شعله‌هایی که باید خاموش شوند

بامداد جنوب: سال‌هاست شعله‌های بلند مشعل‌ها در میدان‌های نفتی کشور به‌ویژه در منطقه پارس جنوبی تصویری تکراری از صنعت نفت و گاز ایران تعریف کرده‌اند؛ شعله‌هایی که در کنار تولید نفت، نشانه سوزاندن گازهای همراهی هستند که می‌توانند به‌جای دود شدن در آسمان به ثروتی برای اقتصاد کشور تبدیل شوند. گازهای مشعل یا «فلر» طی دهه‌های گذشته علاوه بر ایجاد آلودگی‌های زیست‌محیطی، میلیاردها دلار زیان اقتصادی به کشور تحمیل کرده‌اند که این گازها می‌توانست خوراک صنایع پتروشیمی، سوخت نیروگاه‌ها یا حتی منبعی برای صادرات باشد، اما در بسیاری از میدان‌های نفتی به ناچار سوزانده شده و از چرخه ارزش اقتصادی خارج مانده است.

با این حال در سال‌های اتخیر، جمع‌آوری گازهای مشعل به یکی از محورهای جدی اصلاح در بخش انرژی کشور تبدیل شده است. وزارت نفت در دولت چهاردهم با هدف کاهش اتلاف انرژی، کمک به رفع ناترازی گاز و کاهش پیامدهای زیست‌محیطی، اجرای پروژه‌های جمع‌آوری و بهره‌برداری از گازهای فلر را با جدیت دنبال می‌کند. در همین راستا، توسعه واحدهای ان‌جی‌ال، بهسازی پالایشگاه‌های گازی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای بهره‌برداری از این گازها در دستور کار قرار گرفته تا شعله‌هایی که سال‌ها نماد هدررفت منابع بوده‌اند، به فرصتی برای افزایش بهره‌وری در صنعت نفت تبدیل شوند.

در کنار این اقدامات، مسئولان ارشد دولت نیز بر ضرورت تسریع در جمع‌آوری گازهای مشعل تاکید دارند. در این میان، کارشناسان حوزه انرژی نیز معتقدند مهار فلرها یکی از عقلانی‌ترین و کم‌هزینه‌ترین مسیرهای اصلاح در صنعت نفت به شمار می‌رود؛ مسیری که می‌تواند هم به افزایش بهره‌وری و درآمد کشور کمک کند و هم آثار مخرب زیست‌محیطی ناشی از سوزاندن این گازها را کاهش دهد. با این حال تحقق کامل این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و مشارکت فعال بخش خصوصی است؛ موضوعی که در صورت برنامه‌ریزی دقیق و تداوم سیاست‌های حمایتی می‌تواند به الگویی موفق برای تبدیل یک چالش دیرینه به فرصتی اقتصادی در صنعت انرژی ایران تبدیل شود.

در همین راستا، مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران با اعلام اینکه ظرفیت جمع‌آوری گازهای مشعل در کشور به بیش از ۹ میلیون مترمکعب در روز رسیده است، گفت: با اجرای مجموعه‌ای از طرح‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت و جذب حدود ۴.۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری از سوی بخش خصوصی، دولت چهاردهم برنامه دارد میزان گازسوزی در کشور را تا پایان دوره فعالیت خود به حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز کاهش دهد که این اقدام می‌تواند گام مهمی در مسیر کاهش هدررفت منابع انرژی و مدیریت بهینه گازهای همراه نفت به شمار آید.

رضا خیلائی در ادامه با بیان اینکه گازهای مشعل همان گازهای همراه نفت هستند که همزمان با تولید نفت خام ایجاد می‌شوند، افزود: در حال حاضر روزانه حدود ۸۰ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در کشور تولید می‌شود که بخشی از آن به واحدهای فرآورشی و ان‌جی‌ال تحویل داده می‌شود و بخشی به دلیل نبود زیرساخت‌های لازم سوزانده می‌شود.

به گفته وی، بسته به شرایط تولید نفت خام، روزانه بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب گاز مشعل در کشور سوزانده می‌شود که این میزان با نوسانات تولید نفت تغییر می‌کند. مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران با اشاره به برنامه‌های تعریف‌شده برای مهار گازهای مشعل تصریح کرد: پنج طرح بلندمدت شامل قراردادهای جمع‌آوری گازهای مشعل شرق کارون، احداث کارخانه‌های ان‌جی‌ال ۳۲۰۰ در غرب کارون، ان‌جی‌ال ۳۱۰۰ در دهلران و ان‌جی‌ال خارک برای جمع‌آوری گازهای همراه بهرگان و خارک در دستور کار قرار دارد.

