نوری در خط مقدم تامین بنزین در پساجنگ

بامدادجنوب_حجت عبدالهی‌پور

جنگ‌ها معمولا نخستین آثار خود را در حوزه امنیت و سیاست نشان می‌دهند، اما پیامدهای عمیق‌تر آن‌ها دیرتر و در لایه‌های اقتصادی آشکار می‌شود. اقتصاد انرژی نیز از این قاعده مستثنی نیست. در هفته‌ها و ماه‌های اخیر، نشانه‌هایی از تاثیر جنگ بر اقتصاد ایران به تدریج در حال بروز است و یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که این اثر را تجربه می‌کند، بازار بنزین و زنجیره تامین سوخت کشور است. حمله به مخازن سوخت تهران و البرز و آسیب دیدن زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، زنگ خطری جدی برای مدیریت عرضه بنزین در کشور به شمار می‌رود تا جایی که دولت را ناگزیر کرده است مجموعه‌ای از راهکارهای کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای مدیریت بازار سوخت در نظر بگیرد.

در نخستین واکنش، دولت با اجرای سیاست سهمیه‌بندی موقت تلاش کرد شرایط را کنترل کند و از ایجاد بحران در توزیع سوخت جلوگیری شود. این اقدام تا حدی توانست فشار اولیه بر شبکه عرضه را کاهش دهد، اما با نزدیک شدن به فصل‌های پرمصرف و افزایش تدریجی تقاضا، نگرانی‌ها درباره تامین پایدار بنزین دوباره پررنگ شده است. هرچند مصرف هنوز به اوج سال گذشته نرسیده، اما روند افزایشی آن قابل پیش‌بینی است و همین موضوع باعث شده سیاست‌گذاران انرژی به‌دنبال ایجاد تنوع در مسیرهای تامین بنزین باشند.

در حال حاضر مجموعه‌ای از گزینه‌ها روی میز قرار گرفته است؛ از واردات بنزین و بازگشت سریع برخی مجتمع‌های پتروشیمی به مدار تولید گرفته تا ایجاد تنوع در سبد انرژی کشور، احتمال بازگشت سهمیه‌بندی گسترده‌تر و حتی طرح‌هایی مانند تغییر فصلی نرخ بنزین. این مجموعه سیاست‌ها نشان می‌دهد که مسئله تامین سوخت از سطح یک دغدغه مدیریتی فراتر رفته و به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری اقتصادی در شرایط پساجنگ تبدیل شده است.

اهمیت این موضوع زمانی پررنگ‌تر می‌شود که به وضعیت زیرساخت‌های ذخیره‌سازی سوخت توجه کنیم. حمله به مخازن سوخت تهران و البرز و از بین رفتن سه مخزن ذخیره سوخت پایتخت، ظرفیت ذخیره‌سازی بنزین را کاهش داده و فشار بیشتری بر شبکه توزیع وارد کرده است. این اتفاق در حالی رخ داده که مصرف سوخت در ایران به طور سنتی روندی افزایشی دارد و در برخی ماه‌های سال به اوج می‌رسد.

در همین زمینه، حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی، در گفت‌وگویی اعلام کرده است که اگرچه فشار مصرف نسبت به پیش‌بینی‌ها کاهش یافته، اما همچنان چالش کمبود بنزین وجود دارد. به گفته وی، پیش‌بینی می‌شد مصرف روزانه بنزین در سال جاری به حدود ۱۳۸ میلیون لیتر برسد، اما در حال حاضر این رقم هنوز زیر ۱۲۰ میلیون لیتر در روز باقی مانده است. حسینی کاهش مصرف را ناشی از چند عامل می‌داند. تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها در تهران، اجرای سیاست رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی و برخی محدودیت‌های موقتی در تردد، از جمله عواملی بوده‌اند که فشار مصرف را تا حدی کاهش داده‌اند. با این حال، از نگاه او چالش اصلی همچنان پابرجاست؛ زیرا در حال حاضر دو مجتمع مهم پتروشیمی یعنی بوعلی و نوری در مدار تولید قرار ندارند و این مسئله بخشی از ظرفیت تولید برخی فرآورده‌های مرتبط با بنزین را کاهش داده است.

