پتروپالایش کنگان جامه «عمل»به «حرف»پوشاند

بامدادجنوب_حجت عبدالهی‌پور

انتشار خبر خاموشی شش فلر در پالایشگاه نهم پارس جنوبی با اهتمام پتروپالایش کنگان در فضای پساجنگ، خبری امیدبخش است که این روزها  به نقل محافل رسانه‌ای بومی و کشوری تبدیل شده و توجه افکار عمومی، فعالان صنعتی و دغدغه‌مندان محیط‌زیست را به خود جلب کرده‌است. در این میان، این اقدام را باید از یک‌سو نشانه عزم جدی برای کاهش اتلاف منابع ملی دانست و از سوی دیگر، افق تازه‌ای برای پیوند میان بهره‌وری صنعتی و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی در قلب پارس جنوبی ترسیم کرد.

در شرایطی که سال‌ها فلرسوزی به‌عنوان یکی از چالش‌های مزمن صنعت انرژی و یکی از نمادهای اتلاف سرمایه و آلودگی هوا شناخته می‌شد، هم‌اینک خاموشی بخش قابل‌توجهی از مشعل‌های پالایشگاه نهم را باید نقطه عطفی در صنعت پارس جنوبی دانست. این اتفاق بیانگر این است که با تکیه بر دانش فنی، اراده مدیریتی و نگاه مسئله‌محور، می‌توان مسیرهای قدیمی را تغییر داد و به‌جای سوزاندن گازهای همراه، آن‌ها را به چرخه مصرف و تولید بازگرداند. در این میان، محمد حسامی‌زاده، کارشناس انرژی با تحسین چنین رویکرد مدیریتی، این اقدام را نتیجه هم‌افزایی دانش بومی، تصمیم‌گیری جسورانه و نگاه آینده‌نگر در مدیریت انرژی کشور می‌داند. در ادامه با حسامی‌زاده درباره اهمیت خاموش شدن فلرها و پیامدهای مثبتی که برای صنعت و زیست‌بوم پارس جنوبی خواهد داشت، به گفت‌وگو نشستیم.

نخست بگویید که پروژه اخیر شرکت پتروپالایش کنگان در مهار فلرسوزی پالایشگاه نهم چه جایگاهی در استانداردهای صنعتی پارس جنوبی دارد؟ و چرا این اقدام یک نقطه عطف محسوب می‌شود؟

ببنید این اقدام یک چرخش پارادایم در مدیریت منابع انرژی در عسلویه است. خاموش کردن ۶ مشعل از ۹ مشعل فعال در پالایشگاه نهم، به معنای متوقف کردن اتلاف روزانه حجم عظیمی از سرمایه ملی است که سال‌ها به‌جای تولید به خاکستر تبدیل می‌شد. این پروژه با مدیریت سید جواد فلاحیان و تیم دانش‌بنیان پتروپالایش کنگان از این حیث نقطه عطف است که ثابت می‌کند با تکنولوژی بومی و اراده مدیریتی، می‌توان گازهای همراه را نه به عنوان ضایعات، بلکه به عنوان خوراک و سوخت به چرخه تولید بازگرداند. این الگو، شکستن طلسمی تاریخی است که در آن «سوزاندن»، تنها راه ایمن‌سازی تاسیسات تصور می‌شد. اکنون با این دستاورد، مدل موفق عملیاتی-علمی ایجاد شده که می‌تواند به سایر پالایشگاه‌ها نیز تعمیم یابد.

از لحاظ اقتصادی و افزایش بهره‌وری، انتقال گازهای فلر به بویلرهای صنعتی چه ارزش افزوده‌ای برای کشور ایجاد می‌کند؟

مدیریت فلرینگ در پارس جنوبی، یک استراتژی هوشمندانه برای تقویت زنجیره ارزش است. وقتی هر مترمکعب گازی که پیش‌تر سوخته می‌شد، اکنون در بویلرهای صنعتی پتروپالایش کنگان به انرژی حرارتی تبدیل می‌شود، ما عملا هزینه‌های سوخت‌رسانی را کاهش داده و راندمان مصرف انرژی را به شدت بالا برده‌ایم. این یعنی تزریق سرمایه به شریان‌های اقتصادی کشور که پیش‌تر از دست می‌رفت. علاوه بر بازگشت اقتصادی، این کارکرد دوگانه «رفع آلایندگی» و «تامین انرژی»، هزینه‌های کلان خرید یا انتقال سوخت برای تاسیسات پایین‌دستی را نیز کاهش می‌دهد. در واقع، این پروژه نه تنها از محیط‌زیست صیانت می‌کند، بلکه با نگاه «بهره‌وری حداکثری» یکی از اصول بنیادین اقتصاد مقاومتی را در دل صنعت انرژی محقق کرده است.

