مهاجرت نقدینگی از تولید به طلا ادامه دارد

بامداد جنوب: گسترش فعالیت پلتفرم‌های آنلاین خریدوفروش طلا در سال‌های اخیر، اگرچه با هدف تسهیل دسترسی مردم به بازار این فلز گران‌بها و توسعه خدمات دیجیتال انجام‌شده، اما پیامد‌های اقتصادی قابل‌توجهی نیز به همراه داشته است. سهولت خرید، امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ اندک و افزایش جذابیت معاملات آنلاین، موجب شده بخش قابل‌توجهی از نقدینگی جامعه به‌جای حرکت به سمت فعالیت‌های مولد، به بازار دارایی‌هایی مانند طلا هدایت شود. این روند، علاوه بر تشدید رفتار‌های سفته‌بازانه، می‌تواند به کاهش سرمایه‌گذاری در بخش تولید، صنعت و اشتغال منجر شود. از سوی دیگر، در صورت نبود نظارت دقیق، زمینه بروز تخلفاتی همچون خالی‌فروشی، معاملات غیرشفاف و تضییع حقوق خریداران نیز افزایش می‌یابد. از این‌رو، هرچند توسعه فناوری‌های مالی امری اجتناب‌ناپذیر است، اما فعالیت این پلتفرم‌ها باید در چارچوب ضوابط شفاف و با هدف جلوگیری از انباشت سرمایه در دارایی‌های غیرمولد و هدایت منابع به سمت تولید و رشد اقتصادی مدیریت شود. فعالیت این پلتفرم‌ها و رشد اقتصاد غیرمولد، در حالی است که امسال، سال «امنیت ملی و وحدت ملی در سایه اقتصاد مقاومتی» نام‌گذاری شده و تولید، نقش مهمی در افزایش تاب‌آوری اقتصاد ایران دارد.

بااین‌حال صدور مجوز فروش آنلاین مصنوعات طلا دوباره و پس از ۱۵ ماه از سر گرفته شد. رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، با اعلام این خبر گفت: صدور مجوز کسب‌وکارهای حوزه طلا از ابتدای بهمن‌ماه سال ۱۴۰۳ متوقف‌شده بود و این وضعیت تا دوم خردادماه ادامه داشت؛ درحالی‌که قرار بود دولت حداکثر ظرف ۵۰ روز آیین‌نامه مربوط به آن را تدوین و ابلاغ کند اما این فرآیند حدود ۱۵ ماه به طول انجامید. درنهایت، صدور مجوزها دوباره از همان مسیر قبلی آغاز شد و حوزه فعالیت نیز به دو بخش «فروش برخط طلای آب‌شده و شمش» و «فروش آنلاین مصنوعات طلا» تقسیم شد. الفت‌نسب با انتقاد از عملکرد دولت در این مدت گفت: نتیجه این تعلل آن بود که از یک‌سو، متقاضیان دریافت مجوز نزدیک به ۱۵ ماه بلاتکلیف ماندند و از سوی دیگر، نظارت مؤثر بر فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا نیز با خلأ مواجه شد.

رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی گفت: نکته جالب این است که بانک مرکزی امروز همان دیدگاهی را مطرح می‌کند که اتحادیه ۱۵ ماه پیش‌بر آن تأکید داشت؛ مبنی بر این‌که فعالیت صنفی باید توسط اتحادیه پیگیری شود و اتاق اصناف ایران و وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز نقش نظارتی خود را ایفا کنند.

وی یکی دیگر از چالش‌های موجود را انحصار در خزانه‌های تحویل طلا دانست و گفت: بانک مرکزی طبق قانون موظف است خزانه‌های مختلف را برای تحویل و نگهداری طلا معرفی کند اما در حال حاضر این فرآیند عملاً در انحصار یک خزانه قرار دارد و انتظار می‌رود با ایجاد فضای رقابتی، امکان فعالیت سایر خزانه‌های واجد شرایط نیز فراهم شود.

