امنیت کودک اولویت اصلی در فرآیند فرزندپذیری است

بامدادجنوب_داود علیزاده

کودکانی که به دلیل فقدان والدین، فقر، یا بدسرپرستی به مراکز بهزیستی سپرده می‌شوند، در میانه یک پارادوکس بزرگ گیر افتاده‌اند. از یک سو، نیاز حیاتی آن‌ها به گرمای «خانواده» هر روز با بزرگ‌تر شدنشان فوریت بیشتری پیدا می‌کند و از سوی دیگر، فرآیندهای قانونی فرزندپذیری چنان پرپیچ‌وخم و طاقت‌فرساست که گاه متقاضیان را دلسرد می‌کند. در این میان، فرهنگ بومی و تابوهای اجتماعی، به‌ویژه در استانی مانند بوشهر، شانس داشتن خانواده برای کودکانی با شرایط خاص، همچون پسران یا کودکان دارای معلولیت را بیش از پیش کاهش داده است.

اما این سکه، روی دیگری هم دارد که نمی‌توان از آن چشم پوشید. وسواس عجیبی که بهزیستی در واگذاری کودکان به خرج می‌دهد، صرفاً بروکراسی اداری نیست؛ بلکه ناشی از «مسئولیتی هولناک» است. در دنیایی که آسیب‌هایی همچون سوءاستفاده‌های جنسی، قاچاق انسان، کار اجباری و خشونت‌های خانگی، کودکان را در کمین نشسته‌اند، هر «انتخاب اشتباه» می‌تواند به فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر ختم شود. مددکاران بهزیستی بر لبه‌ تیغ حرکت می‌کنند؛ آن‌ها می‌دانند که یک سهل‌انگاری در «نظارت‌های ثانویه» می‌تواند سرنوشت یک کودک را به جای خوشبختی، به قهقرای تباهی بکشاند.

برای سیستم بهزیستی، «امنیت کودک» اولویتی مطلق است که حاضر است برای حفظ آن، هزینه‌ سنگین بروکراسی و انتقادهای عمومی را بپردازد. آن‌ها بیم دارند که واگذاری کودک به خانواده‌ای که صلاحیت مالی، روانی یا اخلاقی‌اش در بلندمدت تزلزل داشته باشد، آسیب‌هایی را به کودک تحمیل کند که به مراتب مهلک‌تر از تنهایی در مرکز است.

در حقیقت، بهزیستی در وضعیت دشواری قرار گرفته است: «تلاش برای تسریع در روند فرزندخواندگی» در تقابل مستقیم با «ضرورت حداکثری برای امنیت کودک». این نهاد به درستی می‌داند که اگر یک مورد «واگذاری ناموفق» اتفاق بیفتد، تمام حیثیت سازمانی و مهم‌تر از آن، آینده‌ یک انسان برای همیشه نابود خواهد شد. چالش اصلی، نه انتخاب بین «سرعت» و «سخت‌گیری» که یافتن راهکاری است که بتواند با نظارت‌های هوشمندانه و حمایت‌های تخصصی، این «سد بلند محافظتی» را به «پل امن پیوند با خانواده» تبدیل کند.

سرپرست معاونت سلامت اجتماعی بهزیستی استان بوشهر به تشریح برنامه‌های این حوزه در خصوص فرزند پذیری و همچنین طرح خانواده میزبان پرداخت.

محمد غلامی با اشاره به اینکه مطابق قانون، سازمان بهزیستی متولی اصلی حمایت از کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست است، گفت: فرزندپذیری که واژه‌ای دقیق‌تر و دارای بار معنایی مثبت‌تر نسبت به فرزندخواندگی است، بر پایه اصول قانونی و در چارچوب ضوابط مشخص دنبال می‌شود.

