رکوردشکنی انتقال گاز به شبکه سراسری در زمستان ۱۴۰۴

بامداد جنوب: با تشدید سرمای زمستان و ورود سامانه بارشی جدید که بخش‌های وسیعی از شمال کشور را سفیدپوش کرد، مصرف گاز در بخش خانگی دوباره اوج گرفت. این شرایط، سایه سنگین ناترازی انرژی را که تجربه زمستان گذشته بر آن تأکید داشت، بر مدیریت منابع ملی افکنده است. با وجود این، شرکت ملی گاز ایران از عملکرد شبکه در وضعیت افزایش تقاضا خبر داد، اما همزمان بر لزوم اصلاح الگوی مصرف از طریق طرح‌های نوین تأکید کرد.

در این میان، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با بیان اینکه رکورد شیرین‌سازی و انتقال گاز به شبکه سراسری شکسته شد، گفت: این مقدار که پارسال روزانه ۸۸۰ میلیون مترمکعب بود، امسال در همین بازه زمانی، به رقم ۸۸۲ میلیون مترمکعب رسیده است.

سعید توکلی در چهاردهمین نشست هماهنگی سوخت زمستانی گفت: ۲۳ دی امسال، ۱۶۲.۱ میلیون مترمکعب گاز به نیروگاه‌ها تحویل و با این عملکرد، رکورد تحویل گاز به این بخش برای چندمین بار متوالی در امسال شکسته شد.

وی با اشاره به جنگ ۱۲ روزه و پایداری صنعت گاز در طول این جنگ بیان کرد: در این بازه زمانی بعضی از تاسیسات پالایشگاهی دچار آسیب شده بودند اما با همت، غیرت و مدیریت علمی و هماهنگ کارکنان صنعت گاز یکی از واحدهای آسیب‌دیده پالایشگاه گاز فجرجم در کمتر از۶شش ماه بازسازی شد و به مدار تولید بازگشت.

معاون وزیر نفت در امور گاز با اشاره به عملکرد این مجموعه، گفت: با وجود اینکه از شهریور امسال به صورت میانگین، نسبت به پارسال حدود یک درجه دمای هوا سردتر و مصرف خانگی با جذب ۷۰۰ هزار مشترک تازه، به‌صورت میانگین، ۲۳ میلیون مترمکعب در روز بیش از پارسال بود، اما با تلاش تمام کارکنان، هیچ‌گونه قطعی گاز در هیچ بخشی نداشتیم.

توکلی با پیش‌بینی کاهش فراگیر دما در نقاط مختلف کشور در اواخر هفته جاری و اوایل هفته آینده، بر لزوم آماده‌باش کامل مدیران عامل شرکت‌های گاز استانی تاکید کرد و افزود: همزمان با تشدید بازدیدهای میدانی و نظارت دقیق بر مصرف گاز در ادارات و مراکز دولتی، درخصوص مدیریت مصرف در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء هوشیاری کامل داشته باشند.

وی با بیان اینکه از ابتدای سال تا ۲۱ دی‌ ۱۴۰۴، بیش از سه میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب گاز بیشتر به نیروگاه‌ها و دست‌کم یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب گاز بیشتر به صنایع تحویل داده‌ایم، تصریح کرد: اما این موضوع به معنای بازگشت اوضاع به حالت عادی نیست؛ بلکه این دستاورد تنها با تلاش کارکنان و مدیریت صحیح مصرف امکان‌پذیر شده؛ بنابراین نباید دچار ساده‌انگاری شویم. موفقیت حاصل‌شده، نتیجه عملکرد درست در تمام بخش‌های تولید، انتقال و توزیع گاز است.

مدیر عامل شرکت ملی گاز ایران با تاکید بر استفاده از ظرفیت شرکت‌های کارور نوع دو به‌ویژه در سه استان شمالی، بیان کرد: سایر استان‌ها به طور حتم از این زمینه، استفاده لازم را داشته باشند؛ چراکه هدف ما از اجرای طرح شرکت‌های کارور و اپراتورهای انرژی، دستیابی به الگوی موثری از مدیریت مصرف، بهینه‌سازی و کاهش ناترازی در نظام انرژی کشور است.

جدیدترین گزارش‌ها نشان می‌دهد که بخش خانگی و تجاری و صنایع جزء در روز ۲۵ دی، ۷۱ درصد از کل گاز تحویلی به شبکه کشور را مصرف کردند. طبق بررسی الگوی مصرف گاز در شبکه سراسری کشور، سهم بخش‌های خانگی و تجاری همچنان بالاست و با نزدیک شدن به اوج فصل سرد سال، افزایش تقاضا ادامه دارد. آمار شرکت ملی گاز ایران نشان می‌دهد که ۲۵ دی، مصرف گاز در بخش‌های خانگی، تجاری و صنایع جزء به ۶۱۵ میلیون مترمکعب رسید. رعایت الگوی مصرف و استفاده از تجهیزات استاندارد گرمایشی نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ پایداری شبکه گازرسانی و جلوگیری از افزایش بار شبکه در دوره‌های اوج مصرف دارد.

