استراتژیک‌ترین صنعت کشور دوباره احیا می‌شود

بامداد جنوب: با محدود شدن فعالیت صنایع پتروشیمی، کاهش صادرات محصولات و افت بیش از ۶۰ درصدی تولید در واحدهای پتروشیمی ماهشهر و عسلویه به‌دنبال هدف قرار گرفتن سه یوتیلیتی حیاتی در جریان جنگ اخیر، هم‌اینک اراده‌ای پولادین برای بازگشت این صنعت راهبردی به مدار فعالیت پایدار و تولید حداکثری شکل گرفته است. بررسی نشست‌های رسمی و اظهارنظرهای مقام‌های مسئول در روزهای گذشته نشان می‌دهد که صنعت پتروشیمی به‌عنوان یکی از ستون‌های اقتصاد مقاومتی مرحله‌ای جدید از بازسازی، ترمیم و تولید را آغاز کرده است که بر پایه تجربه‌های بحران اخیر و با مشارکت دولت، مجلس، مدیریت صنعتی و بدنه عملیاتی در حال پیشروی است.

بر اساس گزارش‌های رسمی منتشرشده از سوی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، حملات دشمن در جریان جنگ رمضان ضربه‌های قابل‌توجهی را متوجه برخی واحدها، تاسیسات جانبی و شبکه‌های تامین انرژی و خوراک صنعت کرده بود. سه یوتیلیتی مهم که بخش عمده‌ای از بار تامین بخار، برق و هوای ابزار دقیق مناطق صنعتی جنوب را برعهده داشتند، دچار اختلال شدند و همین مسئله زنجیره‌ای از توقف‌ها و کاهش ظرفیت عملیاتی را در پی داشت. با این حال، روند بازیابی و احیای واحدها با سرعتی فراتر از پیش‌بینی‌ها آغاز شد و امروز بخش‌های مختلف صنعت با اتکا به نیروی انسانی متخصص، در مسیر بازگشت به ظرفیت‌های پیشین قرار گرفته‌اند.

نشست اخیر فراکسیون حمایت از صنعت پتروشیمی مجلس شورای اسلامی نیز تائیدی بر همین رویکرد است که طی آن محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با قدردانی از اقدامات انجام‌شده، ضرورت حمایت دولت و مجلس از صنعت پتروشیمی را یادآور شد. او با اشاره به خسارت‌های واردشده به این صنعت در جریان جنگ اخیر، تاکید کرد که بازسازی و بازگشت کامل واحدهای تولیدی نیازمند «حمایت ساختاری» و «تصمیم‌گیری منسجم» است؛ حمایت‌هایی که باید در قالب سیاست‌گذاری، تسهیل‌گری و تامین منابع مالی مناسب عملیاتی شود.

در این نشست، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی گزارشی جامع از میزان آسیب‌ها، نحوه تامین خوراک، اقدامات موقت برای حفظ تولید حداقلی و برنامه بازسازی واحدهای صدمه‌دیده ارائه کرد. محور این گزارش نشان داد که با وجود گستردگی خسارت‌ها، هیچ‌کدام از حلقه‌های زنجیره ارزش به نقطه شکست کامل نرسیده است و تیم‌های فنی توانسته‌اند در بازه‌ای کوتاه، مسیر استمرار تولید را با ظرفیت محدود باز نگه دارند. این موضوع از دید تحلیلگران انرژی، یکی از دستاوردهای مهم مدیریت بحران اخیر تلقی می‌شود.

همچنین مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی در جریان نشست دیگری که با مدیران صنایع پایین‌دستی برگزار شد، علاوه بر تشریح مشروحی از وضعیت موجود، بر ضرورت هماهنگی بیشتر میان بخش‌های بالادست و پایین‌دست تاکید کرد.

حسن عباس‌زاده با اشاره به چالش تامین پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) برای صنایع مصرف‌کننده، اعلام کرد که روند تامین از طریق هلدینگ خلیج فارس، نظام بانکی و شرکت‌های خصوصی در حال مدیریت و بهبود است. این هماهنگی‌ها نشان می‌دهد که صنعت پتروشیمی در شرایط بعد از بحران، در حال بازسازی نه‌فقط زیرساخت‌ها، بلکه زنجیره روابط صنعتی و تنظیم‌گری خود نیز هست.

