رشد نامتعارف تقاضا، چالش اصلی شبکه برق است

بامدادجنوب_الهام بهروزی

در سال‌هایی که مدیریت مصرف برق به یکی از مهم‌ترین اولویت‌های سیاست‌گذاری انرژی کشور تبدیل شده‌است، تحول در ابزارهای اندازه‌گیری و پایش مصرف، نقشی اساسی در ارتقای بهره‌وری ایفا می‌کند. در این میان، کنتورهای هوشمند به‌عنوان نسل جدید تجهیزات پایش انرژی، جایگاهی فراتر از یک ابزار فنی یافته‌اند و به یکی از ارکان کلیدی در معماری شبکه هوشمند برق کشور تبدیل شده‌اند. این کنتورها با ارائه داده‌های دقیق، لحظه‌ای و قابل تحلیل، امکان نظارت مستمر بر الگوی مصرف را فراهم می‌سازند و مسیر تصمیم‌گیری آگاهانه را برای مشترکان هموار می‌کنند.

ویژگی‌های ارتباطی این سامانه‌ها، از جمله ارسال آنی اطلاعات به مراکز کنترل، نه‌تنها دقت اندازه‌گیری را افزایش می‌دهد، بلکه فرایند مدیریت مصرف را از یک فعالیت پسینی به اقدامی پیش‌دستانه و قابل برنامه‌ریزی تبدیل کرده است. اکنون مشترک قبل از مشاهده قبض، از روند مصرف و هزینه احتمالی خود آگاه می‌شود و می‌تواند با اصلاح رفتار مصرفی، از افزایش هزینه‌ها جلوگیری کند. این قابلیت، به‌ویژه در دوره‌های اوج مصرف، اهمیت دوچندان می‌یابد؛ چراکه جابه‌جایی بار مصرفی به ساعات کم‌بار، علاوه بر کاهش هزینه خانوار، به کاهش فشار بر شبکه و ارتقای پایداری آن کمک می‌کند.

کنتورهای هوشمند همچنین زیرساختی قابل اتکا برای توسعه فناوری‌های مبتنی بر اینترنت اشیا و خانه‌های هوشمند فراهم کرده‌اند. در این مدل، داده‌های مصرف به‌عنوان ورودی اصلی سامانه‌های کنترل هوشمند عمل می‌کند و امکان تنظیم خودکار روشنایی، دما و مدیریت وسایل پرمصرف را فراهم می‌سازد. این هم‌افزایی میان خانه هوشمند و شبکه هوشمند، شبکه‌ای کارآمدتر، ایمن‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر را شکل می‌دهد؛ شبکه‌ای که در آن هدررفت انرژی شناسایی می‌شود، نشتی‌ها قابل کنترل است و خطاها بدون نیاز به حضور میدانی متخصصان، رصد و گزارش می‌شود.

اقداماتی مانند اجرای پویش ملی «باانرژی» نیز نشان می‌دهد که سیاست‌گذار انرژی در کشور، حرکت به سمت حکمرانی داده‌محور را به‌عنوان راهبرد اصلی در مدیریت مصرف انتخاب کرده است. فراهم شدن امکان پیش‌بینی قبض برق، تحلیل مصرف وسایل مختلف و ارائه راهکارهای کاربردی به مشترکان، جلوه‌ای از همین نگاه تازه است؛ نگاهی که هدف نهایی آن کاهش هزینه‌ها برای خانوار، جلوگیری از رفتارهای پرمصرف و کمک به تاب‌آوری شبکه در ماه‌های پرفشار است.

در مجموع، کنتور هوشمند امروز نه صرفا ابزار اندازه‌گیری، بلکه عنصری بنیادین در تحول نظام مدیریت انرژی کشور است؛ عنصری که با پیوند میان خانه، شبکه و سامانه‌های مرکزی، بستر کاهش هزینه‌ها، ارتقای ایمنی و افزایش شفافیت مصرف برق را فراهم می‌سازد و مسیر گذار به شبکه هوشمند را هموار می‌کند. در همین چارچوب و با تکیه بر جایگاهی که کنتورهای هوشمند در ساماندهی الگوی مصرف و ارتقای کارایی شبکه به دست آورده‌اند، مدیرعامل توانیر با اشاره به هدف‌گذاری نصب تا ۱۲ میلیون کنتور هوشمند در کشور، هوشمندسازی را اولویت اصلی و راه‌حل کوتاه‌مدت و بلندمدت صنعت برق برای مدیریت مصرف و توزیع عادلانه انرژی معرفی می‌کند. تاکیدی که نشان می‌دهد توسعه این زیرساخت نه یک انتخاب فناورانه، بلکه بخشی از سیاست ملی برای تاب‌آوری شبکه و تنظیم رفتار مصرفی مشترکان است.

