت ملی گاز ایران مدیریت مصرف را در زمره اولویت‌های اصلی خود قرار داده که این خود یک تحول مهم در کنار وظایف حیاتی و روزمره این شرکت به‌شمار می‌رود.

وی دومین محور تحول را تفاوت رویکرد در حوزه کاهش مصرف و صرفه‌جویی دانست و یادآور شد: کشور در این حوزه مسیر مشخصی را طی کرده است؛ ابتدا با تصویب طرح‌هایی مانند تعویض بخاری‌ها و تجهیزات موتورخانه‌ها و سپس با توسعه بازار بهینه‌سازی انرژی. در این مرحله نیز اگرچه سازوکار بازپرداخت تغییر کرده و به‌ جای پرداخت نقدی، بازپرداخت غیرنقدی در نظر گرفته شده، همچنان تمرکز بر «طرح» بوده است.

رئیس امور انرژی سازمان برنامه و بودجه با بیان اینکه تفاوت اصلی مدل جدید شرکت ملی گاز، به‌ویژه در قالب شرکت‌های کارور، در به رسمیت شناختن انعطاف‌پذیری، خلاقیت و نوآوری بخش خصوصی است، تصریح کرد: در این مدل، شرکت ملی گاز ایران در جایگاهی قرار می‌گیرد که با شرکت‌ها وارد تعامل می‌شود و شرکت‌ها نیز با مصرف‌کنندگان ارتباط مستقیم دارند؛ موضوعی که نشان‌دهنده بلوغ این مسیر حکمرانی در کنار مسیرهای پیشین است.

کریمی با تأکید بر نقش وزارت نفت در تحقق این رویکرد گفت: این اقدام حاصل تلاش مجموعه وزارت نفت، ستاد وزارت نفت، شرکت ملی گاز ایران و مدیران استانی است، همچنین آنچه در فرایند تدوین آیین‌نامه‌ها و دستورعمل‌ها رخ داده، حاصل نشست‌ها و گفت‌وگوهای مستمر با بخش خصوصی و تلاش برای لحاظ کردن ملاحظات فعالان این حوزه بوده است.

وی با قدردانی از دست‌اندرکاران این فرایند تأکید کرد: این رویکرد جدید شایسته تقدیر است و سازمان برنامه و بودجه، همراه با آقای توکلی و همکارانشان در شرکت ملی گاز ایران و ستاد وزارت نفت، در هر زمینه‌ای که نیاز به همکاری و حمایت باشد، آمادگی کامل دارد و تاکنون نیز تمامی مأموریت‌های محول‌شده را پیگیری کرده است.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز در این آیین بر پیگیری جدی وزارت نفت برای بهینه‌سازی مصرف گاز با همکاری شرکت‌های کارور تأکید کرد و گفت: پیش‌بینی می‌شود با اجرای کامل این طرح، کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی مصرف گاز در انتهای زنجیره مصرف محقق شود.

سعید توکلی با اشاره به تازگی و در عین حال اهمیت بالای این طرح در شرایط کنونی خاطرنشان کرد: موضوع کارورها اگرچه مبحث جدیدی است، اجرای آن به‌دلیل عملیاتی بودن دشواری‌های خاص خود را دارد. این موضوع اکنون از حیطه اختیارات صرفِ وزارت نفت و شرکت ملی گاز ایران فراتر رفته و به‌عنوان ضرورت قانونی در برنامه هفتم پیشرفت دیده شده و مصوبه هیئت دولت را نیز دریافت کرده است.

وی با تأکید بر پیگیری جدی این طرح از سوی وزارت نفت تصریح کرد: تیمی متخصص با همکاری معاونت برنامه‌ریزی وزارت نفت تشکیل شده است تا تمام ابعادی که ممکن بود ایجاد ابهام کند، شفاف‌سازی شود. به دنبال این اقدام‌ها، برخی شرکت‌های کارور فعالیت عملیاتی خود را آغاز کرده‌اند.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه بهره‌وری انرژی موضوعی تک‌بعدی نیست و ذی‌نفعان متعددی دارد، بیان کرد: شرکت‌های کارور در واقع موضوع مدیریت انرژی را «مردمی‌سازی» کرده‌اند و امروز در تاریخ فعالیت‌ وزارت نفت و شرکت ملی گاز ایران روزی مهم به‌شمار می‌آید.

توکلی خطاب به نمایندگان شرکت‌های کارور گفت: در ارزیابی‌های اولیه تلاش شد به‌دلیل نوپا بودن این مسیر، شرایط سهل‌گیرانه‌ای در نظر گرفته شود و اکنون ۳۵ شرکت آماده فعالیت در این حوزه هستند. پیشنهاد می‌شود با توجه به موفقیت این الگو در تجربیات جهانی، شرکت‌های کارور با عملکرد خود، اعتماد لازم را در مصرف‌کنندگان ایجاد کنند. یکی از بزرگ‌ترین محاسن این طرح، ایجاد یک واسط اپراتوریِ انرژی از سوی شرکت‌های کارور میان حاکمیت و مصرف‌کننده است.

