چالش یافتن پرستار و مراقب سالمند در بوشهر

بامداد جنوب: در سال‌های اخیر، هم‌زمان با افزایش جمعیت سالمندان و تغییر سبک زندگی خانواده‌ها، نیاز به پرستار و مراقب سالمند در بوشهر بیشتر شده است؛ نیازی که بسیاری از خانواده‌ها آن را کاملاً حس می‌کنند، اما وقتی پای پیدا کردن یک نیروی مطمئن، آموزش‌دیده و قابل‌پرداخت به میان می‌آید، تازه دشواری‌های اصلی خودش را نشان می‌دهد. کمبود نیروی مراقب، هزینه‌های بالا، نبود شناخت کافی از افراد و نگرانی خانواده‌ها از سپردن سالمند به فردی غریبه، این موضوع را به یکی از دغدغه‌های جدی اجتماعی در شهر تبدیل کرده است.

برای بسیاری از سالمندان، موضوع فقط درمان یا مراقبت پزشکی نیست. آن‌ها گاهی به کسی نیاز دارند که داروهایشان را سر ساعت بدهد، همراهشان به درمانگاه برود، خریدهای روزانه را انجام دهد، غذا را آماده کند یا حتی چند ساعت کنارشان بنشیند و حرف بزند؛ اما پیدا کردن چنین فردی در بوشهر، آن‌طور که شهروندان می‌گویند، نه آسان است و نه ارزان.

آقای رضایی، ۷۴ ساله و ساکن یکی از محله‌های قدیمی بوشهر، می‌گوید چند سالی است تنها زندگی می‌کند. همسرش فوت کرده و فرزندانش در شهرهای دیگر مشغول کارند. او می‌گوید: «بچه‌هایم بد نیستند، زنگ می‌زنند، سر می‌زنند، اما زندگی‌شان جای دیگری است. یکی شیراز است، یکی تهران، یکی هم عسلویه کار می‌کند و شیفتی است. من برای کارهای ساده هم گاهی می‌مانم. مثلاً باید بروم آزمایش بدهم یا دارو بگیرم، کسی نیست همراهم بیاید. خودم هم مثل قبل توان ندارم.»

او ادامه می‌دهد: «چند بار گفتند برایت پرستار بگیریم؛ اما هم پیدا کردنش سخت است، هم آدم نمی‌داند به چه کسی اعتماد کند. بالاخره خانه و زندگی آدم است. سالمند هم گاهی فراموشکار می‌شود. من دوست دارم کسی باشد که فقط کار نکند، دلسوز هم باشد.»

اعتماد، واژه‌ای است که تقریباً در صحبت همه خانواده‌ها تکرار می‌شود. بسیاری از مردم می‌گویند اگر قرار باشد فردی چند ساعت یا حتی شبانه‌روز در خانه سالمند حضور داشته باشد، باید از نظر اخلاقی، مهارتی و سابقه کاری قابل اطمینان باشد؛ اما بازار مراقبت از سالمند در بسیاری از موارد غیررسمی است و خانواده‌ها نمی‌دانند از کجا باید نیروی مطمئن پیدا کنند.

خانم احمدی، زنی ۵۲ ساله که از مادر ۸۱ ساله‌اش نگهداری می‌کند، می‌گوید: «من خودم کارمندم. مادرم زمین‌گیر نیست، اما تنها هم نمی‌تواند بماند. چند بار دنبال پرستار گشتیم. بعضی‌ها تجربه نداشتند، بعضی‌ها فقط برای چند ساعت می‌آمدند، بعضی‌ها هم دستمزدی می‌خواستند که واقعاً از توان ما خارج بود. من حقوقم را باید بین قسط، اجاره، خرج خانه و داروی مادرم تقسیم کنم. چطور می‌توانم ماهی چندین میلیون تومان هم برای پرستار بدهم؟»

او معتقد است مراقبت از سالمند فقط یک خدمت خصوصی نیست و باید برای آن برنامه‌ریزی اجتماعی وجود داشته باشد. به گفته او: «همه که توان مالی ندارند. خیلی از سالمندان حقوق بازنشستگی کمی دارند. خانواده‌ها هم زیر فشارند. اگر مراکز معتبر با تعرفه مشخص و نظارت جدی وجود داشته باشد، هم خانواده خیالشان راحت‌تر است، هم سالمند آسیب نمی‌بیند.»

برای آنکه بدانیم نرخ پرستاران سالمند در بوشهر در چه محدوده‌ای است به سراغ برخی مراکز ارائه دهنده خدمات پرستاری می‌رویم. از ذکر نام موسسات به دلیل تجاری شدن محتوا در اینجا پرهیز می‌کنیم. مولفه‌های مختلفی برای قیمت استخدام پرستار وجود دارد. سن، جنسیت، وضعیت حرکتی، ساعت کار، شب‌کاری، انجام امور محوله بیرون منزل، نیازمندی‌های خدمات پزشکی و… اما در نهایت آنچه دستگیرمان می‌شود قیمتی است که از ماهیانه 15 میلیون تومان شروع شده و تا 70 میلیون تومان هم بالا می‌رود! سری به آگهی‌های دیوار می‌زنیم تا پرستاری شاید مناسبت‌تر در فضای مجازی پیدا کنیم. قیمت آگهی‌ها در بوشهر نیز از 12 میلیون برای یک پرستار روزکار با 5 روز مرخصی در ماه تا 50 میلیون تومان متغیر است. البته همه می‌دانیم که هزینه همه ماجرا نیست.