در چنین شرایطی، بازگشت سریع مجتمع‌های پتروشیمی به چرخه تولید به یکی از اولویت‌های دولت تبدیل شده است. حسینی در این باره گفته، دولت تلاش می‌کند پتروشیمی نوری را هرچه سریع‌تر وارد مدار تولید کند. اگر دو مجتمع بوعلی و نوری به مدار بازگردند، بخش مهمی از نگرانی‌ها درباره تامین بنزین کاهش خواهد یافت.

در کنار این گزینه، واردات بنزین نیز به عنوان راهکاری کوتاه‌مدت در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس برخی گزارش‌ها، مذاکره برای واردات بنزین از کشورهایی مانند روسیه، قزاقستان و بلاروس مطرح شده تا در صورت افزایش ناگهانی تقاضا، شبکه تامین سوخت با کمبود مواجه نشود.

با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که اتکای صرف به واردات نمی‌تواند راه‌حل پایدار باشد و تقویت ظرفیت داخلی تولید سوخت و فرآورده‌های مرتبط با آن اهمیت بیشتری دارد. در این میان، مجتمع‌هایی مانند پتروشیمی نوری به دلیل جایگاه ویژه در زنجیره آروماتیک کشور، نقش مهمی در تقویت امنیت انرژی ایفا می‌کنند.

پتروشیمی نوری که در منطقه پارس جنوبی مستقر است، یکی از بزرگ‌ترین مجتمع‌های آروماتیک خاورمیانه و یکی از مهم‌ترین واحدهای تولیدی صنعت پتروشیمی ایران محسوب می‌شود. این مجتمع با تولید مواد آروماتیک پایه، نقش مهمی در تامین خوراک صنایع پایین‌دستی و تقویت زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی ایفا می‌کند.

عملکرد این شرکت در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که نوری توانسته است مسیر توسعه‌ای خود را با تکیه بر نوآوری، ارتقای بهره‌وری و استفاده از ظرفیت‌های دانش‌بنیان دنبال کند. بررسی شاخص‌های عملکردی این شرکت در سال ۱۴۰۴ نیز حاکی از روندی صعودی و قابل قبول است که این روند نشان می‌دهد این مجتمع از یک واحد صرفا تولیدی به سازمانی مبتنی بر فناوری و مدیریت نوین تبدیل شده است.

بر اساس داده‌های منتشر شده، درآمد عملیاتی پتروشیمی نوری در هشت ماهه نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۳۸ درصد رشد داشته است. این رشد درآمدی در کنار افزایش تولید و توسعه بازارهای فروش داخلی و صادراتی، تصویری از یک شرکت پویا و در حال توسعه ارائه می‌دهد. در حوزه تولید نیز آمارها نشان می‌دهد که میزان تولید این مجتمع از سه میلیون و ۲۲۹ هزار تن به بیش از سه میلیون و ۴۲۱ هزار تن افزایش یافته است. این افزایش حدود شش درصدی تولید در حالی رخ داده که برخی واحدهای تولیدی نیز موفق شده‌اند از ظرفیت اسمی خود عبور کنند و تولید تا حدود ۱۱۳ درصد ظرفیت اسمی افزایش یابد.

مدیریت این مجتمع یکی از عوامل مهم در تحقق این دستاوردها به شمار می‌رود. غلامرضا جمشیدی، مدیرعامل پتروشیمی نوری، بارها تاکید کرده است که رویکرد مدیریتی این شرکت بر پایه نگاه چشم‌اندازمحور و توسعه فناوری شکل گرفته است. به عقیده وی، نظام مدیریت ایمنی فرایند یا PSM در نوری تنها یک مجموعه دستورالعمل ایمنی نیست، بلکه به ابزاری برای بهینه‌سازی منابع، کاهش هزینه‌های غیرضروری و حرکت به سمت سودآوری پایدار تبدیل شده است. این نگاه باعث شده است که مدیریت ایمنی، بهره‌وری و توسعه فناوری در یک چارچوب منسجم دنبال شوند.

جمشیدی همچنین بر این نکته تاکید دارد که رقابت در بازار جهانی پتروشیمی نیازمند مدیریت دقیق منابع و استفاده هوشمندانه از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان است. به همین دلیل، همکاری با تیم‌های پژوهشی و فناوری و استفاده از ابزارهای نوین پایش و تحلیل عملیات به یکی از محورهای اصلی راهبرد شرکت تبدیل شده است.

موفقیت‌های پتروشیمی نوری تنها به شاخص‌های تولید و درآمد محدود نمی‌شود. این شرکت در سال‌های اخیر در عرصه‌های مدیریتی و فناورانه نیز موفقیت‌های قابل توجهی کسب کرده است.

