«دولت در موضوع قیمت بنزین به‌دنبال غافلگیری مردم نیست»

بامداد جنوب: هم‌زمان با نقض آتش بس و تشدید دوباره تنش‌های میان آمریکا و ایران و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت انتقال انرژی از شاهراه حیاتی تنگه هرمز، بازار جهانی نفت بار دیگر آرایشی صعودی به خود گرفته‌است. در روزهای اخیر، به‌دنبال افزایش ریسک‌های حمل‌ونقل دریایی و تهدید زیرساخت‌های نفتی، قیمت نفت خام برنت با جهش‌های پی‌درپی مواجه‌شده و به محدوده ۷۸ دلار و ۴۰ سنت در هر بشکه رسیده‌است.

سرریز این شوک انرژی، بازارهای غربی را نیز بی‌نصیب نگذاشت؛ به‌طوری که میانگین قیمت بنزین در ایالات متحده با رشد چشمگیر نسبت به سال گذشته، به رقم سه دلار و ۸۷ سنت در هر گالن نزدیک شد. این نوسانات آشکارا گویای این است که حتی فرمول‌های خودکفایی نسبی نیز نمی‌توانند بازار داخلی کشورها را از تلاطم‌های سیستماتیک و جهانی عرضه مصون نگه دارند؛ چراکه نفت در یک بازار به‌هم‌پیوسته بین‌المللی قیمت‌گذاری می‌شود و هرگونه اختلال در عرضه منطقه‌ای، به‌سرعت خود را در نرخ نهایی سبد سوخت مصرف‌کنندگان نشان می‌دهد.

در این میان، بازتاب این بحران جهانی در فضای رسانه‌ای و اقتصادی ایران، زمزمه‌های اصلاح قیمتی و مدیریت مصرف بنزین را بار دیگر به سرخط خبرها آورده‌است. شرایط خاص ارزی و هزینه‌های فزاینده تامین سوخت، سیاست‌گذاران را در موقعیت تصمیم‌گیری‌های دشواری قرار داده‌است. با این حال، برخی از کارشناسان حوزه انرژی در روزهای اخیر هشدار داده‌اند که پیش از هرگونه اقدام قیمتی یا تغییر در ساختار سهمیه‌بندی، دولت باید ابعاد چندگانه فنی، اجتماعی و ساختاری مصرف سوخت در کشور را کالبدشکافی کند.

به باور این تحلیلگران، تجربه‌های پیشین نشان داده‌ که راهکارهای تک‌بعدی قیمتی و کاهش سهمیه‌ها بدون اصلاح ساختار تولید خودرو و ارتقای زیرساخت‌های سوخت جایگزین، صرفا فشار معیشتی مضاعفی بر دوش طبقات متوسط و کم‌درآمد بار می‌کند و اثری پایدار بر کاهش مصرف نخواهد داشت.

کارشناسان معتقدند در شرایطی که قاچاق سازمان‌یافته سوخت بخش قابل‌توجهی از منابع کشور را هدر می‌دهد، اولویت نخست دولت باید ایجاد شفافیت سیستمی و مهار این مبادی خروجی باشد. طرح‌هایی نظیر یکپارچه‌سازی کارت‌های سوخت جایگاه‌ها با شبکه بانکی که سال‌هاست در راهروهای تصمیم‌گیری معطل مانده، می‌تواند ابزار نظارتی دقیقی برای کنترل جریان توزیع ایجاد کند. از سوی دیگر، افول سهم گاز طبیعی فشرده (CNG) در سبد سوخت کشور از ۲۴ درصد در ابتدای دهه نود به حدود ۱۱ درصد در سال‌های اخیر، نشان‌دهنده عقب‌گرد در استراتژی‌های تنوع‌بخشی به سبد انرژی است؛ ظرفیتی بلااستفاده که فعال‌سازی دوباره آن با اتکا به زیرساخت‌های موجود، پتانسیل کاهش روزانه میلیون‌ها لیتر مصرف بنزین را دارد.

