سبد صادراتی بوشهر با چه محصولاتی بسته می‌شود؟

بامدادجنوب_داود علیزاده

دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت ایران فهرست جامع مستثنیات مجاز صادراتی از کالاهای ممنوعه، شامل ۵۱۲ کد تعرفه در فصل‌های اول تا بیست‌وچهارم و آخرین اصلاحات انجام‌شده، به‌همراه فهرست تجمیعی را منتشر کرده است. بررسی فهرست منتشرشده نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از کدهای تعرفه‌ای به محصولات کشاورزی، باغی و گلخانه‌ای، گیاهان دارویی، ادویه‌جات، خشکبار و فرآورده‌های غذایی اختصاص دارد. همچنین انواع محصولات شیلاتی و آبزیان، تولیدات دامی و لبنی، میوه‌ها و سبزیجات، عسل و فرآورده‌های زنبورعسل، انواع نوشیدنی و آبمیوه، کنسرو و فرآورده‌های غذایی نیز در این فهرست دیده می‌شود. اکنون این پرسش مطرح می‌شود که از محصولات تولیدی در استان بوشهر چه اقلام و کالاهایی را می‌توان صادر کرد؟

بر اساس تطبیق فهرست محصولات مجاز صادراتی با ظرفیت‌های تولیدی استان بوشهر، حدود ۷۰ تا ۹۰ محصول یا خانواده محصول قابلیت تولید و صادرات در استان دارند که در ادامه به بررسی آن پرداخته می‌شود.

استان بوشهر با برخورداری از نوار ساحلی گسترده در خلیج‌فارس، اقلیم گرم و آفتابی، نخلستان‌های وسیع، ظرفیت‌های مهم شیلاتی و امکان توسعه کشت‌های گلخانه‌ای، می‌تواند بخش قابل‌توجهی از محصولات مجاز صادراتی کشور را تولید و روانه بازارهای منطقه‌ای و جهانی کند. بررسی فایل «فهرست محصولات مجاز برای صادرات» نشان می‌دهد از میان ۵۱۲ محصول درج‌شده در این فهرست، گروه‌هایی مانند خرما، آبزیان، محصولات گلخانه‌ای، فرآورده‌های غذایی و برخی محصولات جانبی کشاورزی و دام و طیور، بیشترین انطباق را با ظرفیت‌های اقتصادی بوشهر دارند.

در این میان، خرما مهم‌ترین مزیت صادراتی استان است. بوشهر با تولید حدود 200 هزار تن ارقام شناخته‌شده‌ای مانند کبکاب، به‌ویژه در شهرستان‌های دشتستان، تنگستان، دشتی و… می‌تواند از ردیف‌های صادراتی مربوط به خرمای کبکاب با کد تعرفه ۰۸۰۴۱۰۲۰ استفاده کند. البته علاوه بر کبکاب، خرمای استعمران، ربی، پیارم، کلوته، مضافتی، شاهانی و زاهدی نیز در فهرست کالاهای مجاز صادراتی قرار دارند که در استان بوشهر معمولاً ارقام کمتر کشت‌شده است. این تنوع تعرفه‌ای فرصت مناسبی برای بسته‌بندی و عرضه خرمای بوشهر با برند منطقه‌ای فراهم می‌کند؛ به‌ویژه آن‌که بازارهای کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، آسیای مرکزی، روسیه و برخی کشورهای جنوب آسیا، به خرمای باکیفیت، بسته‌بندی‌شده و دارای شناسنامه تولید علاقه‌مند هستند.

مزیت بوشهر تنها به صادرات خرمای تازه محدود نمی‌شود. پوره میوه، خمیر خرما، شیره خرما و فرآورده‌های گرمسیری نیز در فهرست صادراتی آمده‌اند. بنابراین، راه‌اندازی واحدهای فرآوری در کنار نخلستان‌ها می‌تواند از خام‌فروشی جلوگیری کند. تولید شیره، سرکه خرما، خمیر خرما، اسنک‌های خرمایی، شیرینی‌های سلامت‌محور و محصولات ترکیبی با مغزها، ارزش‌افزوده بیشتری ایجاد می‌کند.

همچنین نهال کشت‌بافتی خرما از دیگر اقلام قابل صادرات است که با توسعه نهالستان‌های تخصصی در استان می‌تواند به بازار کشورهای دارای اقلیم گرم راه پیدا کند. کشت بافت خرما روشی است که از طریق تکثیر سلولی می‌توان به تعداد انبوه گیاهانی کاملاً مشابه با گیاه مادری تولید کرد

دومین ظرفیت مهم بوشهر، دریا و آبزیان است. در فایل مورد بررسی، میگوی پرورشی تازه و منجمد با کد تعرفه ۰۳۰۶۱۷۰۰، ماهی صبیتی و هامور، حلواماهیان، شیر، سارم، سمان، کرفه، طلال و سی‌باس، ماهی مرکب، ماهی‌های خشک‌شده و نمک‌زده و دیگر آبزیان دریایی در گروه کالاهای مجاز صادراتی قرار گرفته‌اند.

استان بوشهر با فعالیت گسترده مزارع پرورش میگو در دشتی، دیر، کنگان و عسلویه، ظرفیت آن را دارد که صادرات میگو را از فروش فله‌ای به سمت تولید محصول پاک‌شده، بسته‌بندی‌شده، فیله‌شده و دارای استانداردهای بهداشتی سوق دهد.