وی در خلال تشریح مراحل درخواست فرزندپذیری افزود: فرزند پذیری در سازمان بهزیستی یک فرآیند تخصصی، کارشناسی و مبتنی بر ارزیابی‌های چندمرحله‌ای است که با هدف حمایت عالیه از کودکان بی‌سرپرست و بد سرپرست و بر اساس ضوابط قانونی صورت می‌گیرد که متقاضیان باید ابتدا از طریق سامانه فرزندخواندگی سازمان بهزیستی در بستر وب‌سایت این سازمان ثبت‌نام کرده و فرم‌های الکترونیکی را تکمیل کنند. در مرحله بعد مدارک مورد نیاز بارگذاری شده و مصاحبه اولیه توسط کارشناسان بهزیستی انجام می‌شود. در ادامه، پرونده متقاضیان برای بررسی‌های تخصصی به مشاور روان‌شناسی و مشاور مذهبی ارجاع داده شده و پس از تکمیل فرآیند، موضوع در کمیته فرزندپذیری استان مورد ارزیابی نهایی قرار می‌گیرد.

غلامی با بیان اینکه اولویت‌های واگذاری فرزند مشخص و قانونی است، تصریح کرد: در این فرآیند، ابتدا زوجین فاقد فرزند یا زوجینی که از نظر پزشکی ناتوانی قطعی در فرزندآوری دارند در اولویت قرار دارند، اولویت‌های بعدی در این خصوص با زنان و دختران فاقد همسر و در مرحله بعد زوجین دارای فرزند است که در صورت احراز شرایط لازم، امکان بهره‌مندی از این شرایط را خواهند داشت.

سرپرست معاونت سلامت اجتماعی بهزیستی استان بوشهر همچنین با اشاره به طرح «خانواده میزبان» یا خانواده جایگزین موقت گفت: این طرح با توجه به اولویت بهزیستی در حضور فرزندان در محیط گرم خانواده و با هدف پیشگیری و کاهش ورود کودکان به مراکز نگهداری و ایجاد محیطی امن و خانوادگی برای آنان اجرا می‌شود و شرایط آن نسبت به فرزندپذیری دائم ساده‌تر است؛ البته ملاک اصلی در این طرح، توانمندی روانی، عاطفی، اجتماعی، تربیتی، مراقبتی و فرهنگی خانواده‌هاست و صرفاً توانمندی مالی ملاک نیست.

وی در ادامه با تأکید بر لزوم رعایت کامل فرآیندهای قانونی در مبحث فرزند پذیری به موضوع فرزند خواندگی‌های غیر قانونی اشاره و هشدار داد: خانواده‌ها و افراد از سپردن یا بر عهده گرفتن سرپرستی کودکان بدون طی مراحل قانونی از طریق بهزیستی و دادگستری جداً خودداری کنند، زیرا این اقدام در آینده می‌تواند موجب بروز مشکلات حقوقی، از جمله در صدور شناسنامه یا اخذ حکم فرزندخواندگی شود.

غلامی خاطرنشان کرد: در مواردی که کودک در به یکی از اعضای خانواده‌ یا بستگان درجه یک مانند خواهر، برادر یا زوج‌های خویشاوند سپرده می‌شود نیز لازم است مسیر قانونی از طریق بهزیستی طی شود تا از بروز آسیب‌های عاطفی و حقوقی در آینده برای کودک پیشگیری شود.

به گفته  وی در استان بوشهر در حال حاضر ۵ خانه کودک فعال است. از این تعداد، دو مرکز ویژه کودکان ۷ تا ۱۲ سال و دو مرکز نیز برای نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ سال در نظر گرفته شده که برای دختران و پسران به‌صورت مجزا فعالیت می‌کنند. همچنین یک مرکز شیرخوارگاه نیز برای نگهداری از نوزادان و کودکان خردسال در استان فعال است و خدمات تخصصی لازم را به این گروه سنی ارائه می‌دهد.

لازم به ذکر است طی سال ۱۴۰۴ سرپرستی موقت تعداد ۲۶ کودک در استان بوشهر از طریق کمیته فرزندخواندگی بهزیستی استان پس از طی فرایند و مراحل قانونی به زوجین و افراد واجد شرایط متقاضی واگذار شده که پس از تأیید نهایی به عنوان فرزند ایشان معین و به صورت قانونی تحت سرپرستی دائم ایشان قرار خواهند گرفت.