در این میان وزیر نفت نیز در نشستی که اخیرا با مدیرعامل و برخی از مدیران شرکت ملی صنایع پتروشیمی داشته، رویکردی مشابه اتخاذ کرد. محسن پاک‌نژاد در این نشست با اشاره به فداکاری نیروهای عملیاتی نفت و پتروشیمی در روزهای جنگ، تاکید کرد که «اصل کار را نیروهای عملیاتی انجام دادند» و با وجود خطرهای جدی، وقفه‌ای در انجام وظایف ایجاد نشد.

بخش مهم سخنان وزیر نفت بر ضرورت تقویت نقش تنظیم‌گری شرکت ملی صنایع پتروشیمی متمرکز بود؛ نقشی که می‌تواند با ایجاد شفافیت، سرعت‌بخشی به فرآیندها و ارتقای هماهنگی میان واحدها، مسیر بازسازی و بازگشت صنعت به تولید حداکثری را هموارتر کند.

پاک‌نژاد همچنین در این نشست با اشاره به وجود توان و تخصص مدیریتی و فنی بسیار مطلوب در صنعت پتروشیمی بیان کرد: این ظرفیت‌ها را با شرکت‌های ملی نفت، گاز و پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی برحسب ضرورت‌ها به اشتراک بگذارید؛ بخشی در قالب شرکت ملی صنایع پتروشیمی و بخشی هم در مجتمع‌های پتروشیمی وجود دارند، از طریق این مشارکت به کشور کمک می‌کنیم.

در ادامه این نشست، مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی هم با قدردانی از حضور مستمر وزیر نفت در جلسات دوران بحران، توضیحاتی درباره وضعیت بازسازی و اقدامات عملیاتی ارائه کرد. عباس‌زاده بر این نکته تاکید داشت که حضور مستقیم وزیر نفت در روزهای حساس جنگ تحمیلی سوم، موجب تقویت هماهنگی میان چهار شرکت اصلی وزارت نفت و افزایش سرعت تصمیم‌گیری‌های عملیاتی شده است که به عقیده او، یکی از عوامل موثر در جلوگیری از گسترش خسارت‌ها و حفظ حداقل ظرفیت تولید بوده است.

عباس‌زاده با اشاره به بازدیدهای میدانی خود از ماهشهر و عسلویه، اعلام کرد که فرایند بازسازی خدمات جانبی و یوتیلیتی‌ها آغاز شده و هم‌افزایی میان شرکت ملی گاز و شرکت ملی پالایش و پخش نقش مهمی در احیای تدریجی عملکرد مجتمع‌ها دارد. او توضیح داد که کارگروه مدیریت بحران شرکت ملی صنایع پتروشیمی در تمام طول جنگ به‌صورت روزانه تشکیل جلسه داده و تصمیم‌های آن در کاهش آسیب‌ها و پایدارسازی واحدهای حیاتی اثرگذار بوده است.

به گفته عباس‌زاده، برای بازگرداندن سریع ظرفیت تولید، چندین گروه تخصصی تشکیل شده است؛ از جمله گروه ارزیابی خسارت، گروه عملیاتی‌سازی سریع واحدهای کم‌ آسیب‌دیده و گروه‌هایی که ماموریت دارند راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت برای احیای صنعت ارائه کنند. عباس‌زاده همچنین بر ضرورت بازبینی برخی رویکردهای ساختاری در صنعت پتروشیمی تاکید کرد و گفت اکنون زمان آن است که با مطالعه دقیق، شیوه استقرار خدمات واحدها و شیوه‌های مدیریت عملیات در شرایط بحران مورد بازنگری قرار گیرد. به‌گفته وی، مدیران ارشد شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز در این نشست دیدگاه‌ها، چالش‌ها و نیازهای اجرایی صنعت را با وزیر نفت در میان گذاشتند تا مسیر تصمیم‌گیری‌های آینده دقیق‌تر و هماهنگ‌تر شود.

آنچه در گزارش‌ها و نشست‌های اخیر بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، بازگشت آرام اما پیوسته روحیه تولید و کار در واحدهای پتروشیمی است. کارکنان عملیاتی در ماهشهر و عسلویه، با وجود فشارهای ناشی از بحران در روزهایی که بخشی از تاسیسات حیاتی از مدار خارج شده بود، در تلاشند با اقدامات اضطراری و جایگزین از توقف کامل زنجیره تولید جلوگیری کنند. اکنون که مرحله پایدارسازی آغاز شده، مدیران صنایع اعم از بومی و غیربومی و نیروهای فنی از اراده جمعی برای رسیدن به ظرفیت اسمی سخن می‌گویند که بر اساس شواهد موجود، از سطح واحدها تا لایه‌های عالی مدیریتی امتداد دارد.