به نقل از توانیر، مصطفی رجبی‌مشهدی در نشست برخط با مدیران عامل شرکت‌های توزیع برق کشور، هوشمندسازی را هشتمین مگاپروژه از ۱۴ مگاپروژه دوم صنعت برق برای عبور از اوج بار سال آینده معرفی کرد و گفت: هوشمندسازی از اولویت‌های صنعت برق هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت است و شرکت توانیر منابع خود را به این سمت سوق داده تا ضمن کسب اطمینان از دسترسی تولیدکنندگان کنتور به این منابع، بدهی‌ها در این بخش صفر شود و جلساتی نیز برای رفع مشکلات کنتورسازان در زمینه‌هایی چون تخصیص ارز، ثبت سفارش و مسائل گمرکی و کاهش فرایند اداری برگزار می‌شود تا با رفع موانع، سرعت تولید کنتورهای هوشمند افزایش یابد.

وی با تاکید بر لزوم اقدام فوری و جدی شرکت‌های توزیع برق در این زمینه افزود: هوشمندسازی در صدر موضوعات مورد توجه رئیس‌جمهور و از اولویت‌های اصلی وزارت نیرو محسوب می‌شود و راهکاری اساسی برای مدیریت مصرف، محدودسازی به‌جای خاموشی‌ها و توزیع عادلانه برق برای همه مشترکان است.

رجبی‌مشهدی با اشاره به نظارت مستقیم وزیر نیرو بر روند توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در کشور، از فراهم شدن این امکان برای نظارت بر روند نصب کنتورهای هوشمند از طریق داشبورد مدیریتی خبر داد و گفت: این موضوع بسیار جدی است و باید در صدر اقدامات مدیران عامل شرکت‌های توزیع قرار بگیرد و روند پیشبرد هوشمندسازی را در سفرهای استانی بررسی می‌کنیم.

وی با اشاره به هدفگذاری نصب حداقل یک میلیون کنتور در ماه از سه ماه آینده، افزایش نصب کنتورهای هوشمند تا ۱۲ میلیون دستگاه را از الزامات مدیریت هوشمند بار و مصرف انرژی برق کشور برای سال ۱۴۰۵ معرفی کرد که باید مطابق سهمیه تعیین شده در هر یک از شرکت‌های توزیع اجرا شود.

مدیرعامل توانیر، مهم‌ترین مساله صنعت برق را رشد تقاضای غیر معمول و نامتعارف برق در کشور برشمرد و افزود: بنا بر تحلیلی که اخیراً انجام شد، مصرف سال جاری نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۱۰ شرکت توزیع بین ساعات یک تا ۶ بامداد، رشد بیش از ۱۰ درصد داشتند که نشان می‌دهد دو هزار مگاوات بار ماینر غیر مجاز در این دو سال در شبکه اتفاق افتاده و اگر جلوی آن گرفته نشود، علاوه بر تحمیل خسارات به مشترکان، شبکه‌ها را تحت فشار و پرباری قرار می‌دهد و یکی از راهکارهای اساسی این موضوع، نصب کنتورهوشمند است.

وی از دیگر مزایای کنتورهای هوشمند را افزایش قابلیت اطمینان و عدم قطع فیدر دارای نیروگاه‌های خورشیدی صنایع یا پمپ‌های آب متصل به فیدرهای عمومی حین اجرای برنامه‌های مدیریت بار ذکر کرد که مدیریت درست و عادلانه را امکان‌پذیر می‌کند.

رجبی‌مشهدی با تاکید بر اینکه تکمیل هوشمندسازی ادارات، صنایع و کشاورزی باید به سرعت انجام شود، افزود: اگر بتوانیم ۱۵ تا ۲۰ درصد بار مصرفی مشترکان تحت پوشش را از طریق کنتورهای هوشمند کاهش بدهیم، دیگر الزامی برای قطع فیدر نیست و برای شرکت‌ها و استان‌هایی که سال آینده بدون خاموشی از تابستان عبور کنند، امتیازی در ارزیابی در نظر گرفته شده‌است.

مدیرعامل توانیر راهکارهای جهانی برای حل ناترازی انرژی برق را استفاده از اهرم قیمت و محدودسازی مصرف انرژی برق عنوان کرد و افزود: کمبود برق به راحتی جبران نمی‌شود و راه‌حل این است که با محدود سازی مصرف، امکان تأمین برق برای همه مشترکان را فراهم و قطعی برق را ریشه‌کن کنیم.

رجبی‌مشهدی تاکید کرد: رشد مصرف مهم‌ترین موضوعی است که با آن روبه‌رو هستیم و باید حساسیت به این موضوع را افزایش دهید و از طریق کنتورهای هوشمند و داده کاوی، پرمصرف‌ها و تولیدکنندگان غیرمجاز رمز ارز را شناسایی و از همین الان به آنها تذکر بدهید و از ابزارهای فرهنگسازی و ظرفیت‌های روابط عمومی در این مسیر استفاده کنید.

ارائه گزارش پیشرفت پروژه‌های هوشمندسازی در سامانه ملی نصب کنتور، آخرین وضعیت قراردادهای فعال خرید کنتور و مودم شرکت‌های توزیع برق، عملکرد رؤیت و کنترل‌پذیری صنایع خارج از شهرک، پستهای عمومی و بخشهای اداری و کشاورزی، اجرای طرح ملی جهش نصب کنتورهای هوشمند و ارائه توضیحات مدیران عامل شرکت‌های توزیع در خصوص عملکرد هوشمندسازی از دیگر برنامه‌های این نشست بود.