بهترین شیوه برخورد با لجبازی کودکان

بامدادجنوب_الهام علیزاده

لجبازی کودکان یکی از چالش‌هایی است که بسیاری از والدین با آن روبه‌رو می‌شوند. رفتاری که گاهی از یک مخالفت ساده فراتر می‌رود و می‌تواند آرامش خانه را به هم بزند، والدین را خسته و کلافه کند و حتی روابط خانوادگی را تحت تأثیر قرار دهد. بسیاری از پدر و مادرها در مواجهه با این رفتار نمی‌دانند باید سخت‌گیر باشند یا انعطاف نشان دهند؛ بی‌توجهی کنند یا با بچه‌هایشان صحبت کنند. در ظاهر امر لجبازی کودک ممکن است یک رفتار آزاردهنده به نظر برسد، اما روانشناسان معتقدند پشت این رفتار، دلایل عمیق‌تری وجود دارد. در همین زمینه، دکتر نگار فرهودی، روانشناس و عضو هیات علمی دانشگاه، در گفت‌وگو با ما به بررسی دلایل لجبازی کودکان و راهکارهای مؤثر برای مواجهه با این رفتار پرداخته است.

این روانشناس با اشاره به پدیده لجبازی در کودکان که گاه می‌تواند آرامش خانه را تحت تاثیر قرار دهد دلایل و روش‌های مقابله با آن را تشریح کرد.

دکتر پگاه فرهودی در ادامه افزود: لجبازی کودک صرفاً مقاومت در برابر خواسته‌ها نیست؛ بلکه تلاشی، هرچند گاهی نامناسب، برای ابراز وجود و استقلال‌طلبی است.

وی با اشاره به اینکه این رفتار می‌تواند از قشقرق‌های پر سروصدا و حتی پرخاشگری متغیر باشد افزود: درک این نکته لازم است که لجبازی، به‌ویژه در سنین خاص، بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند رشد و تکامل شخصیت کودک است؛ کودک از طریق لجبازی، در حال کشف خود، توانایی‌هایش و میزان تاثیرگذاری‌اش بر محیط اطراف است، بااین‌حال، زمانی که این رفتار شدت یافته، به الگویی ثابت تبدیل شود و در عملکرد روزمره و روابط کودک اختلال ایجاد کند، نیاز به مداخله تخصصی دارد.

فرهودی با اشاره به اینکه شناخت دلایل زمینه‌ساز لجبازی، به ما کمک می‌کند تا بتوانیم برخورد مؤثر با آن داشته باشیم اظهار کرد: تلاش برای استقلال و خودمختاری ازجمله این دلایل است که این‌یکی از قوی‌ترین محرک‌های درونی کودک است، چون او می‌خواهد احساس کند که کنترل دارد و می‌تواند تصمیم بگیرد، همچنین کودک برای جلب‌توجه نیز لجبازی می‌کند؛ گاهی لجبازی، راهی ناخودآگاه برای جلب‌توجه والدین است، حتی اگر این توجه از نوع منفی (مانند سرزنش) باشد، چون کودکی که احساس می‌کند دیده نمی‌شود، ممکن است به این رفتار روی آورد.

این عضو هیات علمی دانشگاه الگوبرداری را از دیگر عوامل عنوان کرد و گفت: کودکان مشاهده‌گران دقیقی هستند که اگر آنها شاهد رفتار‌های لجبازانه، جر و بحث، یا عدم سازش در بین والدین یا سایر اعضای خانواده باشند، احتمال تقلید این الگو‌ها افزایش می‌یابد، همچنین پیام‌های بدن شامل خستگی، گرسنگی و بیماری، تاثیر مستقیمی بر خلق‌وخو و آستانه تحمل کودک دارند، کودکی که خسته، گرسنه، یا بیمار است، به‌مراتب بیشتر مستعد بهانه‌گیری و لجبازی است.

وی به استرس‌های زندگی اشاره کرد و ادامه داد: وقایع مهم زندگی مانند تولد فرزند جدید، اسباب‌کشی، شروع مهدکودک یا مدرسه، بیماری یکی از اعضای خانواده، یا تنش‌های والدین، می‌تواند برای کودک استرس‌زا باشد و این استرس خود را به شکل لجبازی نشان دهد و البته برخی کودکان به‌طور ذاتی دارای اراده قوی‌تر، سرسختی بیشتر و تمایل بیشتری به مقاومت در برابر تغییر یا خواسته‌های دیگران هستند که این ویژگی‌های مزاجی می‌تواند لجبازی را تشدید کند.

فرهودی با بیان اینکه لجبازی کودکان اغلب در موقعیت‌های خاصی تشدید می‌شود که درک علت در هر موقعیت، به ارائه راهکار مناسب کمک می‌کند. توضیح داد: لجبازی کودک برای از پوشک گرفتن و یا دستشویی رفتن، غذا خوردن، لباس پوشیدن و خواب از جمله این موارد محسوب می‌شود.

وی تاکید کرد: روش مقابله با لجبازی کودکان نیازمند ترکیبی از صبر، قاطعیت، خلاقیت و عشق است، اما باید مراقب باشیم که هدف، سرکوب استقلال کودک نیست، بلکه هدایت آن در مسیری سازنده است.

فرهودی از جمله روش‌های کنترل لجبازی کودکان را شامل حفظ خونسردی و آرامش، درک علت رفتار، همدلی با کودک و درک احساسات او، ارائه گزینه‌های محدود برای انتخاب، نادیده گرفتن (برای رفتار‌های خفیف و جلب‌توجه)، آموزش مهارت‌های ضروری (حل مسئله و بیان احساسات)، وقت گذاشتن باکیفیت و اختصاصی، حواس‌پرتی و تغییر مسیر توجه به‌ویژه برای کودکان کوچک‌تر برشمرد.

این متخصص روانشناسی بالینی بیان کرد: هرچند لجبازی بخشی از رشد است، اما مشاهده برخی نشانه‌ها مشورت با یک روانشناسی کودک را ضروری می‌کند.

وی گفت: درصورتی‌که لجبازی به شکل افراطی، بسیار شدید، مداوم و طولانی‌مدت ادامه دارد و با افزایش سن کودک بهبود نمی‌یابد و یا با پرخاشگری شدید و غیرقابل‌کنترل نسبت به خود، دیگران (والدین، خواهر و برادر، همسالان) یا تخریب وسایل همراه است دریافت مشاوره می‌تواند در مدیریت این رفتار‌های چالش‌برانگیز کمک کند.