از بعد اقتصادی نیز بازگشت این صنعت به مدار تولید حداکثری اهمیتی دوچندان دارد. پتروشیمی یکی از اصلی‌ترین بازوهای تامین ارز غیرنفتی، یکی از پیشران‌های توسعه صنعتی و از اجزای کلیدی امنیت اقتصادی کشور است. محدود شدن ظرفیت تولید و توقف صادرات در هفته‌های گذشته، فشارهایی را بر زنجیره تامین صنایع تکمیلی و همچنین منابع ارزی کشور وارد کرد که اکنون با بازسازی واحدها انتظار می‌رود بخشی از این فشارها کاهش یابد.

بررسی آخرین گزارش‌ها نشان می‌دهد روند بازسازی سه یوتیلیتی آسیب‌دیده با سرعتی قابل‌قبول در حال انجام است و برخی از واحدهای متوقف‌شده به‌تدریج به مدار تولید بازمی‌گردند. به گفته کارشناسان، بازگشت کامل ظرفیت‌ها نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان از جمله تامین قطعات، اصلاح شبکه توزیع انرژی، افزایش نقش تنظیم‌گری شرکت ملی صنایع پتروشیمی و تسهیل روندهای مالی در سطح کلان است.

در مجموع، آنچه امروز از دل بحران جنگ اخیر بیرون آمده، نه‌فقط تجربه‌ای تلخ از آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های صنعتی کشور، بلکه آمادگی و اراده‌ای تازه برای نوسازی، بازسازی و پرشتاب‌تر شدن صنعت پتروشیمی است. صنایع ماهشهر و عسلویه در نقطه‌ای ایستاده‌اند که هر تصمیم، هر حمایت و هر اقدام فنی می‌تواند آینده این صنعت را در ماه‌ها و سال‌های پیش رو تعیین کند؛ صنعتی که بارها نشان داده است حتی در سخت‌ترین شرایط نیز توان بازگشت و ایستادگی دارد.

در پایان یادآوری می‌شود با وجود همه فشارها، خسارت‌های زیرساختی و اختلال‌هایی که جنگ تحمیلی سوم بر صنعت پتروشیمی تحمیل کرد، آنچه امروز از دل این بحران سربرآورده، قدرت بازیابی و اتکای دوباره صنعت به دانش و فناوری داخلی است. روند بازسازی واحدهای آسیب‌دیده، احیای یوتیلیتی‌های حیاتی و فعال‌شدن گروه‌های تخصصی عملیاتی نشان می‌دهد که نگاه صنعت از مرحله واکنش اضطراری به مرحله بازسازی هدفمند منتقل شده است؛ انتقالی که به‌واسطه هماهنگی میان شرکت‌های اصلی وزارت نفت و مدیریت‌های میدانی، سرعت گرفته است.

در کنار اقدامات فنی، انسجام مدیریتی و هم‌افزایی نهادی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در عبور از مرحله بحران داشته است. حضور مستقیم وزیر نفت در روزهای حساس جنگ، برگزاری روزانه نشست‌های مدیریت بحران و مشارکت مستمر مدیران ارشد پتروشیمی سبب شد تصمیم‌گیری‌ها با حداقل تاخیر و حداکثر دقت انجام شود. این هماهنگی باعث شد هیچ حلقه‌ای از زنجیره ارزش به نقطه شکست نرسد و مسیر تولید پیوسته فعال بماند. اکنون نیز همین انسجام مدیریتی به پشتوانه‌ای مهم برای بازگشت کامل واحدها به ظرفیت اسمی تبدیل شده است.

در نهایت، آنچه امروز در ماهشهر و عسلویه قابل مشاهده است، آمادگی یک صنعت برای عبور از بحران و ورود به مرحله نوسازی ساختاری است. اگر برنامه‌های بازسازی، اصلاحات تنظیم‌گری، تامین قطعات و بهبود زیرساخت‌های انرژی با همین شتاب دنبال شود، صنعت پتروشیمی نه‌تنها به مدار تولید حداکثری بازخواهد گشت، بلکه می‌تواند الگویی برای مدیریت پایدار بحران در صنایع راهبردی کشور باشد. آینده این صنعت در گروی تصمیم‌های امروز است که می‌توانند مسیر پایداری و رشد آن را در سال‌های پیش رو تضمین کنند.