زیرساخت‌های جنوب در کانون نبرد

بامدادجنوب_مریم خوئینی

تحولات یک هفته اخیر در جنوب کشور و گزارش‌هایی از حمله به برخی مسیرهای مواصلاتی و پل‌ها در استان هرمزگان، از جمله حمله به پل کهورستان را می‌توان در چارچوب موج تازه حملات به زیرساخت‌های حمل‌ونقل جنوب ایران ارزیابی کرد. چرا که هم‌زمان با این حمله، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن پل‌های دیگر در شهرستان بندرخمیر همچنین ایستگاه انشعاب راه‌آهن بندرعباس نیز منتشر شد. موضوعی که از تغییر الگوی حملات و تمرکز بر شبکه‌های ارتباطی و لجستیکی حکایت دارد.

این تحولات، نگاه‌ها را بیش از گذشته به اهمیت راهبردی جنوب کشور و به‌ویژه نقش تنگه هرمز در معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی منطقه معطوف کرده است.

هرمزگان به‌عنوان استان همجوار بوشهر و دروازه ورود به یکی از حساس‌ترین آبراه‌های جهان، در شرایط کنونی جایگاهی فراتر از یک استان مرزی یافته و تحولات آن می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای جغرافیایی خود داشته باشد. همزمان، برخی کارشناسان ژئوپلیتیک و نمایندگان جنوب کشور  از جمله عباس پاپی‌زاده نماینده مردم دزفول در مجلس شورای اسلامی نیز نسبت به سناریوهای احتمالی گسترش دامنه تنش‌ها هشدار داده‌اند. در چنین فضایی، تلاش کرده‌ایم ابعاد ژئوپلیتیکی رخدادهای اخیر و تأثیر آن بر امنیت خلیج فارس و جنوب ایران را بررسی کنیم.

زیرساخت‌های لجستیکی به میدان نبرد تبدیل شد

مجید دهقانیان مدرس دانشگاه و پژوهشگر مسائل ژئوپلیتیک، در گفت‌وگو بامداد جنوب در این باره گفت: به نظر من از همان نخستین روزهای رویارویی روشن بود که تنگه هرمز به کانون اصلی تقابل ایران و آمریکا تبدیل خواهد شد. این آبراه، شریان حیاتی انرژی جهان است و هر قدرتی که بتواند در آن نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند از یک اهرم ژئوپلیتیکی مهم برخوردار خواهد بود. به همین دلیل، قابل پیش‌بینی بود که آمریکا حاضر نباشد نقش و نفوذ ایران در این منطقه را بدون چالش بپذیرد.

دهقانیان افزود: با این حال، روند تحولات نشان داد که ایران توانسته است با اتکا به موقعیت جغرافیایی آمادگی دفاعی و ظرفیت‌های دریایی خود، هزینه هرگونه اقدام نظامی در این منطقه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

این کارشناس ژئوپلیتیک و جغرافیایی سیاسی بیان کرد: همین مسأله سبب شد درگیری از مرحله تقابل مستقیم در دریا، به سمت هدف قرار دادن زیرساخت‌های پشتیبان گسترش یابد.

دهقانیان با بیان این‌که حمله به مراکز مخابراتی، دکل‌ها و سامانه‌های ارتباطی استان هرمزگان می‌توان نخستین نشانه این تغییر راهبرد دانست و افزود: این اقدامات بیش از آن‌که معطوف به شکست نیروهای رزمی باشد، تلاشی برای کاهش توان فرماندهی، هماهنگی و پشتیبانی تلقی می‌شود. در ادامه نیز، تمرکز بر پل‌ها و مسیرهای ریلی نشان می‌دهد که زیرساخت‌های لجستیکی به بخشی از میدان نبرد تبدیل شده‌اند.

وی ادامه داد: از نگاه استراتژیک چنین تغییری می‌تواند این برداشت را تقویت کند که دستیابی به اهداف اولیه در محیط دریایی با دشواری‌هایی روبه‌رو بوده و در نتیجه، فشار به زیرساخت‌های پشتیبان افزایش یافته است. در بسیاری از جنگ‌های مدرن نیز هنگامی که شکستن مقاومت در خط مقدم دشوار می‌شود، دامنه عملیات به شبکه‌های ارتباطی، حمل‌ونقل و لجستیک گسترش می‌یابد.

ایران از عوامل موازنه قدرت در تنگه هرمز

این استاد دانشگاه بیان کرد: آنچه در این میان اهمیت دارد، این است که تنگه هرمز همچنان یکی از پیچیده‌ترین محیط‌های عملیاتی جهان باقی مانده و هیچ قدرتی نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن توانمندی‌ها و ملاحظات ایران، درباره امنیت این آبراه تصمیم بگیرد. این واقعیت، جایگاه ژئوپلیتیکی ایران را به یکی از مؤلفه‌های تعیین‌کننده معادلات امنیت خلیج فارس تبدیل کرده است.

وی در پایان اضافه کرد: می‌توان  یک نکته روشن گفت که  توان ایران در ایجاد بازدارندگی و تحمیل هزینه به هرگونه اقدام نظامی در تنگه هرمز، همچنان یکی از عوامل اصلی شکل‌دهنده موازنه قدرت در این منطقه است. این همان عاملی است که موجب شده تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین کانون‌های ژئوپلیتیکی جهان باقی بماند.

شایان ذکر است در کنار ابعاد نظامی و ژئوپلیتیکی، حمله به پل‌ها و مسیرهای مواصلاتی جنوب کشور می‌تواند پیامدهایی فراتر از میدان درگیری داشته باشد. این زیرساخت‌ها تنها مسیر عبور خودروها نیستند، بلکه بخشی از شبکه حیاتی جابه‌جایی کالا، خدمات، امدادرسانی و ارتباط میان شهرهای جنوبی به شمار می‌روند.

اختلال در این مسیرها می‌تواند روند تأمین کالاهای اساسی، انتقال تجهیزات، دسترسی نیروهای امدادی و حتی رفت‌وآمد روزمره مردم را تحت تأثیر قرار دهد. از این رو، کارشناسان معتقدند حفاظت از زیرساخت‌های حمل‌ونقل و ارتباطی جنوب کشور، در شرایط کنونی صرفاً یک ضرورت عمرانی نیست، بلکه بخشی از الزامات حفظ پایداری اجتماعی و مدیریت بحران در منطقه محسوب می‌شود.

البته  در کنار این ارزیابی‌های کارشناسی، پیگیری ابعاد میدانی و امنیتی رخدادهای اخیر نیز در دستور کار نهادهای مسئول قرار گرفته است. در همین راستا مسئولان دولتی از جمله معاون اجرایی رئیس جمهور، وزرای نیرو و راه و شهرسازی و سخنگوی دولت به استان‌های جنوبی سفر کرده‌اند تا ضمن بازدید میدانی از این مناطق، ارزیابی خسارت‌های ناشی از حملات اخیر آمریکا و پیگیری روند خدمات‌رسانی و بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده انجام می‌شود.

در این میان استان بوشهر یکشنبه میزبان سخنگوی دولت و دوشنبه میزبان معاون اجرایی رئیس جمهور و وزیر نیرو بود.