جنوب در مدار توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر

بامدادجنوب_فاطمه آبادی

در سال‌های اخیر و همزمان با تشدید چالش ناترازی برق در کشور، توجه به انرژی‌های تجدیدپذیر بیش از گذشته در دستور کار سیاست‌گذاران قرار گرفته است. در این میان، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهکارهای تامین پایدار انرژی، در دولت چهاردهم با سرعت بیشتری دنبال می‌شود. روندی که با مشارکت بخش خصوصی در بسیاری از استان‌ها در حال گسترش است و به‌ویژه در استان‌های گرمسیری مانند بوشهر که از ظرفیت بالای تابش خورشید برخوردارند، به شکل قابل توجهی مورد توجه قرار گرفته است. استانی که به گفته کارشناسان، در طول سال بیش از ۳۰۰ روز آفتابی را تجربه می‌کند و همین ویژگی، آن را به یکی از مناطق مستعد کشور برای توسعه زیرساخت‌های تولید برق خورشیدی تبدیل کرده است.

در حالی که طی بیش از یک قرن گذشته نفت و گاز ستون اصلی تامین انرژی برای توسعه اقتصادی و صنعتی جهان به شمار می‌رفتند، تحولات سال‌های اخیر نشان می‌دهد که جهان به‌تدریج در حال عبور از این الگو و حرکت به سوی منابع انرژی پاک است. رشد سریع تقاضا برای انرژی خورشیدی در سطح جهانی و افزایش سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه انرژی‌های سبز، نشانه‌ای از همین تغییر مسیر به شمار می‌رود. از سوی دیگر، پیشرفت‌های فناورانه و کاهش قابل توجه هزینه تولید تجهیزات خورشیدی طی دو دهه اخیر، موجب شده است که استفاده از این منبع انرژی بیش از هر زمان دیگری مقرون‌به‌صرفه و قابل دسترس شود.

در چنین شرایطی، بسیاری از تحلیلگران حوزه انرژی معتقدند که انرژی خورشیدی می‌تواند در دهه‌های آینده به یکی از اصلی‌ترین منابع تامین انرژی جهان تبدیل شود که با توجه به مزایایی همچون دسترسی آسان، طول عمر بالای تجهیزات، هزینه نگهداری پایین و سازگاری با محیط زیست، چندان دور از ذهن به نظر نمی‌رسد. در حالی که سوخت‌های فسیلی پس از استخراج و مصرف در مدت کوتاهی به پایان می‌رسند، پنل‌های خورشیدی با عمر مفید حدود ۲۵ سال قادرند به‌طور مستمر برق تولید کنند و از این لحاظ، گزینه‌ای پایدارتر برای آینده انرژی به شمار می‌آیند.

برای کشوری مانند ایران که در سال‌های اخیر با رشد مصرف برق و در برخی مقاطع با پدیده ناترازی و قطعی برق به‌ویژه در فصل‌های گرم مواجه بوده است، توسعه انرژی خورشیدی می‌تواند بخشی از فشار وارد بر شبکه برق را کاهش دهد. این در حالی است که ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، از ظرفیت قابل‌توجهی در زمینه بهره‌برداری از انرژی خورشیدی برخوردار است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، بیش از دو سوم روزهای سال در ایران آفتابی است و میزان متوسط تابش خورشید در کشور بین ۴.۵ تا ۵.۵ کیلووات ساعت بر متر مربع در روز برآورد می‌شود. ظرفیتی که ایران را در میان کشورهای دارای پتانسیل بالا برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی قرار می‌دهد.

بدیهی است استان‌های مرکزی و جنوبی کشور نظیر بوشهر، به دلیل شدت بالای تابش خورشید و گستردگی اراضی مناسب، می‌توانند نقش مهمی در توسعه زیرساخت‌های انرژی خورشیدی ایفا کنند. به باور کارشناسان، بهره‌گیری از این ظرفیت علاوه بر کمک به کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، می‌تواند زمینه جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تقویت امنیت انرژی کشور را نیز فراهم کند؛ مسیری که اکنون با برنامه‌های توسعه‌ای و حمایت‌های قانونی در حال گسترش است و چشم‌انداز تازه‌ای را پیش روی آینده انرژی در استان‌های آفتابی کشور ترسیم می‌کند.

