نوری با تولید ۱۳۴ هزار تنی در صدر ایستاد

بامداد جنوب: صنعت آروماتیک در خرداد ۱۴۰۵ شرایط ویژه‌ای داشت. آمارها دو تصویر متفاوت ارائه می‌دهند؛ از یک سو بازگشت سریع به مدار تولید و از سوی دیگر، افت ۶۳.۷ درصدی در مقایسه با خرداد پارسال. این ارقام نشان می‌دهد جنگ جراحت عمیقی بر بدنه این صنعت گذاشته است. این گزارش واکاوی مسیر دشوار صنعتی است که برای احیا می‌جنگد.

خرداد نقطه عطف بود. تولید از ۶۹ هزار تن در اردیبهشت به حدود ۲۴۰ هزار تن رسید. این جهش ۲۴۵ درصدی، در ظاهر بزرگ است اما کارشناسان آن را رشد استراتژیک نمی‌دانند. این فقط اصلاح وضعیتی پس از فروکش کردن بحران امنیتی بود. صنعت آروماتیک در اسفند و فروردین با شوک‌های متوالی روبرو شد؛ شوک‌هایی که ستون تولید را لرزاند و فعالیت مجتمع‌ها را به حداقل رساند.

برخی از کارشناسان انرژی بر این باورند: آنچه در خرداد دیدیم، بازگشت به تولید حداقلی بود، نه ظرفیت اسمی. ضربه به زیرساخت‌های ماهشهر و عسلویه، مشخصاً مجتمع‌های یوتیلیتی مثل مبین، دماوند و فجر، زنجیره ارزش را مختل کرد. اینکه پتروشیمی نوری پس از توقف کامل در اردیبهشت، حالا با ۷۰ درصد ظرفیت کار می‌کند، نشانه تاب‌آوری فنی است؛ اما نباید فریب اعداد مثبت را خورد. شکاف ۶۴ درصدی با سال قبل یعنی ما هنوز در دوران پساجنگ به ثبات عملیاتی نرسیده‌ایم.

در این میان، پتروشیمی نوری با ثبت تولید ۱۳۴ هزار تنی، پیشتاز این احیا بود. پتروشیمی بوعلی سینا نیز با رشد ۷۰ درصدی نسبت به اردیبهشت، نشان داد در حال بازیابی توان عملیاتی است. بوعلی سینا در خرداد با ۷۵ درصد ظرفیت فعالیت کرد. این اعداد نشان می‌دهند که اگرچه زیرساخت تامین یوتیلیتی تحت فشار بود، اما مدیریت بحران در سطح مجتمع‌ها چرخ‌های اصلی تولید را دوباره به گردش درآورد.

پتروشیمی اصفهان مسیر متفاوتی داشت. ثبات تولید این مجموعه با کاهش جزئی سه درصدی نشان می‌دهد بخش‌هایی از صنعت آسیب کمتری از شوک‌های مستقیم دیدند. پتروشیمی فارابی نیز با افزایش ۳۲ درصدی تولید، گام کوچکی برای بازگشت برداشت، هرچند فاصله آن با تولید سال گذشته همچنان معنادار است و نیاز به بازنگری در استراتژی تامین خوراک دارد.

نکته قابل تامل در گزارش‌های خرداد، توازن نداشتن میان تولید و درآمد است. پتروشیمی نوری با وجود احیای تولید، کاهش ۳۰ درصدی درآمد را تجربه کرد. این پدیده دو دلیل دارد؛ نخست تاخیر در چرخه فروش و دوم نوسانات قیمت در بازارهای جهانی. تولید بیشتر در خرداد، لزوماً به معنای نقد شدن سریع آن در بازار جهانی نیست.

در این میان، کارشناسان انرژی می‌‌گویند: تولید یک بحث مهندسی است، اما فروش یک فرایند لجستیک و بانکی است. وقتی زیرساخت حمل و نقل و بازاریابی صادراتی به دلیل شرایط منطقه‌ای تحت فشار است، بازگشت تولید به سرعت در صورت‌های مالی منعکس نمی‌شود. درآمد ۲۸ هزار میلیاردی کل صنعت نشان می‌دهد که تولید در حال ترمیم است، اما برای بازگشت جریان نقدی به دوران پیش از جنگ، راهی طولانی در پیش داریم. ما با شکاف زمانی مواجه هستیم؛ تولید بازگشت، اما زنجیره توزیع هنوز با احتیاط عمل می‌کند.

در مقابل، پتروشیمی اصفهان با ثبت درآمد ۲,۸۳۳ میلیارد تومانی، رشد ۴۰۱ درصدی درآمد را تجربه کرد. این موضوع نشان می‌دهد که استراتژی فروش داخلی یا قراردادهای خاص این شرکت، فشار ناشی از اختلالات صادراتی را کاهش داد.

بزرگ‌ترین مانع پیش روی آروماتیکی‌ها، تامین پایدار انرژی است. آسیب به مجتمع‌های یوتیلیتی فقط خسارت فیزیکی نبود؛ بلکه ضربه به اعتماد عملیاتی بود. پتروشیمی‌ها برای تولید بنزن، پارازایلین و ارتوزایلین به جریان پیوسته برق و بخار نیاز دارند. هر نوسان در این جریان، یعنی ضایعات بیشتر و آسیب به کاتالیست‌ها.

در خرداد، مدیریت صنعت آروماتیک وارد مرحله نگهداری حیاتی شد. دیگر هدف، شکستن رکوردهای تولید نبود؛ هدف، زنده نگه داشتن واحدهای عملیاتی با وجود کمبود انرژی بود. این تلاش شبانه‌روزی در گزارش‌های کدال مشهود است؛ مجتمع‌هایی که با حداقل خوراک، حداکثر بهره‌وری را ثبت کردند تا از توقف کامل زنجیره تولید جلوگیری کنند.

آروماتیکی‌ها دیگر در وضعیت قرمز ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ نیستند. بهبود نسبی جریان یوتیلیتی و کاهش محدودیت‌های امنیتی، امکان تنفس دوباره را فراهم کرد. تداوم این روند، نه فقط به اراده مدیریتی، بلکه به پایداری امنیت زیرساخت‌های بالادستی وابسته است. صنعت آروماتیک برای خروج از سایه افت تولید ۶۳.۷ درصدی نسبت به خرداد سال قبل، به تزریق نقدینگی برای بازسازی تجهیزات آسیب‌دیده و بازپس‌گیری سهم بازار نیاز دارد. مدیران باید بدانند بازار جهانی منتظر بازسازی زیرساخت‌های ما نمی‌ماند. رقبا در حال پر کردن خلأهای عرضه ایران هستند. هر روزی که این صنعت با ظرفیت کامل کار نمی‌کند، از دست دادن یک فرصت استراتژیک است.

داده‌های خردادماه نشان‌دهنده آغاز مسیر احیا است؛ مسیری که هرچند پر از دست‌اندازهای امنیتی و اقتصادی است، اما نشان می‌دهد صنعت آروماتیک ایران، با وجود تمام جراحت‌ها، هنوز قلبی تپنده دارد. این قلب می‌تواند با مدیریت درست، بار دیگر به جایگاه پیشین بازگردد. آزمون اصلی مدیران در تابستان ۱۴۰۵، عبور از بازگشت به تولید به سمت تولید پایدار و صادرات‌محور است؛ هدفی که رسیدن به آن نیازمند انسجام مدیریتی و حمایت جدی زیرساختی است. خرداد ۱۴۰۵ پایان راه نبود؛ آغاز یک بازسازی بزرگ بود.