به نظر شما تیم دانش‌بنیان پتروپالایش کنگان چگونه توانست بر چالش‌های فنی خاموش کردن مشعل‌ها که همیشه به عنوان یک دغدغه ایمنی مطرح بوده، غلبه کند؟

ایمنی در صنعت نفت، خط قرمز است و فلر همواره به عنوان سوپاپ اطمینان شناخته می‌شده‌است. هنر تیم دانش‌بنیان پتروپالایش کنگان در این بود که به‌جای حذف فیزیکی مشعل‌ها، «زیرساخت‌های جایگزین» ایجاد کردند. مدیریت فلاحیان با هم‌افزایی متخصصان این حوزه، سیستمی طراحی کرد که فشار و جریان گازهای همراه را پیش از رسیدن به مرحله احتراق در مشعل، پایش، جمع‌آوری و برای بازگشت به خط سوخت پالایشگاه آماده می‌کند. این یعنی ایمنی از طریق مدیریت جریان گاز حفظ شده‌است. این موفقیت ثابت کرد که با رویکرد مهندسی دقیق و استفاده از توان نخبگان کشور، می‌توان پارادوکس ایمنی در برابر محیط‌زیست را حل کرد.

با توجه به قوانین بالادستی از جمله اصل ۴۵ و ۵۰ قانون اساسی، جایگاه این اقدام پتروپالایش کنگان در پازل مسئولیت‌های اجتماعی کجاست؟

قانون اساسی ما، حفاظت از محیط‌زیست را وظیفه‌ای عمومی و ملی می‌داند. در حالی که سال‌ها بود بحث‌های حقوقی پیرامون مسئولیت‌های اجتماعی صنایع آلاینده در جریان بود، پتروپالایش کنگان با این اقدام، رویکرد را از حرف به عمل تغییر داد. این پروژه، تجلی عملی ماده ۳۸ برنامه ششم توسعه و سند چشم‌انداز ۲۰ ساله کشور است. زمانی که یک بنگاه اقتصادی به جای پرداخت جریمه‌های زیست‌محیطی، سرمایه خود را صرف «اصلاح زیرساخت» می‌کند، یعنی مسئولیت اجتماعی را در تار و پود سازمان خود ادغام کرده است. این نگاه، الگویی است که باید به یک فرهنگ غالب در همه صنایع پارس جنوبی تبدیل شود.

آیا می‌توان گفت با این اقدامات، بحث آلودگی هوا در منطقه پارس جنوبی به سرانجام خوبی منتهی می‌شود؟

خیر، آلودگی هوا در صنعتی با ابعاد پارس جنوبی، پدیده‌ای نیست که با یک یا دو پروژه به صفر برسد؛ اما ما در مسیر کاهش روند افزایشی قرار گرفته‌ایم. داده‌های سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس نشان می‌دهد که شبکه ۱۰۰ ایستگاه پایش آنلاین آلودگی، به صورت لحظه‌ای بنزن و دی‌اکسید گوگرد را رصد می‌کنند. در مورد بنزن، گزارش‌ها نشان‌دهنده کنترل وضعیت در مناطق مسکونی است و درباره دی‌اکسید گوگرد نیز کارگروه ویژه‌ای برای کاهش سوختن گازهای مشعل فعال شده است. اقدامات انجام شده، از جمله کاهش ۸۵ درصدی مشعل‌سوزی در پالایشگاه‌های اول تا پنجم طی یک دهه اخیر، نشان می‌دهد که ما در یک روند کاهشی قرار داریم، نه ایستا. این مبارزه با آلاینده‌ها، یک فرایند مستمر است.

از نظر تراز کربن و تعهدات زیست‌محیطی، خاموشی فلرها چه تاثیری بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در منطقه پارس جنوبی دارد؟

خاموشی فلرها فقط به معنای حذف شعله‌های قابل رؤیت نیست، بلکه به معنای کاهش یکی از مهم‌ترین نقاط اتلاف کربن در صنعت گاز است. در فرایند فلرسوزی، ترکیبی از دی‌اکسیدکربن، آلاینده‌های احتراقی و در برخی شرایط، بخشی از هیدروکربن‌های نسوخته وارد اتمسفر می‌شود. وقتی این گازها به جای سوختن، بازیافت و در شبکه مصرف صنعتی به‌کار گرفته می‌شوند، شدت انتشار کربن به ازای هر واحد تولید کاهش پیدا می‌کند. این موضوع برای آینده صنعت انرژی ایران بسیار تعیین‌کننده است، زیرا در جهان امروز، رقابت‌پذیری صنایع فقط با حجم تولید سنجیده نمی‌شود، بلکه ردپای کربنی نیز به یکی از شاخص‌های کلیدی تبدیل شده است. بنابراین چنین پروژه‌هایی، علاوه بر منافع داخلی، جایگاه صنعت گاز کشور را در معادلات بین‌المللی انرژی نیز تقویت می‌کنند.