افزون بر این چشم‌انداز روشن، مزایای متعدد نیروگاه‌های خورشیدی سهم مهمی در سرعت گرفتن استقبال از این صنعت نوظهور داشته است. کاهش چشمگیر هزینه برق مصرفی، دسترسی به منبعی پایدار و تجدیدپذیر، سازگاری کامل با محیط زیست، عملکرد پایدار در شرایط آب‌وهوایی متنوع و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی از جمله مهم‌ترین مزایایی هستند که پنل‌های خورشیدی را به گزینه‌ای منطقی برای خانوارها، صنایع و سرمایه‌گذاران تبدیل کرده‌اند. عمر طولانی تجهیزات و هزینه نگهداری بسیار پایین آن‌ها نیز باعث شده که توسعه نیروگاه‌های خورشیدی از منظر اقتصادی، توجیه‌پذیری بالایی داشته باشد.

در کنار این مزایا، قانون‌گذاری‌های جدید و مشوق‌های مالی دولت نیز مسیر راه‌اندازی نیروگاه‌های خورشیدی را هموارتر کرده است. الزام صنایع پرمصرف به تامین بخشی از برق خود از انرژی‌های تجدیدپذیر، تعیین نرخ خرید تضمینی برق از سوی ساتبا و ارائه تسهیلات کم‌بهره برای راه‌اندازی نیروگاه‌های کوچک‌مقیاس خانگی و صنعتی، همگی زمینه‌ای فراهم کرده‌اند تا ورود به این حوزه بیش از گذشته برای متقاضیان امکان‌پذیر باشد. سهولت نصب، امکان بهره‌برداری در اراضی بلااستفاده، و قابلیت توسعه فازبندی نیروگاه‌ها نیز مزید بر علت شده و دشواری‌های سنتی سرمایه‌گذاری در زیرساخت انرژی را تا حد زیادی کاهش داده است.

همین مجموعه عوامل باعث شده است که بخش خصوصی طی سال‌های اخیر حضوری پررنگ‌تر در این حوزه پیدا کند. امروز بسیاری از شرکت‌های داخلی به‌طور تخصصی در حوزه طراحی، نصب و بهره‌برداری نیروگاه‌های خورشیدی فعالیت می‌کنند و این صنعت به تدریج به یکی از محل‌های امن و سودآور برای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است. علاوه بر سرمایه‌گذاران داخلی، توجه برخی شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران خارجی -به‌ویژه از کشورهای صاحب فناوری مانند چین- نیز به ظرفیت‌های ایران افزایش یافته است. چین که بزرگ‌ترین تولیدکننده پنل خورشیدی در جهان به شمار می‌رود، طی سال‌های اخیر به‌واسطه دسترسی ایران به تابش گسترده خورشیدی و نیاز رو‌به‌رشد کشور به انرژی پاک، علاقه‌مندی بیشتری برای همکاری‌های فناورانه و سرمایه‌گذاری مشترک در بخش خورشیدی ایران نشان داده است.

این استقبال در کنار ظرفیت عظیم جغرافیایی و اقلیمی کشور نشان می‌دهد که توسعه انرژی خورشیدی دیگر یک مسیر تجربه‌گرایانه یا آزمون‌وخطا نیست؛ بلکه به جریانی جدی، هدفمند و رو‌به‌رشد در اقتصاد انرژی ایران بدل شده است. روندی که با اتکا به تابش گسترده خورشید در استان‌های جنوبی و مرکزی، می‌تواند سهم قابل توجهی در کاهش ناترازی برق و تامین پایدار انرژی ایفا کند. اگر این حرکت با برنامه‌ریزی بلندمدت، حمایت‌های قانونی، تسهیلات مالی و جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی همراه شود، بدون تردید چشم‌انداز تازه‌ای برای آینده انرژی استان‌های آفتابی کشور از جمله بوشهر ترسیم خواهد کرد.

در این راستا، استان بوشهر نیز گام‌های عملی مهمی برداشته است. بر اساس اعلام معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار، هم‌اکنون ۳۰ نیروگاه خورشیدی کوچک‌مقیاس در نقاط مختلف استان در دست ساخت قرار دارد. به گفته شاپور رجایی، برخی از این پروژه‌ها طبق برنامه‌ریزی انجام‌شده در اردیبهشت ماه جاری و شماری دیگر پیش از آغاز دوره اوج مصرف تابستانی به شبکه توزیع برق متصل خواهند شد. این اقدام، افزون بر تقویت تاب‌آوری شبکه برق استان، نشانه‌ای از ورود بوشهر به مرحله‌ای تازه از توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک است.