همچنین تحلیلگران حوزه انرژی تاکید دارند که گره اصلی مصرف بالای سوخت در ایران، در استانداردهای پایین و انحصاری صنعت خودروسازی نهفته است. نادیده گرفتن فناوری‌های کم‌مصرف و موانع موجود بر سر راه واردات خودروهای اقتصادی، هزینه‌های سنگینی را به بیت‌المال تحمیل کرده‌است. در نهایت، کارشناسان توصیه می‌کنند که هرگونه فرمول جدید برای مدیریت مصرف سوخت، نیازمند گفت‌وگوی صادقانه حاکمیت با افکار عمومی، جلب مشارکت اجتماعی و پرهیز از تصمیمات ضربتی در شرایط ناپایدار اقتصادی است تا از وقوع شوک‌های پیش‌بینی‌نشده اجتماعی جلوگیری شود.

در این میان، سخنگوی دولت در حاشیه مراسم بزرگداشت امام مجاهد شهید و نکوداشت بانوان شهید جنگ‌های تحمیلی اخیر درباره وضعیت بنزین گفت: اصل ضرورت مدیریت مصرف و ایجاد توازن در حوزه بنزین قطعی است، اما اینکه این موضوع از طریق تغییر سهمیه یا قیمت دنبال شود، هنوز در دست بررسی قرار دارد.

فاطمه مهاجرانی افزود: کشور به‌طور حتم به راهبردهایی در حوزه مدیریت مصرف بنزین نیاز دارد، چراکه دولت هم‌اکنون بنزین را با پرداخت یارانه در اختیار مردم قرار می‌دهد و برای ایجاد تراز در این حوزه، باید راهکارهای مناسبی اتخاذ شود.

به گفته وی، اصل ضرورت مدیریت مصرف و ایجاد توازن در حوزه بنزین قطعی است، اما اینکه این موضوع از طریق تغییر سهمیه یا قیمت دنبال شود، هنوز در دست بررسی قرار دارد. همانند گذشته، هرگونه تصمیم در این زمینه با دقت، شفافیت، صراحت و صداقت به اطلاع مردم خواهد رسید.

دولت در موضوع قیمت بنزین به دنبال غافلگیری مردم نیست. اگر در آینده اتخاذ هرگونه تصمیم جدیدی در مسئله قیمت بنزین ضرورت یابد، بی‌شک این موضوع پیش از اجرا به‌طور شفاف با افکار عمومی در میان گذاشته می‌شود و پس از دریافت بازخوردها و آماده‌سازی بسترهای لازم، اجرا خواهد شد

مهاجرانی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال افزایش قیمت بنزین، خاطرنشان کرد: در حال حاضر تغییری اعمال نشده و همان شرایط قبلی برقرار است. موضوع همچنان در دست بررسی قرار دارد و اگر تصمیمی برای افزایش قیمت یا تغییر در سهمیه اتخاذ شود، بدون وعده‌های غیرواقعی و صرفا بر اساس واقعیت‌ها، با مردم در میان گذاشته خواهد شد.

همچنین در این رابطه، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران با تشریح آخرین وضعیت تولید و توزیع سوخت در کشور پس از حملات ائتلاف شوم آمریکایی – صهیونیستی به برخی زیرساخت‌های انرژی در جنگ تحمیلی سوم، گفت: مشارکت مردم و ظرفیت سی‌ان‌جی راهکارهای عبور از اوج مصرف بنزین در مرداد و شهریور پیش‌رو است.

محمدصادق عظیمی‌فر در حاشیه دیدار وزیر نفت ایران و وزیر مدیریت منطقه‌ای و زیرساخت‌های ارمنستان، با ادای احترام به مقام شامخ شش تن از کارکنان شریف صنعت نفت که در جریان حملات اخیر دشمن آمریکایی – صهیونیستی به تأسیسات نفتی به شهادت رسیدند، بیان کرد: دشمن در اقدام‌های اخیر خود تلاش کرد با هدف قرار دادن تأسیسات و زیرساخت‌های صنعت انرژی، در روند تأمین برق، گاز و سوخت مورد نیاز کشور اختلال جدی ایجاد کند، اما با مدیریت وزیر نفت ، اقدام‌های پدافندی و واکنش سریع همکاران پرتلاشمان در صنعت نفت، آثار این حملات به حداقل ممکن رسید و پایداری زنجیره تأمین سوخت حفظ شد.

معاون وزیر نفت در تشریح آسیب‌ها و خسارات وارده به زیرساخت‌های انرژی کشور گفت: حمله به منطقه پارس جنوبی، خوراک برخی پالایشگاه‌ها و تأسیسات تولیدی را تحت‌تأثیر قرار داد. همچنین، پالایشگاه لاوان هدف آسیب جزئی قرار گرفت که به کاهش موقت ظرفیت آن منجر شد.

