لزوم بازشدن فضا برای مطالبه‌گری دانشجویان

بامدادجنوب_مریم خوئینی

هفته گذشته نشست تخصصی «حقوق اجتماعی و دانشجویی»به همت انجمن اسلامی دانشگاه خلیج فارس در تالار فردوسی این دانشگاه، برگزار شد؛ نشستی که با استقبال خوبی از سوی دانشجویان همراه بود و به محفلی برای گفت‌وگوهای دقیق و کارشناسانه درباره چالش‌های حقوقی پیش‌ِ‌روی جامعه دانشگاهی تبدیل شد.

مسلم روئین، وکیل پایه‌یک دادگستری و از فعالان پیشین انجمن اسلامی دانشگاه شیراز، مهمان این نشست بود و در سخنان خود بر اهمیت آگاهی حقوقی دانشجویان تأکید کرد و یادآور شد که بسیاری از مسائلی که در محیط دانشگاه رخ می‌دهد، از نبود آگاهی نسبت به حقوق و تکالیف متقابل شکل می‌گیرد. دانشجو اگر بداند چه حقوقی دارد، هم بهتر مطالبه‌گری می‌کندو هم فضای دانشگاه سالم‌تر و شفاف‌تر می‌شود.

وقتی حفظ حقوق شهروندی قانون شد

روئین در گفت‌وگو با بامداد جنوب در خصوص این نشست گفت: انجمن اسلامی دانشگاه خلیج فارس بوشهر طی سه سالِ دولت آقای رئیسی عملاً تعطیل بود و فعالیت چشمگیری نداشت. اما با روی کار آمدن دولت آقای پزشکیان، فعالیت این انجمن مجدد آغاز شده و می‌توان گفت که انجمن اسلامی در دانشگاه خلیج فارس دوباره احیا شده است. نخستین جلسه رسمی دوستان انجمن نیز در همین راستا برگزار شد.

وی درباره محورهای سخنان خود در این نشست بیان کرد: بخش نخست برنامه، به مباحث مبانی حقوق شهروندی اختصاص داشت. مهم‌ترین محور بحثی که مطرح شد، قانون حفظ حقوق شهروندی بود که در سال ۱۳۸۳ و در دولت آقای خاتمی تصویب و اجرا شد. این قانون از سوی مجلس ششم به تصویب رسید و مرحوم آیت‌الله هاشمی شاهرودی، که در آن زمان ریاست قوه قضائیه را برعهده داشت، نقش مهمی در تقویت نگاه حقوق بشری و اصلاح ساختارهای قضائی ایفا کرد.

این وکیل دادگستری یادآور شد که هاشمی شاهرودی با بهره‌گیری از استادان برجسته دانشگاهی از جمله دکتر میرمحمدصادقی، استاد دانشگاه شهید بهشتی و صاحب آثار متعدد حقوقی  تلاش کرد فرهنگ حقوق شهروندی را در قوه قضائیه نهادینه کند.

روئین تصریح کرد: این قانون بعدها مبنای تدوین مقررات تازه قرار گرفت؛ به‌گونه‌ای که در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲ نیز به‌طور صریح بر ضرورت رعایت حقوق شهروندی از سوی قضات، ضابطان، مأموران، بازپرس‌ها، دادیاران و سایر مراجع تأکید شده است. در این قانون مجموعه‌ای از حقوق اساسی برای شهروندان به رسمیت شناخته شده است؛ از جمله حق برخورداری از وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی، حق سکوت برای متهم، حق دسترسی افراد ناتوان از داشتن وکیل خصوصی به وکیل تسخیری و نیز تضمین دادرسی عادلانه. بسیاری از این حقوق پیش از این یا وجود نداشت یا کمتر رعایت می‌شد، اما قانون حقوق شهروندی موجب شد ضمانت اجرایی مشخص و مؤثری برای آنها ایجاد شود.