رجایی روز گذشته در جریان بازدید از نیروگاه‌های خورشیدی در دست اجرای استان بوشهر گفت: عملیات اجرایی ۱۸ نیروگاه خورشیدی با ظرفیت هرکدام ۳.۲ مگاوات در شهرستان‌های تنگستان، دشتی و بوشهر به پایان رسیده‌است و پس از رفع برخی مسائل فنی، آماده اتصال به شبکه توزیع هستند.

معاون عمرانی استاندار بوشهر ادامه داد: ۱۲ سایت نیروگاه خورشیدی با ظرفیت هرکدام ۳.۲ تا ۶.۴ مگاوات نیز با پیشرفت فیزیکی متفاوت در دست اجراست و با تلاش عوامل اجرایی، می‌تواند تا زمان اوج بار مصرف برق، به شبکه توزیع متصل شوند.

رجایی یادآور شد. علاوه بر نیروگاه‌های کوچک مقیاس دولتی ساخت، تعدادی نیروگاه کوچک، متوسط و بزرگ مقیاس نیز توسط ساتبا و بخش خصوصی در دست اجراست که با برطرف شدن برخی موانع و مشکلات در زمان مقرر به بهره‌برداری خواهند رسید.

همچنین مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر که در این بازدید حضور داشت، گفت: اجرای این طرح‌ها در راستای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و افزایش پایداری شبکه برق استان انجام شده و نقشی مهم در تامین برق پایدار به‌ویژه در زمان اوج مصرف ایفا خواهد کرد.

غلامرضا حشمتی افزود: تسهیل در فرایند صدور مجوزها و تضمین خرید برق تولیدی، از جمله مشوق‌هایی بوده که باعث شده استان بوشهر به یکی از قطب‌های جذاب برای سرمایه‌گذاران حوزه انرژی خورشیدی تبدیل شود و این روند علاوه بر توسعه زیرساخت‌ها، اشتغال‌زایی تخصصی خوبی را نیز در منطقه ایجاد کرده است.

وی به مزایای زیست‌محیطی این طرح‌ها پرداخت و گفت: با توجه به پتانسیل بالای تابش خورشید در استان بوشهر، بهره‌برداری از این ۱۸ نیروگاه گام بلندی در جهت کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی است و ورود این ظرفیت به شبکه، سالانه از انتشار حجم قابل‌توجهی گازهای گلخانه‌ای جلوگیری کرده و به حفظ منابع آبی که در نیروگاه‌های حرارتی مصرف می‌شوند، کمک شایانی خواهد کرد.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق استان بوشهر بیان کرد: همه زیرساخت‌های فنی و پست‌های فوق‌توزیع مرتبط برای تزریق برق این نیروگاه‌ها به شبکه سراسری بازبینی و آماده‌سازی شده است و امیدواریم با تزریق این توان جدید در اردیبهشت‌ماه، ضریب اطمینان شبکه را در برابر نوسانات ناشی از گرمای زودهنگام ارتقا دهیم و تابستانی با کمترین خاموشی ممکن را برای شهروندان بوشهری رقم بزنیم.

با این حال، آنچه می‌تواند مسیر توسعه انرژی خورشیدی در استان‌هایی همچون بوشهر را به‌طور جدی تثبیت کند، استمرار حمایت‌های قانونی، تسهیل فرایندهای سرمایه‌گذاری و ایجاد زیرساخت‌های پایدار برای حضور بخش خصوصی است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که هرگاه سیاست‌های حمایتی به‌صورت منسجم و بلندمدت دنبال شده، روند سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز شتاب گرفته است. از این رو، تداوم این رویکرد می‌تواند زمینه را برای بهره‌گیری گسترده‌تر از ظرفیت تابش خورشید در استان‌های جنوبی کشور فراهم کند و بخشی از فشار وارد بر شبکه برق را در سال‌های پیش رو کاهش دهد.

در چنین شرایطی، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی گامی در مسیر اصلاح الگوی تامین انرژی و حرکت به سوی منابع پاک به شمار می‌رود. مسیری که اگر با برنامه‌ریزی دقیق و مشارکت فعال سرمایه‌گذاران همراه شود، می‌تواند به تدریج جایگاه انرژی خورشیدی را در سبد تولید برق کشور تقویت کند؛ به‌ویژه در استان‌هایی مانند بوشهر که اقلیم آفتابی آن، فرصتی کم‌نظیر برای تبدیل نور خورشید به سرمایه‌ای پایدار برای آینده انرژی کشور فراهم کرده است.