بانک مرکزی براساس مصوبه هیأت وزیران درباره ابلاغ «دستورالعمل اجرایی خریدوفروش برخط طلا و نقره»، مکلف است سامانه‌ای برای نظارت بر معاملات برخط این حوزه طراحی و پیاده‌سازی کند. بااین‌حال، چندی پیش نیز بانک مرکزی اعلام کرد نسخه اولیه سامانه ناظر بر معاملات برخط طلا و نقره، به شکل قابل‌توجهی از بروز تخلفاتی مانند خالی‌فروشی در پلتفرم‌ها جلوگیری کرده و شفافیت معاملات را افزایش می‌دهد. این بانک نسخه اولیه سامانه ناظر بر معاملات برخط طلا و نقره را با هدف مدیریت و نظارت بر تراکنش‌های خریدوفروش برخط این فلزات طراحی و پیاده‌سازی کرده است. فرآیند پیاده‌سازی آن تکمیل‌شده، تأییدیه اولیه از مسئولان مربوط در ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز دریافت شده و در حال حاضر، سامانه در مرحله انجام آزمون‌های نهایی امنیتی قرار دارد.

براساس اعلام بانک مرکزی، این سامانه نقش مؤثری در فرآیندهای نظارتی ضابطان انتظامی و قضایی و پیشگیری از تخلفات در این حوزه ایفا خواهد کرد و به شکل قابل‌توجهی از بروز تخلفاتی مانند خالی‌فروشی در پلتفرم‌ها جلوگیری کرده و شفافیت معاملات را افزایش می‌دهد. در همین راستا، این بانک پس از انجام بررسی‌های فنی اولیه، فرآیند تدقیق و نهایی‌سازی نیازمندی‌های سامانه را آغاز کرد تا بتواند در کوتاه‌ترین زمان ممکن، الزامات تعیین‌شده در دستورالعمل را عملیاتی کند. این گزارش حاکی است که در معماری این سامانه، کاربران ابتدا به پلتفرم‌های دارای مجوز و مورد تأیید مراجعه کرده و درخواست خرید خود را از طریق همان پلتفرم ثبت می‌کنند. پس از ثبت درخواست، پلتفرم موظف است برای انجام معامله، تأییدیه لازم را از سامانه ناظر دریافت کند. سامانه ناظر، درخواست دریافت شده را براساس معیارهای تعیین‌شده در دستورالعمل مربوط بررسی کرده و در صورت مجاز بودن، پس از تأیید تراکنش، یک کد یکتای معاملاتی برای سکو صادر و آن را برای کاربر نیز ارسال می‌کند. با دریافت این کد یکتا، کاربر می‌تواند به‌صورت مستمر و برخط، در پنل مربوطه وضعیت و اصالت معامله خود را در سامانه ناظر بررسی و پیگیری کند.

رشد پلتفرم‌های آنلاین فروش طلا، در صورت هدایت بخش بزرگی از نقدینگی به خرید و نگهداری طلا، موجب انباشت سرمایه در دارایی‌های غیرمولد خواهد شد. در چنین شرایطی، منابع مالی به‌جای ورود به بخش‌های تولیدی، در خانه‌ها و گاوصندوق‌ها می‌ماند و از چرخه خلق ارزش، اشتغال و رشد اقتصادی خارج می‌شود. این در حالی است که بخش تولید بیش از هر زمان دیگری به سرمایه و نقدینگی نیاز دارد. هدایت سرمایه‌ها به سمت فعالیت‌های مولد، علاوه برافزایش تولید، موجب رشد اقتصادی، ایجاد فرصت‌های شغلی، افزایش درآمد ملی و ارتقای سطح رفاه عمومی خواهد شد. از این‌رو، دولت به‌عنوان سیاست‌گذار باید به‌گونه‌ای تصمیم‌گیری کند که ضمن نظارت مؤثر بر فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا، انگیزه سرمایه‌گذاری در بخش تولید را تقویت کند تا منابع مالی کشور به‌جای انباشت در دارایی‌های سرمایه‌ای، در مسیر توسعه اقتصادی و افزایش ثروت و رفاه جامعه به‌کار گرفته شود.