وی افزود: با توجه به اینکه احداث پالایشگاه‌های کامل گازی بین هفت تا ۱۰ سال زمان می‌برد، در کنار این برنامه‌های بلندمدت، طرح‌های کوتاه‌مدت ۱۸ تا ۳۰ ماهه نیز تعریف شده که بر اساس آن گازهای مشعل از طریق مزایده به بخش خصوصی واگذار می‌شود.

به گفته خیلائی، پروژه‌هایی مانند مارون ۵، ایستگاه تقویت فشار دهلران و اصلاح ایستگاه تزریق گاز هفتکل از جمله طرح‌هایی هستند که در قالب این برنامه‌ها اجرایی شده‌اند. خیلائی با اشاره به اینکه برای جمع‌آوری بخش عمده گازهای مشعل حدود شش میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است، تصریح کرد: تاکنون حدود ۴.۵ میلیارد دلار از این رقم از سوی بخش خصوصی تأمین شده و شرکت ملی نفت ایران از منابع داخلی خود سرمایه‌گذاری مستقیمی در این بخش نداشته است.

وی پراکندگی بیش از ۹۰ نقطه مشعل‌سوزی در هفت استان کشور، ترش بودن بخش قابل توجهی از گازها و نیاز به تجهیزات پیشرفته برای شیرین‌سازی و فشارافزایی را از مهم‌ترین چالش‌های فنی اجرای این پروژه‌ها عنوان کرد.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران درباره مشوق‌های اقتصادی در این طرح‌ها گفت: قیمت پایه مزایده‌ها با توجه به نوع گاز، ترکیبات و میزان مایعات قابل استحصال تعیین می‌شود و در برخی مناطق که هزینه انتقال و فرآورش بالاست، قیمت پایه حتی صفر در نظر گرفته شده است تا جذابیت سرمایه‌گذاری افزایش یابد.

به گفته وی، هر یک میلیون فوت مکعب گاز مشعل حدود یک میلیون دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد و شرکت‌های سرمایه‌گذار علاوه بر تأمین سرمایه، باید ضمانت‌نامه‌های بانکی و مجوزهای زیست‌محیطی لازم را نیز اخذ کنند.

خیلائی ظرفیت پایدار پیش‌بینی‌شده در برنامه‌های بلندمدت را حدود یک میلیارد و ۹۰۰ میلیون فوت مکعب در روز اعلام کرد و گفت: این ظرفیت تقریباً معادل یک فاز پارس جنوبی است و می‌تواند به جلوگیری از گازسوزی‌های جدید، پشتیبانی از طرح‌های توسعه‌ای و تأمین خوراک صنایع پایین‌دستی از جمله پتروشیمی‌ها کمک کند.

وی افزود: ورود گازهای بازیافتی به شبکه سراسری می‌تواند در فصول سرد سال بخشی از ناترازی گاز در صنایع و نیروگاه‌ها را جبران کرده و از افت تولید در این بخش‌ها جلوگیری کند.

مدیر نظارت بر تولید نفت و گاز شرکت ملی نفت ایران با اشاره به تکلیف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه برای جمع‌آوری سالانه ۱۶ میلیارد مترمکعب گاز مشعل، گفت: پیش‌بینی می‌شود تا پایان دولت چهاردهم میزان گاز مشعل به حدود ۳۵ میلیون مترمکعب در روز کاهش یابد.

وی تاکید کرد: با بازنگری برنامه‌ها، تسهیل فرایندهای قراردادی، تشکیل کارگروه تخصصی در وزارت نفت و پیگیری مستمر پروژه‌ها، روند جمع‌آوری گازهای مشعل شتاب گرفته است و امیدواریم تا پایان دولت به سطح قابل قبولی از کاهش گازسوزی دست یابیم.

بر اساس اعلام مسئولان، بیش از ۹۰ نقطه مشعل‌سوز در کشور شناسایی شده که تاکنون حدود ۳۰ نقطه آن واگذار شده و واگذاری سایر نقاط منوط به اعلام آمادگی بخش خصوصی و تکمیل فرایندهای قانونی است.