پیام‌رسان‌ها با «تیک آبی» کاسبی راه انداختند

بامدادجنوب_داود علیزاده

تا لحظه تنظیم این گزارش، خاموشی گسترده اینترنت در ایران برای بیش از ۲۲۰ ساعت متوالی ادامه یافته و محدودیت‌های اعمال‌شده بر پیام‌رسان‌های داخلی و بین‌المللی همچنان برقرار است. در این شرایط بحرانی که ارتباطات عمومی به‌شدت مختل شده است، تنها کانال‌های رسمی نهادهای دولتی و خبرگزاری‌های کشوری از طریق پلتفرم‌های داخلی قابلیت ارسال پیام و انتشار اطلاعات را حفظ کرده‌اند. این وضعیت خاص، اهمیت حیاتیِ کانال‌های تأیید شده را دوچندان کرده است. این در حالی است که برخی خبرگزاری‌های رسمی اعلام کرده‌اند که در روزهای آتی، دسترسی به قابلیت پیام‌رسانی و انتشار محتوا برای کانال‌های تأیید شده (دارای تیک آبی) در پلتفرم‌های داخلی برقرار خواهد شد. این خبر، به سرعت تب و تاب بازار کسب تیک آبی را در پیام‌رسان‌های داخلی به اوج رسانده است؛ زیرا این نشان، اکنون نه صرفاً یک نماد اعتبار، بلکه تنها مجرای تضمین‌شده انتشار پیام در شرایط قطعی عمومی است.

نشان تأیید، در اصل، ابزاری برای احراز هویت مالک کانال است. هدف اصلی این است که کاربران بتوانند به‌راحتی کانال‌های رسمی چهره‌های شناخته‌شده، سازمان‌ها، ادارات دولتی، کسب‌وکارهای دارای مجوز رسمی و برندهای معتبر را شناسایی کنند. در ادامه شرایط اعلام‌شده برای کسب نشان «تیک آبی» برای کانال در پیام‌رسان‌های داخلی بررسی می‌شود.

در پیام‌رسان بله نشان تأیید در حال حاضر صرفاً به کانال‌هایی اعطا می‌شود که شرایط احراز هویت شامل تعلق کانال به چهره‌های سرشناس، مسئولین رسمی کشور، یا سازمان‌ها و کسب‌وکارهای دارای مجوز رسمی باشد. متقاضی باید نامه رسمی حاوی مشخصات کامل کانال و مالک را ارائه دهد. هزینه دریافت این نشان، یک آبونمان سالیانه است که در اطلاعات اولیه ۶۰ میلیون ریال (سالانه شش میلیون تومان) برای مدت یک سال ذکرشده است و امکان تغییر آن در آینده نیز وجود دارد. بزرگ‌ترین محدودیت‌ها در بله شامل ممنوعیت تغییر نام و شناسه عمومی پس از دریافت تیک و عدم امکان واگذاری کانال تأیید شده به غیر است.

در مقابل، پیام‌رسان ایتا نیز رویه مشابهی را برای اعتباربخشی کانال‌ها دنبال می‌کند. شرایط اعطای تیک آبی در ایتا شامل کانال‌های رسمی چهره‌های شناخته شده، ادارات، سازمان‌ها، شرکت‌ها و مؤسسات با گستره خدمات سراسری است. هزینه آبونمان سالیانه در ایتا به طور شفاف ۱۰ میلیون تومان تعیین شده که برای مدت یک سال اعتبار دارد و قابلیت تمدید را داراست. ایتا صراحتاً اعلام کرده است که کانال‌هایی که لینک شبکه‌های اجتماعی خارجی را در توضیحات خود درج کنند، واجد شرایط دریافت نشان نیستند و همچنین تغییر نام و شناسه پس از تأیید ممنوع است. در هر دو پلتفرم، انتشار محتوای غیرقانونی یا خلاف موازین اخلاقی منجر به سلب نشان تأیید خواهد شد، بدون آنکه هزینه پرداختی مسترد شود.

روبیکا دیگر پیام‌رسان ایرانی نیز از قافله ارائه تیک آبی عقب نمانده و برخی شرایط خود را اعلام کرده که کمی با دیگر پیام رسان‌ها متفاوت‌تر است. برای دریافت تیک آبی در روبیکا، مهم‌ترین الزام این است که حساب کاربری یا در دسته برند، کسب‌وکار و یا نهاد حقوقی قرار گیرد، یا متعلق به یک شخص حقیقی شناخته شده و مشهور باشد. در هر دو حالت، لازم است که نام برند یا شخصیت حقیقی صاحب حساب در رسانه‌های خبری معتبر ذکرشده و محتوای مرتبط با ایشان در فضای اینترنت وجود داشته باشد تا شهرت و اعتبار لازم احراز شود.

فرایند درخواست با ارسال ایمیل به آدرس bluebadge@rubikamail.ir آغاز می‌شود. اشخاص حقوقی باید درخواست را از طریق ایمیل سازمانی خود ارسال کرده و برای تسریع امور، ترجیحاً آن را در سربرگ رسمی خود تنظیم و تصویر آن را ضمیمه کنند. اشخاص حقیقی موظف‌اند تصویر کارت ملی خود را همراه درخواست ایمیلی ارسال نمایند. پس از ارسال، کارشناسان روبیکا حداکثر ظرف دو ماه درخواست را بررسی کرده و پاسخ اولیه را اعلام می‌نمایند. در صورت تأیید اولیه، کارشناسان روبیکا مدارک تکمیلی را از طریق همان ایمیل درخواست خواهند کرد تا فرآیند نهایی و اختصاص تیک آبی تکمیل شود.