عظیمی‌فر با بیان اینکه در حوزه توزیع سوخت نیز به دلیل آسیب به تأسیسات انتقال و ذخیره‌سازی سوخت در منطقه ری، پالایشگاه تهران با محدودیت‌های عملیاتی روبه‌رو شد، ادامه داد: از سوی دیگر، محدودیت‌های ترانزیتی در بنادر جنوبی، فرایند تأمین بخشی از سوخت از محل واردات را نیز با چالش روبه‌رو کرد.

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران افزود: مجموعه این شرایط دسترسی به ذخایر استراتژیک سوخت را محدود کرد؛ اما با مدیریت وزارت نفت و تلاش شبانه‌روزی کارکنان صنعت نفت به‌ویژه همکاران زنجیره تامین و توزیع سوخت، زنجیره تامین بنزین پایدار ماند؛ هرچند به دلیل ملاحظات امنیتی و شرایط موجود، تشریح جزئیات دقیق این اقدام‌های پدافندی ممکن نیست.

عظیمی‌فر با اشاره به فرارسیدن روزهای اوج مصرف در ماه‌های مرداد و شهریور تصریح کرد: با توجه به محدودیت‌های ایجادشده در تولید و واردات سوخت، عبور موفق از این دوره نیازمند مشارکت آگاهانه مردم در مدیریت مصرف است. هدف ما ایجاد محدودیت در نیازهای ضروری جامعه نیست، بلکه اصلاح موقت برخی رفتارهای مصرفی است.

وی با تاکید بر ظرفیت‌های مغفول‌مانده بخش سی‌ان‌جی به‌عنوان سوخت جایگزین گفت: در حال حاضر حدود چهار میلیون خودروی دوگانه‌سوز و دو هزار ۵۰۰ جایگاه فعال سی‌ان‌جی در کشور وجود دارد. به‌منظور تشویق شهروندان، تعدادی از جایگاه‌ها به‌صورت داوطلبانه اقدام به عرضه رایگان سی‌ان‌جی کرده‌اند که استفاده از این ظرفیت می‌تواند فشار بر شبکه توزیع بنزین را به‌شدت کاهش دهد.

معاون وزیر نفت همچنین استفاده از ناوگان حمل‌ونقل عمومی (که در برخی بخش‌ها رایگان شده است)، کاهش ترددهای غیرضروری، نگهداری فنی مناسب خودروها و رعایت سرعت مجاز را از دیگر راهکارهای مؤثر در این دوره دانست.

عظیمی‌فر با مقایسه شرایط ایران با بازارهای جهانی گفت: امروز بسیاری از کشورهای دنیا در شرایط مشابه به سهمیه‌بندی شدید، جیره‌بندی یا افزایش چشمگیر قیمت سوخت روی آورده‌اند، آن هم در شرایطی که با جنگی مانند آنچه توسط دشمن آمریکایی – صهیونیستی علیه کشور عزیزمان تحمیل شده است، روبه‌رو نیستند. اما بدون شک سیاست دولت چهاردهم، صیانت از معیشت مردم و خودداری از هرگونه فشار اقتصادی است.

وی تاکید کرد: تمرکز ما بر ابزارهای غیرقیمتی و مدیریتی است؛ البته که اگر مصرف بی‌رویه ادامه یابد و محدودیت‌های تولید ناشی از آسیب به تأسیسات برطرف نشود، ممکن است برای حفظ امنیت انرژی کشور تصمیم مدیریتی اتخاذ شود که هدف آن فقط ترازکردن نظام توزیع است، نه کسب درآمد برای دولت.

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران با رد هرگونه شایعه درباره تصمیمات ناگهانی خاطرنشان کرد: دولت در موضوع قیمت بنزین به دنبال غافلگیری مردم نیست. اگر در آینده اتخاذ هرگونه تصمیم جدیدی در مسئله قیمت بنزین ضرورت یابد، بی‌شک این موضوع پیش از اجرا به‌طور شفاف با افکار عمومی در میان گذاشته می‌شود و پس از دریافت بازخوردها و آماده‌سازی بسترهای لازم، اجرا خواهد شد.