از نظر مهندسی فرایند، مهم‌ترین شاخص برای موفقیت پروژه‌های جمع‌آوری گاز فلر چیست و چگونه می‌توان پایداری آن را تضمین کرد؟

موفقیت این نوع پروژه‌ها صرفا با خاموش شدن مشعل‌ها سنجیده نمی‌شود، بلکه شاخص اصلی، پایداری بازیافت گاز در شرایط متغیر عملیاتی است. گازهای ارسالی به فلر معمولاًدارای نوسان در دبی، فشار، دما و حتی ترکیب شیمیایی هستند؛ به همین دلیل اگر طراحی سیستم جمع‌آوری و مصرف این گازها بر مبنای یک شرایط ثابت انجام شده باشد، در عمل با کوچک‌ترین نوسان دچار افت عملکرد خواهد شد. هنر مهندسی در اینجاست که سامانه‌ای منعطف طراحی شود؛ یعنی هم قابلیت کنترل لحظه‌ای داشته باشد، هم تجهیزات پایین‌دستی مانند بویلرها و کمپرسورها بتوانند این نوسانات را مدیریت کنند. در واقع، پایداری چنین پروژه‌ای وابسته به یکپارچگی میان ابزار دقیق، کنترل فرایند، سیستم‌های ایمنی و بهره‌برداری هوشمند است. هرجا این هم‌افزایی شکل بگیرد، خاموشی فلر از یک اقدام مقطعی به یک دستاورد ماندگار تبدیل می‌شود.

اگر قرار باشد این تجربه در سایر پالایشگاه‌ها و مجتمع‌های پتروشیمی کشور توسعه یابد، مهم‌ترین پیش‌نیاز اجرایی و راهبردی آن چیست؟

تعمیم این الگو به سایر مجتمع‌ها، بیش از آنکه صرفا نیازمند تجهیزات باشد، محتاج یک تغییر در مدل تصمیم‌گیری صنعتی است. نخستین پیش‌نیاز، پذیرش این واقعیت است که فلر نباید فقط یک ابزار ایمنی تلقی شود، بلکه باید به‌عنوان یک منبع انرژی قابل بازیابی در طراحی اقتصادی واحدها دیده شود. پس از آن، لازم است هر مجتمع بر اساس مشخصات اختصاصی خود، مطالعه دقیق فنی-اقتصادی انجام دهد؛ زیرا الگوی جمع‌آوری فلر در هر واحد به نوع خوراک، ساختار فرایند و زیرساخت‌های مصرف انرژی آن وابسته است. در سطح کلان نیز حمایت تنظیم‌گر، مشوق‌های سرمایه‌گذاری و تعریف شاخص‌های عملکرد زیست‌محیطی می‌تواند سرعت توسعه این پروژه‌ها را چند برابر کند. به بیان دیگر، وقتی اراده مدیریتی، دانش فنی و سازوکار اقتصادی در یک مسیر قرار گیرند، خاموشی فلرها می‌تواند از یک موفقیت کوچک به یک سیاست کلی در صنعت انرژی کشور تبدیل شود.

در پایان چشم‌انداز آینده «صنعت سبز» در عسلویه را با تکیه بر روند کنونی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

چشم‌انداز روشنی است. ما در حال حرکت به سمتی هستیم که در آن، واژه «آلودگی» برای پارس جنوبی می‌تواند به یک خاطره و گذشته تبدیل شود. بدون تردید خاموشی مشعل‌ها از سوی پتروپالایش کنگان و پروژه‌های مشابه در پتروشیمی‌های نوری و زاگرس و آریاساسول، به «صنعت سبز» را در پارس جنوبی معنا داده‌اند. به نظر من، آینده پارس جنوبی، تلفیقی از تکنولوژی پیشرفته فرایندی، مدیریت هوشمند انرژی و حفاظت سخت‌گیرانه از محیط‌زیست خواهد بود. این مسیری است که با حمایت وزارت نفت و اراده مدیرانی چون آقای فلاحیان، نویدبخش زمینی سبزتر و آسمانی آبی‌تر برای مردمان صبور و نجیب این خطه است.