شرکت ملی گاز ایران با تاکید بر اینکه «مدیریت مصرف در بخش‌های خانگی و تجاری نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری شبکه و تامین نیاز سایر بخش‌ها دارد»، از مشترکان خواسته است تا با رعایت الگوهای بهینه مصرف و صرفه‌جویی در مصرف، زمینه استمرار تامین پایدار گاز در سراسر کشور را فراهم کنند. به گفته این شرکت، رعایت الگوهای بهینه مصرف به‌ویژه در روزهای سرد سال، افزون بر حفظ پایداری شبکه، امکان تامین گاز برای صنایع را نیز تسهیل می‌کند.

بدیهی است ناترازی انرژی، به‌ویژه در بخش گاز، هر ساله با فرارسیدن فصل سرد به یکی از جدی‌ترین نگرانی‌های دولتمردان و متولیان انرژی کشور بدل می‌شود. زمستان گذشته این چالش بیش از هر زمان دیگری خودنمایی کرد؛ از یک‌سو رشد مصرف خانگی و صنعتی و از سوی دیگر، محدودیت در ظرفیت تولید و انتقال، موجب شد تا فشار بی‌سابقه‌ای بر شبکه گاز کشور وارد آید. تراز منفی گاز نه‌تنها برنامه‌های صنعتی و نیروگاهی را مختل کرد، بلکه دولت را ناگزیر ساخت با مجموعه‌ای از سیاست‌های اضطراری، از جمله مدیریت مصرف، تغییر الگوی سوخت نیروگاه‌ها و اولویت‌بندی تأمین گاز، موازنه‌ای شکننده میان تولید و مصرف برقرار کند.

این تجربه زمستان گذشته، بازنگری در سیاست‌های توسعه زیرساخت، افزایش بهره‌وری انرژی و اصلاح الگوی مصرف را به‌عنوان ضرورتی حیاتی برای آینده‌ پایداری انرژی کشور برجسته کرد؛ ضرورتی که هرچند در سال‌های اخیر با تدابیر و اقدام‌های وزارت نفت تا حدی برای کاهش تبعات آن تلاش شده و کوشیده‌اند زندگی روزمره مردم از آسیب دور بماند، اما نگاهی به آمار مصرف گاز طبیعی نشان می‌دهد ناترازی گاز همچنان از دغدغه‌های پایدار و چالش‌های جدی پیش‌روی حکمرانی انرژی در ایران است.

در همین راستا، شرکت ملی گاز ایران برای مدیریت مصرف در بخش خانگی، به طراحی و اجرای طرح‌هایی نوین روی آورد؛ از جمله «طرح کارور گاز» که نخستین گام اجرایی آن با اجرای پایلوت طرح مهان از دی‌ماه سال گذشته در استان یزد برداشته شد. این طرح پس از تدوین پیش‌نویس سند تنظیم‌گری در آبان ۱۴۰۳، ابلاغ آیین‌نامه هیات وزیران در تیر ۱۴۰۴ و آماده‌سازی سازوکارهای اجرایی، قرار شد در پنج تا هفت استان کشور اجرا شود.

«طرح کارور گاز» که در زنجیره پایین‌دستی صنعت تعریف شده، با هدف ارتقای بهره‌وری، کاهش مصرف بی‌رویه و بهبود کیفیت خدمات گازرسانی دنبال می‌شود. یکی از ابزارهای کلیدی در اجرای این طرح، گواهی گاز یا اوراق گاز است؛ سندی قابل معامله در بورس انرژی که به‌ازای صرفه‌جویی حاصل از پروژه‌ها صادر می‌شود. این ابزار، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بهینه‌سازی را توجیه‌پذیر کرده و بازپرداخت سرمایه را تضمین می‌کند. شرکت‌های کارور موظفند از سامانه‌های نرم‌افزاری منطبق با سیاست‌های شرکت ملی گاز استفاده کرده، پروتکل‌های امنیتی و حراستی را رعایت و از توانمندی مالی، فنی و مدیریتی لازم برخوردار باشند.

این طرح علاوه بر کاهش اتلاف انرژی، به توسعه فناوری‌های نو، جذب سرمایه‌گذاری و تقویت تولید ملی کمک می‌کند.  در مجموع، با توجه به افزایش مصرف در بخش خانگی و کاهش دما در زمستان، اجرای این طرح در هفت استان کشور، یکی از مهم‌ترین اقدامات شرکت ملی گاز برای مدیریت مصرف و پایداری شبکه در این فصل است.