تریبون‌های آزاد دانشجویی فعال شود

روئین که زمانی از فعالان انجمن اسلامی دانشگاه شیراز بوده است، با بیان اینکه در ادامه نشست، مصادیق مختلف رعایت حقوق شهروندی و به‌ویژه حقوق دانشجویی نیز مورد بحث قرار گرفت، افزود: دانشجویان به‌عنوان بخشی از جامعه، حق برخورداری از فضای سالم و عادلانه، فضای فرهنگی و ورزشی مناسب، حقوق صنفی و به‌ویژه آزادی بیان در محیط دانشگاه را دارند. فعال بودن تریبون‌های آزاد دانشجویی از جمله نیازهایی است که بارها بر آن تأکید شده و باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

وی ادامه داد: افزون بر قوانین موضوعه، در خود قانون اساسی نیز اصول متعددی بر حقوق شهروندی تأکید می‌کند؛ مانند حق برخورداری از تأمین اجتماعی، آموزش‌وپرورش رایگان و ممنوعیت تبعیض. مجموعه این اصول و قوانین نشان می‌دهد که توجه به حقوق شهروندی و حقوق دانشجویی نه یک خواسته جانبی، بلکه بخشی از تعهدات قانونی و ساختاری نظام است.

دانشجویان از حقوق خود آگاه شدند

آرش عباسی دبیر انجمن اسلامی دانشگاه خلیج فارس نیز در گفت‌وگو با بامداد جنوب با تشریح اهداف برگزاری این نشست گفت: هدف ما این بود که دانشجویان بتوانند مستقیم و بی‌واسطه از یک کارشناس حقوقی درباره مسائل مبتلابه خود سؤال کنند. افزایش دغدغه‌مندی حقوقی در محیط دانشگاه، لازمه تقویت مشارکت دانشجویی است.

به گفته عباسی دانشجوها درباره حقوق خود در دانشگاه، حق مطالبه‌گری و حق اعتراض پرسش‌هایی مطرح کردند؛ از جمله اینکه اگر دانشجویی اعتراض داشته باشد، آیا انجام این کار برای او مشکلی ایجاد می‌کند یا نه. یکی دیگر از سوال‌ها درباره حضور نیروهای امنیتی خارج از دانشگاه در محیط دانشگاه و موضوع حریم دانشگاه بود که آقای روئین به آن پاسخ داد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا پاسخ‌ها برای دانشجوها قانع‌کننده بود؟ گفت: بله برای مثال، در مورد حضور نیروهای امنیتی، آقای روئین توضیح که چنین اقدامی کاملاً خلاف قانون است و مواردی که پیش‌تر در دانشگاه اتفاق افتاده، وجاهت قانونی نداشته است.

عباسی در پاسخ به این سوال ارزیابی شما به عنوان دبیر انجمن از این نشست چه بود؟ گفت: به طور قطع نشست خوبی بود و به فهم سیاسی و اجتماعی دانشجوها اضافه کرد. همچنین از آنجا که جلسه به صورت میزگرد برگزار شده بود، دانشجوها می‌توانستند آزادانه صحبت کنند. حتی در برخی دقایق، بحث‌ها به موضوعات سیاسی و بررسی وضعیت دانشگاه در سال‌های گذشته هم کشیده شد.

وی در خصوص تاثیر برگزاری این میزگردها و نشست‌ها بیان کرد: اگر با حضور فعال دانشجوها برگزار شود، می‌تواند باعث افزایش فهم سیاسی و اجتماعی آنها شود. البته به شرط آنکه نهادهای امنیتی و حراست دانشگاه مانع‌تراشی نکنند و اجازه دهند دانشجوها صحبت کنند و نظر خودشان را مطرح کنند. در این صورت، این جلسات بسیار اثرگذار خواهند بود.

دبیر انجمن اسلامی دانشگاه خلیج فارس در پاسخ به این سوال استقبال که از این میزگرد چطور بود؟ گفت: برای نخستین جلسه، استقبال خوب بود؛ هرچند هنوز جای پیشرفت وجود دارد. برای مثال، از جریان‌های مختلف دانشجویی غیر از جریان‌های سیاسی مرسومِ چپ و راست، حضور قابل توجهی ندیدیم. قشر خاکستری یا دانشجویان غیرسیاسی حضور کم‌رنگی داشتند. امیدواریم در جلسات آینده این گروه نیز مشارکت بیشتری داشته باشند تا گفت‌وگوها جامع‌تر شود.

نشست حقوق اجتماعی و دانشجویی را می‌توان یکی از مهم‌ترین برنامه‌های اخیر انجمن اسلامی دانست؛ برنامه‌ای که نه‌تنها به دانشجویان امکان بیان دغدغه‌هایشان را داد، بلکه چشم‌اندازی تازه برای گفت‌وگو درباره حقوق دانشگاهیان در فضای رسمی دانشگاه گشود.

دانشگاه خلیج فارس بوشهر با داشتن ۲۶۰ عضو هیأت علمی، هشت هزار دانشجو دارد و دو هزار دانشجو امسال وارد این دانشگاه شده‌اند.