ثبت یک رکورد جهانی در قلب پارس جنوبی

بامدادجنوب_حجت عبداللهی‌پور

پتروپالایش کنگان، امروز نه فقط یک پروژه صنعتی در دل پارس جنوبی که یک «مسیر» است؛ مسیری که از بهمن‌ماه ۱۳۹۴ با هدف فرآوری گاز غنی و بازیابی اتان، پروپان، بوتان و پنتان آغاز شد و طی کمتر از یک دهه، به یکی از مهم‌ترین گره‌های زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی ایران تبدیل شد. آنچه در ابتدا به‌عنوان طرحی برای بازیابی اتان فاز ۱۲ پارس جنوبی تعریف شده بود، حالا به محور توسعه خوشه‌ای از پروژه‌های الفینی، پلیمری و زیرساختی بدل شده است؛ پروژه‌هایی که ارزش سرمایه‌گذاری آن‌ها به حدود هشت میلیارد دلار می‌رسد و به‌عنوان قطب سرمایه‌گذاری صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت در جنوب شناخته می‌شوند.

راه‌اندازی واحد بازیابی اتان در بهمن ۱۳۹۹، نخستین گام مهم این مسیر بود؛ واحدی که با دریافت سالانه ۲۱ میلیون تن خوراک، توانست ظرفیت تولید یک‌میلیون و ۷۵۰ هزار تن اتان، یک‌میلیون تن پروپان، ۵۰۰ هزار تن بوتان و ۲۵۰ هزار تن پنتان را تثبیت کند و سالانه نزدیک به یک میلیارد دلار درآمد برای کشور ایجاد کند. اتکای صددرصدی این واحد به توان مهندسی داخل ـ از طراحی پایه گروه باختر تا مهندسی تفصیلی EIED و اجرای رامپکو، پیمان‌رودک، عمران ساحل، مپنا بویلر، کیان‌سازه و اکسیر صنعت ـ این پروژه را به نمونه‌ای روشن از بلوغ صنعتی جنوب مبدل کرده است.

پیشرفت طرح‌های پتروپالایش کنگان اما تنها به فاز نخست محدود نماند. فاز دوم که با هدف تکمیل زنجیره ارزش و توسعه واحدهای الفین، دو واحد پلی‌اتیلن سنگین، خطی سبک (LLD) و طرح PDH/PP طراحی شده، امروز به مرحله‌ای رسیده که نقشه انرژی منطقه را تغییر می‌دهد. الفین کنگان که پیش از دولت سیزدهم تنها ۵۸ درصد پیشرفت داشت، اکنون به گزارش صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت، از مرز ۹۳ درصد عبور کرده و در مسیر بهره‌برداری قرار گرفته است. پروژه‌های پایین‌دستی نظیر HD سروش مهستان، HD/LLD نگین مهستان و HD پتروپالایش کنگان نیز طی دو سال گذشته جهشی کم‌نظیر داشته‌اند.

بازدیدهای میدانی اخیر مدیران صنعتی به‌خوبی نشان می‌دهد که کنگان برای بنگاه اقتصادی صندوق‌های نفت تنها یک پروژه نیست؛ بلکه «قطب» است. در جریان بازدید رئیس هیات‌رئیسه صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت در اردیبهشت ۱۴۰۴ از این واحد صنعتی، پیشرفت ۹۸.۸ درصدی فاز الفین توسعه پتروشیمی کنگان، راه‌اندازی ۷۵ درصدی یوتیلیتی‌ها و آمادگی این طرح برای تولید آزمایشی در نیمه دوم سال جاری تائید شده است. به موازات آن، واحد پلی‌اتیلن سنگین پتروپالایش کنگان با ظرفیت ۳۰۰ هزار تن نیز تا پایان سال به مدار تولید می‌پیوندد؛ اتفاقی که هم برای توازن سبد محصولات جنوب حیاتی است و هم برای تأمین منابع پایدار صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت.

در کنار این پروژه‌ها، ترمینال بندری فراسکو نیز ـ که فاز نخست مخازن آن تا پایان ۱۴۰۲ به بهره‌برداری می‌رسد ـ حلقه مکمل این زنجیره است. توسعه فازهای ۲ و ۳ فراسکو، زمینه‌ای برای ارزش‌آفرینی در حوزه بانکرینگ، ذخیره‌سازی و صادرات فرآورده‌ها فراهم می‌کند؛ حوزه‌ای که به گفته مدیران صندوق‌های بازنشستگی صنعت نفت می‌تواند درآمدهای پایدار و قابل اتکایی ایجاد کند، به‌ویژه در دوره‌ای که معیشت بازنشستگان متکی بر سودآوری طرح‌های سرمایه‌گذاری جنوب است.

