اعداد «ترازو» سالمندان را فریب می‌دهد

بامداد جنوب: تغذیه سالم در سالمندان نقش اساسی در حفظ سلامت، پیشگیری از بیماری و افزایش کیفیت زندگی دارد. با افزایش سن، نیاز بدن به برخی مواد مغذی تغییر می‌کند و جذب و هضم غذا نیز ممکن است کاهش یابد. مصرف کافی پروتئین، ویتامین‌ها، کلسیم، آهن و آب برای حفظ عضلات، استخوان‌ها، حافظه و عملکرد سیستم ایمنی ضروری است. رژیم غذایی متنوع و متعادل می‌تواند از ضعف، کاهش وزن ناخواسته، یبوست و سوءتغذیه جلوگیری کند. همچنین تغذیه مناسب به سالمند کمک می‌کند استقلال بیشتری داشته باشد و زندگی فعال‌تر و شاداب‌تری را تجربه کند.

 این هفته در «سلامتکده»، از محمد اسماعیلی، کارشناس تغذیه مطرح پرسیدیم که چرا وزن معیار خوبی برای سلامت تغذیه‌ای سالمند نیست؟

وی این‌گونه پاسخ داد: تصور عمومی از سوءتغذیه، فردی لاغر، نحیف و کم‌جان است، اما واقعیت این است که در سالمندی، سوءتغذیه همیشه با لاغری دیده نمی‌شود. یکی از شایع‌ترین وضعیت‌هایی که در معاینات تغذیه‌ای دیده می‌شود، سالمندی است با شکم برآمده، اضافه‌وزن آشکار و در عین حال آزمایش‌هایی که از کمبود پروتئین، آهن، ویتامین دی و ب 12 خبر می‌دهند.

این وضعیت در نگاه اول متناقض به نظر می‌رسد، اما با بررسی الگوی غذایی، علت آن روشن می‌شود. بسیاری از سالمندان بیشتر از نان، برنج، سیب‌زمینی، چای شیرین، قند و شیرینی استفاده می‌کنند و در مقابل، سهم گوشت، لبنیات، حبوبات، میوه و سبزی در برنامه غذایی‌شان اندک است. چنین الگویی کالری بالایی دارد، اما از نظر مواد مغذی، به‌ویژه پروتئین، فقیر است. نتیجه آن وضعیتی است که به آن «چاقی سارکوپنیک» گفته می‌شود؛ یعنی تجمع چربی در کنار کاهش توده عضلانی. این ترکیب، از چاقی ساده یا لاغری ساده خطرناک‌تر است، زیرا هم توان جسمی سالمند را کاهش می‌دهد و هم خطر بیماری و ناتوانی را بالا می‌برد.

در ارزیابی سلامت تغذیه‌ای سالمند، تنها عدد وزن کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، روند تغییرات وزن است. کاهش حدود دو کیلوگرم وزن در شش ماه، بدون رژیم و بدون علت مشخص، یک علامت هشدار جدی است؛ حتی اگر فرد همچنان اضافه‌وزن داشته باشد. همچنین باید به قدرت بدنی توجه کرد، نه فقط ظاهر. اینکه سالمند بدون کمک از صندلی بلند می‌شود، سرعت راه رفتنش طبیعی است یا در انجام کارهای ساده دچار ضعف شده، معیارهای مهم‌تری هستند.

در نهایت باید تأکید کرد که سالمندی، زمان رژیم‌های سخت‌گیرانه لاغری نیست. اگر کاهش وزن ضرورت داشته باشد، باید آهسته، همراه با دریافت پروتئین کافی، فعالیت بدنی مناسب و زیر نظر متخصص انجام شود تا به عضله و استخوان آسیب نرسد.