افزون بر اجرای چنین طرح‌هایی، برای جلوگیری از هدررفت انرژی، راهکارهای دیگری برای کاهش مصرف گاز در روزهای سرد سال از سوی متولیان انرژی کشور توصیه شده است. طبق اعلام شرکت ملی گاز،‌ کاهش یک درجه سانتی‌گراد دمای هوا، سبب افزایش ۲۵ میلیون مترمکعبی مصرف گاز، یعنی معادل یک فاز عسلویه می‌شود که رقم بسیار بالایی است. در چنین شرایطی، تمرکز بر کاهش اتلاف انرژی در ساختمان‌های عمومی، به‌ویژه ادارات، امری حیاتی است.

از جمله راهکارهای پیشگیری از اتلاف انرژی در ادارات می‌توان به عایق‌بندی ساختمان‌های اداری، سیستم‌های هوشمند تنظیم دما، تعمیر و نگهداری سیستم‌های گرمایشی، برنامه‌ریزی مناسب ساعات کاری، اجرای سیاست‌های تشویقی و تنبیهی، آموزش منابع انسانی، استانداردسازی بودجه انرژی و جایگزینی سیستم‌های پراکنده با حرارت مرکزی اشاره کرد. استفاده از پنجره‌های دوجداره، عایق‌بندی کف، سقف و دیوارها و درزگیری دریچه‌ها و پنجره‌ها می‌تواند هدررفت انرژی را کاهش دهد. این اقدام ساده اما مؤثر می‌تواند مصرف انرژی را در ساختمان‌های قدیمی تا ۳۰ درصد کاهش دهد.

همچنین تجهیز ادارات به سیستم‌های هوشمند جهت کنترل حرارت ثابت، امکان کاهش مصرف در ساعات غیرکاری را فراهم می‌کند. تنظیم خودکار سیستم‌های گرمایشی بر اساس حضور یا عدم حضور کارکنان از دیگر مزایای این فناوری است. انجام سرویس‌های دوره‌ای برای سیستم‌های گرمایشی، از جمله بررسی مبدل‌های حرارتی و پاک‌سازی فیلترها، به بهبود راندمان سیستم و کاهش هدررفت انرژی کمک می‌کند، ضمن اینکه تعیین ساعات کاری ادارات بر اساس شرایط جوی و کاهش فعالیت‌ها در ساعات پیک مصرف انرژی، می‌تواند به تعادل مصرف گاز کمک کند. همچنین کاهش دما در ساعات غیرکاری یکی دیگر از راهکارهای مهم است.

از سوی دیگر تخصیص جریمه برای ادارات پرمصرف و ارائه تسهیلات به اداراتی که مصرف بهینه دارند، می‌تواند انگیزه لازم برای مدیریت مصرف را ایجاد کند. برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای کارکنان ادارات در زمینه استفاده بهینه از انرژی، تنظیم دمای مناسب و استفاده از لباس‌های گرم‌تر، راهکار مؤثری برای کاهش مصرف است. تدوین بودجه انرژی مشخص برای ساختمان‌های عمومی و دولتی، کنترل بیشتری بر میزان مصرف ایجاد و ادارات را به رعایت مصرف بهینه تشویق می‌کند، علاوه‌بر این استفاده از سیستم‌های متمرکز حرارت مرکزی به‌جای سیستم‌های پراکنده در ساختمان‌های بزرگ، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، بازدهی انرژی را افزایش می‌دهد.

همچنین راهکارهای کاهش مصرف در بخش خانگی نیز ارائه شده است؛ تنظیم دمای سیستم‌های گرمایشی بین ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد، می‌تواند مصرف گاز را تا ۱۰ درصد کاهش دهد؛ چراکه کاهش یک درجه سانتی‌گراد دما در خانه باعث کاهش ۶ درصدی مصرف گاز می‌شود. همچنین پوشیدن لباس‌های گرم در خانه می‌تواند نیاز به افزایش دمای سیستم گرمایشی را کاهش دهد.

علاوه‌بر این استفاده از پنجره‌های دوجداره و پرده‌های ضخیم برای جلوگیری از هدررفت انرژی، عایق‌بندی سقف، دیوارها و کف منازل برای حفظ گرمای داخلی، درزگیری درها و پنجره‌ها با استفاده از نوارهای درزگیر، خاموش کردن سیستم گرمایشی در زمان خروج از منزل یا کاهش دما به میزان حداقلی، استفاده از ترموستات‌های هوشمند برای تنظیم دمای خودکار محیط، سرویس سالانه بخاری‌ها، شوفاژها و پکیج‌ها برای افزایش راندمان، تمیز کردن دودکش‌ها و فیلترهای گرمایشی به‌طور منظم، تنظیم دمای آبگرمکن در حد ۵۰ درجه سانتی‌گراد و خاموش کردن آن در ساعات غیرضروری و  استفاده از دوش‌های کم‌مصرف برای کاهش مصرف آب گرم در این مهم اثرگذار است.