چند نکته مهم در خصوص تیک آبی روبیکا قابل توجه است فعلاً این نشان به صورت رایگان اعطا می‌شود و هزینه آبونمان یا ثبت در آن ذکر نشده است. همچنین، حساب‌هایی که پیش‌تر به دلیل نقض قوانین مسدود شده‌اند، واجد شرایط نخواهند بود. در طول فرآیند بررسی، حساب کاربری متقاضی باید فعال بوده و آخرین فعالیت آن نباید بیش از دو هفته گذشته باشد (انتشار مستمر پست و استوری لازم است). البته در صورت رد درخواست، کاربر حق اعتراض و ارسال مستندات بیشتر را دارد که مجدداً بررسی درخواست را تا دو ماه به تعویق می‌اندازد. کاربران باید در نظر داشته باشند که پس از تخصیص، تیک آبی قابل انتقال نیست و هرگونه تغییر اساسی در اطلاعات پروفایل مستلزم طی مجدد کل فرآیند اعطای تیک خواهد بود. لازم به ذکر است که تیک آبی دائمی نیست و روبیکا حق دارد در صورت لزوم، آن را غیرفعال سازد.

پیام‌رسان بعدی سروش است. تیک آبی در سروش‌پلاس نشان احراز هویت رسمی کانال‌های متعلق به اشخاص حقوقی معتبر یا اشخاص حقیقی سرشناس با پوشش رسانه‌ای است و برای ثبت درخواست باید ایمیل شامل مدارک لازم (سربرگ رسمی برای حقوقی‌ها و کارت ملی برای حقیقی‌ها) به support@splus.ir ارسال شود؛ برخلاف پیام‌رسان‌های قبلی سروش مهلت پاسخ‌دهی کوتاه‌تری را اعلام کرده است و براساس آن کارشناسان ظرف دو هفته مدارک را بررسی می‌کنند و پس از تأیید، تیک آبی برای مدت یک سال اعطا می‌شود، مشروط بر اینکه کانال فعال باشد و در صورت تغییرات اساسی یا تخلف، این نشان سلب خواهد شد. در خصوص هزینه نیز سروش فعلاً نرخ خاصی را اعلام نکرده است.

با همه این احوال چند نکته قابل توجه است. در این شرایط مشخص نیست که با هجوم درخواست‌های متعدد برای دریافت تیک آبی؛ کانال‌ها چقدر در صف انتظار قرار بگیرند و در واقع در شرایط کنونی این تیک آبی برایشان مفید واقع شود یا خیر… ضمن آنکه چالش اصلی در هزینه‌های سنگین تیک آبی در پیام‌رسان‌های داخلی (مانند ۶ میلیون تومان سالانه در بله) و (۱۰ میلیون تومان برای ایتا) عدم شفافیت در مورد ارزش افزوده و تضمین پایداری این سرویس‌ها در قبال این مبالغ است، به‌ویژه در شرایطی که دسترسی به اینترنت به‌سادگی مختل می‌شود. در مقابل، تیک آبی پلتفرم‌های جهانی، اغلب مبتنی بر مدل‌های اشتراکی شفاف (مانند توییتر/ایکس) یا صرفاً مبتنی بر شهرت است و کمتر شامل هزینه سالانه هنگفت برای احراز هویت می‌شود.

برای مثال در اینستاگرام و فیس‌بوک، تیک آبی همچنان رایگان است و صرفاً مبتنی بر احراز هویت اشخاص مشهور یا نهادهای معتبر است، البته در توییتر (X)، تیک آبی مستلزم خرید اشتراک ماهانه X Premium است که هزینه‌ای معادل تقریباً ۲۰ دلار در ماه دارد و این هزینه شامل مزایای دیگری نیز می‌شود. مزایای اصلی تیک آبی پولی در توییتر (X) شامل اولویت نمایش در پاسخ‌ها، جستجو و فیدها، قابلیت ویرایش توییت‌ها پس از ارسال، امکان انتشار ویدیوهای طولانی‌تر، کاهش تبلیغات و نمایش به عنوان یک حساب تأیید شده معتبر است که اعتبار را به همراه دارد.

از سوی دیگر محدودیت‌های پی‌درپی بر پیام‌رسان‌های خارجی (تلگرام، اینستاگرام، واتس‌اپ) کسب‌وکارهای ایرانی را با چالش مواجه کرده است. کاربران به دلیل این محدودیت‌ها به طور مداوم بین پلتفرم‌های خارجی و داخلی در حال کوچ و پراکندگی هستند. این پراکندگی، استراتژی بازاریابی و اطلاع‌رسانی کسب‌وکارها را بسیار پیچیده می‌کند. در نتیجه، صاحبان کسب و کار و حتی رسانه‌ها مجبور به موازی‌کاری سنگین در چندین بستر داخلی و خارجی برای تضمین دسترسی و حفظ مخاطب خود شده‌اند، موضوعی که هم هزینه‌بر است و هم مدیریت را دشوار کرده است.