در سوی دیگر، افرادی هم هستند که اصلاً فرزندی ندارند یا ازدواج نکرده‌اند و دوران سالمندی را تنها می‌گذرانند. خانم موسوی، ۶۸ ساله و بازنشسته آموزش‌وپرورش، از این گروه است. او می‌گوید: «من ازدواج نکردم. سال‌ها مستقل زندگی کردم و مشکلی هم نداشتم، اما آدم وقتی سنش بالا می‌رود، معنی تنهایی عوض می‌شود. قبلاً تنهایی برایم آرامش بود، حالا گاهی ترس است. اگر نصف شب حالم بد شود، چه کسی می‌فهمد؟ اگر زمین بخورم، چه کسی خبر می‌شود؟»

او می‌گوید مدتی به دنبال مراقب نیمه‌وقت بوده، اما تجربه موفقی نداشته است: «یکی دو نفر آمدند، اما یا ساعت‌هایشان منظم نبود یا حس خوبی نداشتم. من نمی‌خواهم کسی فقط بیاید خانه را جارو کند و برود. سالمند احتیاج به احترام دارد. بعضی‌ها با آدم طوری حرف می‌زنند که انگار بچه‌ای یا مزاحمشان هستی. پرستاری از سالمند صبر می‌خواهد.»

این مسئله فقط دغدغه سالمندان تنها نیست. خانواده‌هایی که سالمند بیمار، مبتلا به آلزایمر یا دارای محدودیت حرکتی دارند، با مشکلات بیشتری روبه‌رو هستند. مراقبت از چنین سالمندانی نیاز به آموزش دارد؛ از جابه‌جایی صحیح بیمار گرفته تا کنترل دارو، تغذیه، پیشگیری از زخم بستر و رفتار درست با فردی که ممکن است پرخاشگر، فراموشکار یا مضطرب باشد.

آقای حسینی که پدرش دچار آلزایمر است، می‌گوید: «ما اول فکر می‌کردیم هر کسی که مهربان باشد، می‌تواند مراقبت کند؛ اما بعد فهمیدیم کافی نیست. پدرم گاهی خانه را ترک می‌کرد، گاهی داروهایش را نمی‌خورد، گاهی نصف شب بیدار می‌شد. مراقب باید بداند با بیمار آلزایمری چطور رفتار کند. متأسفانه نیروی آموزش‌دیده کم است. بعضی‌ها تجربه شخصی دارند، اما آموزش رسمی ندیده‌اند.»

او به هزینه‌ها هم اشاره می‌کند: «اگر بخواهی مراقب تمام‌وقت بگیری، هزینه‌اش برای یک خانواده متوسط خیلی سنگین است. اگر هم مراقب ارزان‌تر بگیری، نگران کیفیت کار و امنیت می‌شوی. بین هزینه و اعتماد گیر می‌کنی.»

یکی از مراقبان سالمند که نخواست نامش منتشر شود، درباره سختی‌های این کار می‌گوید: «این شغل از بیرون ساده به نظر می‌رسد، اما خیلی سنگین است. هم جسمی است، هم روحی. بعضی سالمندان نیاز به جابه‌جایی دارند، بعضی بدخلق می‌شوند، بعضی خانواده‌ها توقع زیاد دارند. از آن طرف، خود مراقبان هم امنیت شغلی درست ندارند. بیمه نیستند یا قرارداد مشخص ندارند. اگر قرار است مراقبت از سالمند سامان بگیرد، باید هم خانواده حمایت شود، هم مراقب.»

او اضافه می‌کند که بسیاری از افراد به دلیل سختی کار و دستمزد نامتناسب، وارد این حوزه نمی‌شوند یا بعد از مدتی آن را رها می‌کنند. به همین دلیل، کمبود نیرو بیشتر احساس می‌شود. به گفته او، آموزش‌های کوتاه‌مدت، معرفی رسمی نیروها، بیمه مراقبان و تعیین تعرفه‌های روشن می‌تواند بخشی از مشکلات را کاهش دهد.

آقای رضایی در پایان گفت‌وگو جمله‌ای می‌گوید که شاید خلاصه این گزارش باشد: «همه می‌گویند آدم وقتی پیر می‌شود پرتوقع می‌شود دل‌نازک می‌شود من می‌گویم این طور نیست، آدم وقتی پیر می‌شود، توقع زیادی ندارد. فقط می‌خواهد اگر لیوان آبی خواست، کسی باشد. اگر دلش گرفت، کسی جوابش را بدهد. اگر زمین خورد، کسی دستش را بگیرد.»