پتروپالایش کنگان در این روایت، بیش از یک مجموعه صنعتی است. اینجا، یک الگوی جدید توسعه در حال تثبیت است: اتکای کامل به مهندسی داخلی، زنجیره ارزش یکپارچه از بازیابی اتان تا تولید پلیمرهای استراتژیک، اتصال به ترمینال صادراتی و در نهایت، پیوند مستقیم با اهداف مالی و پایداری صندوق‌های بازنشستگی. این پروژه‌ها، همان ستون‌های پنهان اما واقعی امنیت انرژی و امنیت معیشتی کشور هستند؛ پروژه‌هایی که با شتاب‌گیری در سال‌های اخیر، نه‌تنها شریان‌های تولید جنوب را زنده‌تر کرده‌اند، بلکه مسیر تحقق تعهدات صندوق‌ها را برای سال‌های آینده مطمئن‌تر ساخته‌اند.

پارس جنوبی برای صندوق‌ها یکی از دو قطب اصلی سرمایه‌گذاری است، اما آنچه این قطب را متمایز می‌کند، تراکم طرح‌هایی است که با هم «یک سازه واحد» می‌سازند: بازیابی اتان کنگان، الفین توسعه، دو واحد پلی‌اتیلن سنگین، واحد LLD، طرح PDH/PP، ترمینال فراسکو و سرویس‌های جانبی. این ساختار یکپارچه، جنوب را از محل عبور خوراک به مرکز تولید ارزش افزوده تبدیل می‌کند؛ تغییری که معنای آن در اعداد، در ظرفیت‌ها و در اشتغال آشکار است، اما در بلندمدت، وزن واقعی آن در تغییر جایگاه ایران در بازار پلیمرهای منطقه دیده خواهد شد.

در این میان، نکته‌ای کمتر دیده‌شده نیز مطرح است: سرعت پیشرفت طرح‌ها در دو سال اخیر، بیش از آنکه محصول تزریق مالی باشد، نتیجه بازآرایی مدیریت پروژه و استفاده از ظرفیت‌های قانونی برنامه توسعه است؛ موضوعی که در سخنان رئیس سابق کمیته نفت و گاز مجلس نیز مورد اشاره قرار گرفت و می‌تواند الگوی تکرارپذیر برای سایر طرح‌های نیمه‌تمام کشور باشد.

در ادامه این مسیر تحول، رخدادهای فنی و زیرساختی نیز با شتابی بی‌سابقه در حال وقوع‌اند؛ رخدادهایی که نه‌تنها پشتیبان این تغییر بزرگ‌اند، بلکه به‌نوعی شاخص بلوغ صنعتی جنوب نیز محسوب می‌شوند. در همین چارچوب، خط لوله اتیلن غرب به پتروپالایش کنگان رسید؛ رویدادی که خود، فصل تازه‌ای در یکپارچگی شبکه انتقال و مصرف خوراک در کشور گشود.

برای نخستین بار در جهان، عملیات جوشکاری و هات‌تپ انشعاب خط لوله اتیلن شرکت پتروپالایش کنگان در کیلومتر ۴۰ خط اصلی اتیلن غرب، بدون خارج کردن خط از سرویس، بدون تخلیه و بدون قطع تولید انجام شد؛ عملیاتی که با رعایت بالاترین استانداردهای ایمنی و فنی و با همکاری کم‌نظیر متخصصان صنعت پتروشیمی، دانشگاهیان و شرکت ملی صنایع پتروشیمی در کوتاه‌ترین زمان ممکن به سرانجام رسید.

مسیر اولیه این انشعاب حدود ۱۴ کیلومتر طراحی شده بود، اما با بازنگری‌های فنی و با هدف افزایش ضریب ایمنی خط اتیلن غرب، مکان جدیدی انتخاب شد که طول خط انشعابی را به تنها یک کیلومتر کاهش داد؛ تغییری که هم از نظر ایمنی و هم از نظر سرعت تأمین خوراک واحدهای کنگان اهمیت راهبردی دارد.

این اقدام به‌ویژه از آن نظر فوری بود که پیشرفت واحد پلیمری مجتمع ـ با ظرفیت ۳۰۰ هزار تن پلی‌اتیلن سنگین در سال ـ به حدود ۹۷ درصد رسیده و در آستانه تولید قرار دارد، در حالی که واحد الفین با ظرفیت یک‌میلیون تن اتیلن در سال همچنان اندکی عقب‌تر است. انشعاب جدید، مسیر تأمین خوراک را پیش از راه‌اندازی کامل الفین تضمین می‌کند و به پروژه اجازه می‌دهد بدون وقفه وارد فاز تولید شود.

از سوی دیگر، با راه‌اندازی واحد الفین و به‌واسطه آمادگی نداشتن برخی مصرف‌کنندگان داخلی اتیلن در این مجتمع، این انشعاب امکان انتقال اتیلن مازاد به خط لوله اتیلن غرب را فراهم می‌کند؛ اقدامی که نه‌تنها از اتلاف ظرفیت جلوگیری می‌کند، بلکه مصرف‌کنندگان متصل به خط اتیلن غرب را نیز در مدار بهره‌برداری پایدار قرار می‌دهد. در واقع، این اتصال تازه، پتروپالایش کنگان را به یک گره مهم در نقشه ملی انتقال و مصرف اتیلن تبدیل کرده و نقش آن را در معماری انرژی کشور دوچندان کرده است.