وی وظیفه حاکمیت را حمایت تمام‌قد برای به نتیجه رسیدن این مسیر دانست و با اشاره به نتایج موفقیت‌آمیز طرح پایلوت تصریح کرد: در مرحله آزمایشی که با مشارکت ۴۰ هزار مشترک انجام شد، موفق به ثبت رکورد کاهش مصرف در بازه ۴۱ تا ۴۶ میلیون مترمکعبی شدیم. پیش‌بینی می‌شود با اجرای کامل این طرح بتوانیم در انتهای زنجیره مصرف، شاهد کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی مصرف گاز باشیم.

همچنین رئیس فراکسیون محیط‌ زیست مجلس شورای اسلامی نیز در این آیین با اعلام اینکه خسارت اقتصادی ناشی از آلودگی هوا سالانه به حدود ۲۰ میلیارد دلار رسیده و این ارقام نشان‌دهنده لزوم توجه ویژه به بهینه‌سازی مصرف انرژی را نشان می‌دهد، گفت: استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور، بهترین شیوه برای عملیاتی شدن بهینه‌سازی مصرف گاز است. همه می‌دانیم که مهم‌ترین علت آلودگی هوا، مصرف انرژی‌های فسیلی است و به همین دلیل اصرار داریم انرژی پاک در اختیار همه مصرف‌کنندگان به‌ویژه صنایع قرار گیرد.

سمیه رفیعی با استناد به آمار وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۳ اعلام کرد: متاسفانه در این سال ۵۹ هزار مورد مرگ منتسب به آلودگی هوا با شاخص ذرات معلق ۲.۵ میکرون ثبت شده که رقم قابل‌توجهی است، بنابراین از هر اقدامی در راستای مصرف بهینه و افزایش بهره‌وری انرژی باید حمایت شود.

رئیس فراکسیون محیط‌ زیست مجلس شورای اسلامی با اشاره به خسارت‌های بهداشتی سالانه ناشی از آلودگی هوا گفت: این خسارت از ۸ میلیارد دلار آغاز شده و با روندی افزایشی، امروز به مرز ۲۰ میلیارد دلار رسیده است.

رفیعی مصرف انرژی‌های آلاینده را مهم‌ترین علت آلودگی هوا دانست و تصریح کرد: ما در کشور مانند یک «بچه پول‌دار» عمل کرده‌ایم که انرژی را به‌صورت رایگان و بی‌دغدغه در اختیار دارد و به بهره‌وری و بهینه‌سازی مصرف آن کمتر توجه کرده‌ایم.

وی با اشاره به پیگیری‌های مجلس یازدهم برای تهیه و تدوین قانون برنامه هفتم توسعه تصریح کرد: در ماده ۴۶ این قانون، موضوع بهینه‌سازی مصرف انرژی و تشکیل سازمان مربوطه به تصویب رسید که آیین‌نامه اجرایی آن نیز با تلاش وزارت نفت و شرکت ملی گاز (خیلی سریع‌تر از سایر مفاد مربوط به قانون برنامه هفتم) تهیه و مصوب شد.

رئیس فراکسیون محیط‌ زیست مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه تدوین یک آیین‌نامه پیچیدگی ‌خاص خود را دارد، گفت: این اقدامی بسیار مهم بود و در ادامه این مسیر، امروز شاهد رونمایی از قراردادهای شرکت‌های کارور و تفاهم‌نامه‌های مربوط هستیم. تأکید می‌کنم که اگر مفاد این ماده به‌درستی اجرا شود، حتماً اتفاق مثبت و گام رو به جلویی برای موضوع بهینه‌سازی رخ می‌دهد.

رفیعی تمرکز بر فشارافزایی، بهینه‌سازی و افزایش بهره‌وری در مصرف گاز را دو اقدام مهم در دستورکار شرکت ملی گاز ایران دانست و افزود: استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور، بهترین شیوه و مدلی است که می‌تواند به بهینه‌سازی مصرف گاز بینجامد.

وی در ادامه پیشنهاد داد که شرکت‌های کارور افزون بر بازار بهینه‌سازی مصرف، در بازار کربن نیز فعال شوند تا هم منشأ ارزآوری جدیدی برای کشور شکل گیرد و هم از این طریق بازارهای دوجانبه با کشورهای دیگر ایجاد شود.

رئیس فراکسیون محیط‌زیست مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه تشکیل نظام صنفی شرکت‌های کارور می‌تواند به پایداری این اقدام کمک کند، تاکید کرد: نگاه ما در زمینه مدیریت انرژی تنها به مصرف محدود نمی‌شود، بلکه کل زنجیره انرژی و در نهایت حق مردم برای بهره‌مندی از هوای پاک مدنظر است.