فرآوری ماهی و میگو، تولید پودر ماهی، روغن ماهی، خوراک آبزیان و محصولات منجمد آماده طبخ، بخش دیگری از زنجیره‌ای است که می‌تواند در بنادر استان توسعه یابد. صادرات آبزیان زمانی پایدار خواهد بود که زنجیره سرد، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت، بسته‌بندی مناسب و گواهی‌های بهداشتی در کنار تولیدکنندگان قرار داشته باشد.

ظرفیت دیگر استان، توسعه کشت‌های گلخانه‌ای و تولید سبزی و صیفی خارج از فصل است. گوجه‌فرنگی گلخانه‌ای، گوجه گیلاسی، فلفل، بادمجان و خیار گلخانه‌ای در فهرست کالاهای مجاز صادراتی ثبت شده‌اند. این محصولات به دلیل نیاز کمتر به آب در مقایسه با کشت فضای باز و امکان تولید مستمر، می‌توانند برای بازار کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس مناسب باشند. تولید گوجه‌فرنگی، رب، آب گوجه، سس کچاپ، کنسرو سبزیجات، سبزی خشک، ترشی و محصولات منجمد نیز امکان پیوند کشاورزی بوشهر با صنایع تبدیلی را فراهم می‌کند.

در کنار این موارد، بامیه، ذرت شیرین، سبزیجات تازه و خشک‌شده، باقلا، گیاهان دارویی، خاکشیر، تخم شربتی و اسانس‌های گیاهی نیز قابلیت بررسی برای تولید تجاری و صادرات دارند. اقلیم گرم و خشک استان برای توسعه برخی گیاهان دارویی و محصولات کم‌آب‌بر مناسب است؛ به شرط آن‌که کشت آن‌ها بر اساس الگوی بازار و قراردادهای صادراتی انجام شود.

در حوزه دام و طیور، بخش قابل‌توجهی از فرآورده‌های جانبی که پیش از این کمتر مورد توجه صادراتی قرار می‌گرفتند، در فهرست جدید کدهای مجاز گنجانده شده‌اند. از جمله مهم‌ترین این اقلام، روده دام سبک (گوسفندی و بز) و سنگین، دنبه گوسفندی و همچنین فرآورده‌های مرغ نظیر پای مرغ تازه و منجمد، دل، جگر، سنگدان، پوست، پر و پودر گوشت مرغ است. پای مرغ، اگر با رعایت کامل الزامات بهداشتی، شست‌وشو، قطعه‌بندی، بسته‌بندی و زنجیره سرد عرضه شود، می‌تواند بخشی از ظرفیت کشتارگاه‌های استان را به محصول صادراتی تبدیل کند. این موضوع علاوه بر ایجاد درآمد، از دورریز بخش‌هایی از مرغ جلوگیری می‌کند.

یکی دیگر از ظرفیت‌های پنهان اما بسیار ارزشمند استان بوشهر در حوزه صادرات، تولید عسل طبیعی است؛ محصولی که طبق آمارها، سالانه حدود ۳۱۰۰ تن عسل باکیفیت توسط زنبورداران بومی و مهاجر در این استان تولید می‌شود که سهم زنبورداران بومی از این میزان، بالغ‌بر ۱۶۰۰ تن است. اقلیم خاص بوشهر و پوشش گیاهی بی‌نظیر آن از جمله شکوفه‌های کنار (سدر)، نخل و گیاهان دارویی کوهستانی، باعث شده عسل این منطقه از کیفیت فوق‌العاده بالا، عطر و طعم خاص و خواص دارویی فراوانی برخوردار باشد که استقبال چشمگیر بازارهای داخلی و خارجی را به همراه داشته است. بر اساس فهرست اشاره شده «عسل طبیعی» با کدهای تعرفه ۰۴۰۹۰۰۰۰ و ۴۰۹۰۰۰۰ و همچنین «موم زنبورعسل» با کد تعرفه ۱۵۲۱۹۰۱۰ در فهرست رسمی کالاهای مجاز برای صادرات قرار دارند.

البته باید این نکته را در نظر داشت که سرمایه‌گذاری بر روی بسته‌بندی‌های استاندارد، اخذ گواهی‌های بهداشتی بین‌المللی و برندسازی عسل کنار و چهل‌گیاه بوشهر، می‌تواند این محصول زرین را به یکی از ارزآورترین اقلام صادراتی استان به کشورهای حوزه خلیج‌فارس و اروپا تبدیل کند.

برآیند این ظرفیت‌ها نشان می‌دهد بوشهر برای توسعه صادرات، بیش از هر چیز به تکمیل زنجیره ارزش نیاز دارد؛ یعنی خرما باید به فرآورده تبدیل شود، میگو باید بسته‌بندی و فرآوری شود و محصولات گلخانه‌ای باید در قالب کنسرو، رب و محصولات آماده مصرف به بازار برسند اما تا آن زمان اگر تجار بتوانند بازارهای هدف در منطقه را شناسایی کنند محصولات خام کشاورزی و دامی نیز جزو فرصت‌های ارزآوی به شما می‌روند.