در دوازدهمین دوره جایزه تعالی صنعت پتروشیمی، این شرکت موفق شد تندیس بلورین این رویداد مهم صنعتی را دریافت کند. در این دوره که با رقابت حدود ۱۰۰ شرکت فعال صنعت پتروشیمی برگزار شد، نوری توانست در شاخص‌های مختلف مدیریتی، عملیاتی و مسئولیت اجتماعی امتیازات لازم را کسب کند. همچنین پروژه «واحد شیرین‌سازی برش سنگین» این شرکت به عنوان طرح برتر این دوره انتخاب شد. این پروژه که بر اساس مدل بلوغ مدیریت پروژه CPM3 ارزیابی شده است، نقش مهمی در بهبود کیفیت محصولات، کاهش آلایندگی‌های زیست‌محیطی و افزایش ارزش افزوده در زنجیره تولید داشته است.

در سطح مدیریتی نیز اتفاق مهمی برای این شرکت رخ داده است. در مجمع عمومی انجمن ملی پیشران‌های تحقیق و توسعه صنعت و معدن ایران، غلامرضا جمشیدی با رای اکثریت قاطع اعضا به عنوان رئیس هیات‌مدیره این انجمن انتخاب شد. این انتخاب با حضور نمایندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت و مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ صنعتی انجام شد و از سوی تحلیلگران صنعتی به عنوان نشانه‌ای از اعتماد گسترده جامعه صنعتی کشور به رویکرد مدیریتی وی ارزیابی شده است. کارشناسان معتقدند، نقش فعال پتروشیمی نوری در حوزه تحقیق و توسعه و پیوند میان صنعت و دانش، یکی از عوامل مهم در این انتخاب بوده است.

در کنار دستاوردهای مدیریتی و فناورانه، اقدامات فنی و مهندسی نیز بخش مهمی از موفقیت‌های این مجتمع را شکل داده‌اند. یکی از نمونه‌های شاخص این اقدامات، پروژه بازطراحی دی‌سوپرهیتر واحد ۹۷۰ است. در این پروژه، سیستم سنتی سیلندر و پیستون با مکانیزم Plug & Seat جایگزین شد؛ تغییری که باعث افزایش دقت کنترل فرایند و کاهش نوسانات عملیاتی شده است. همچنین اصلاح مسیر نازل‌ها و بهینه‌سازی زاویه پاشش آب، کیفیت بخار خروجی را به شکل قابل توجهی ارتقا داده است.

نتایج اقتصادی این پروژه نیز قابل توجه بوده است. افزایش دو برابری عمر تجهیز، کاهش بیش از ۳۰ درصدی هزینه‌های تعمیراتی و کاهش دفعات توقف واحد از جمله مهم‌ترین دستاوردهای آن محسوب می‌شود. علاوه بر این، ارتقای آب‌بندی تجهیزات و کاهش احتمال نشتی بخار داغ نیز سطح ایمنی عملیات را افزایش داده و ریسک حوادث صنعتی را به شکل محسوسی کاهش داده است.

مجموع داده‌ها و شاخص‌های موجود نشان می‌دهد که پتروشیمی نوری در سال ۱۴۰۴ عملکردی قابل قبول و رو به رشد داشته است. رشد درآمد عملیاتی، افزایش تولید فراتر از ظرفیت اسمی، موفقیت در کسب جوایز ملی، توسعه پروژه‌های تحقیق و توسعه و اجرای طرح‌های نوآورانه فنی، همگی نشانه‌هایی از حرکت این مجتمع در مسیر توسعه پایدار هستند.

در شرایطی که اقتصاد انرژی ایران با چالش‌هایی همچون فشار مصرف سوخت، آسیب به زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و نوسانات بازارهای جهانی روبه‌رو است، مجتمع‌هایی مانند نوری می‌توانند نقش مهمی در تقویت تاب‌آوری صنعت انرژی ایفا کنند. از این حیث، بازگشت کامل این مجتمع به مدار تولید نه تنها برای صنعت پتروشیمی، بلکه برای مدیریت بازار سوخت کشور نیز اهمیتی راهبردی دارد. اگر روند فعلی توسعه و نوآوری در این مجتمع ادامه یابد، پتروشیمی نوری می‌تواند در سال‌های آینده جایگاه خود را به عنوان یکی از پیشران‌های اصلی صنعت پتروشیمی ایران بیش از پیش تثبیت کند.