آیا ایران به جام‌ جهانی می‌رود؟

بامدادجنوب_نداقاسمیان پور

در آستانه جام‌جهانی ۲۰۲۶، نام تیم ملی ایران بیش از همیشه در مرکز توجه فوتبال جهان قرارگرفته است. درحالی‌که آماده‌سازی بسیاری از تیم‌ها رو به تکمیل است، وضعیت ایران همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. رخدادهای اخیر و شرایط تنش‌آلود منطقه‌ای باعث شده مسیر حضور تیم ملی در این دوره از رقابت‌ها به شکلی بی‌سابقه تحت تأثیر قرار بگیرد و تصمیم‌گیری نهایی درباره سفر یا عدم سفر ایران به جام‌جهانی هنوز قطعی نشده است.
این بلاتکلیفی، نه‌تنها هواداران فوتبال ایران را در انتظار گذاشته، بلکه رسانه‌های بین‌المللی را نیز به دنبال خود کشانده است؛ چراکه ایران همواره یکی از تیم‌های مطرح آسیا بوده و غیبت یا حضور دیرهنگامش می‌تواند معادلات گروه‌بندی و فضای رقابت‌ها را دگرگون کند. اکنون همه چشم‌ها به یک نام دوخته‌شده؛ نامی که هر تصمیمش می‌تواند یکی از داستان‌های بزرگ جام‌جهانی ۲۰۲۶ را رقم بزند؛ داستانی که در تاریخ معاصر این رقابت‌ها، نمونه مشابهی برای چنین شرایطی تقریبا وجود ندارد.
آخرین موارد انصراف تیم‌ها به دهه‌های بسیار دور تا پیش از انقلاب فوتبال مدرن برمی‌گردد و به همین دلیل هر تصمیمی در این پرونده نه‌تنها برای ایران بلکه برای فیفا و کل تاریخ فوتبال به یک سوژه مهم و بی‌سابقه تبدیل خواهد شد.
وزیر ورزش و جوانان در خصوص آخرین تصمیم‌گیری برای حضور تیم ملی فوتبال در جام جهانی ۲۰۲۶ اعلام کرد: در صورت تأمین امنیت تیم در جام جهانی و صلاحدید، هیئت‌وزیران دراین‌باره تصمیم‌گیری خواهد شد.
احمد دنیا مالی افزود: تصمیم نهایی برای حضور در جام‌جهانی را دولت می‌گیرد. موظف هستیم شرایط را آماده کنیم و دولت با توجه به شرایط کشور مجوز باید بدهد. وظیفه‌داریم تیم ملی را آماده نگه‌داریم و کادر فنی در حال انجام کارهایش است. تمام پشتیبانی‌ها را انجام می‌دهیم تا تصمیم‌گیری شود.
وی درباره اینکه آیا این موضوع به مذاکرات آتش‌بس بستگی دارد؛ تصریح کرد: باید شرایط بررسی و هم‌صدایی شود. این موضوع باعث افزایش حضور ما می‌شود، اما اگر تنش‌ها بالاتر برود، دولت باید تصمیم بگیرد.
امیر قلعه‌نویی، سرمربی تیم ملی فوتبال ایران نیز در خصوص حضور تیم در جام جهانی ۲۰۲۶ گفت: برنامه‌ریزی کامل تا شروع جام جهانی داریم اما این موضوع به تصمیم مسئولان ربط دارد.
ورزش سه در گزارشی آورده است، درحالی‌که ترکیب ۴۸ تیمی جام‌جهانی ۲۰۲۶ مشخص‌شده، یک سؤال جدی همچنان وجود دارد؛ اینکه آیا تیم ملی ایران درنهایت در این رقابت‌ها حاضر خواهد شد یا نه؟
گزارش‌های اخیر برخی رسانه‌ها ازجمله نیویورک‌تایمز نشان می‌دهد با بالا گرفتن تنش‌های سیاسی، حضور ایران در تورنمنتی که قرار است به میزبانی ایالات‌متحده آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شود، وارد مرحله‌ای از ابهام جدی شده؛ ابهامی که بر اساس ادعای این رسانه‌ها فیفا را به فکر سناریوهای اضطراری انداخته است.
گروهی که شاید کامل نشود
طبق برنامه ایران باید در مرحله گروهی به مصاف تیم‌های نیوزیلند، بلژیک و مصر برود. بااین‌حال اظهارنظرهای سیاسی، ازجمله مواضع دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا این مسیر را پیچیده کرده است. او صراحتاً اعلام کرده حضور ایران می‌تواند با چالش‌های امنیتی همراه باشد؛ موضوعی که در کنار بحث صدور ویزا و شرایط سفر، وضعیت را مبهم‌تر کرده است.
بر اساس قوانین، فیفا در صورت انصراف یا حذف هر تیم، اختیار کامل برای تعیین تکلیف دارد. به عبارتی اگر ایران کنار بکشد، دو سناریو پیش روی فیفا خواهد بود: اول؛ برگزاری مسابقات گروه با سه تیم و دوم؛ جایگزینی یک تیم دیگر به‌جای ایران است.
مشکل اصلی اما زمان است. اگر تصمیم نهایی در فاصله‌ای کوتاه تا شروع مسابقات گرفته شود، اجرای هرکدام از این سناریوها می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.
گزینه‌های جایگزین؛ از آسیا تا اروپا
اگر پای جایگزینی یک تیم به‌جای ایران به میان بیاید، انتخاب تیم جدید اصلا ساده نیست؛ چراکه ساختار پیچیده سهمیه‌بندی باعث شده گزینه مشخصی وجود نداشته باشد. بااین‌حال نام‌هایی تیم‌های مثل امارات، بولیوی و حتی ایتالیا مطرح‌شده است؛ گزینه‌هایی که هرکدام از مسیر متفاوتی به این شانس می‌رسند. این یعنی تصمیم نهایی احتمالا فقط فنی نخواهد بود و ابعاد سیاسی و اجرایی هم در آن نقش خواهند داشت.
یکی از سناریوهای مطرح‌شده برگزاری یک پلی‌آف فوری بین چند تیم برای تعیین جانشین است؛ مدلی که پیش‌تر در برخی تورنمنت‌ها دیده‌شده اما اجرای چنین طرحی در مقیاس جام جهانی، با توجه به محدودیت زمان، برنامه‌ریزی و مسائل لجستیکی، بسیار دشوار خواهد بود.
سوال مهم اینکه چرا اصلا احتمال غیبت ایران در جام جهانی مطرح‌شده است؟ سه عامل اصلی در این بحث نقش دارند که می‌توان به تصمیمات سیاسی احتمالی، نگرانی‌های امنیتی برای کاروان تیم و محدودیت‌های احتمالی برای ورود به آمریکا اشاره کرد.
در این میان، جیانی اینفانتینو اعلام کرده ایران به ایران رقابت‌ها «خوش‌آمده» و حتی در بازی دوستانه این تیم مقابل کاستاریکا که در ترکیه برگزار شد، حضور گرم و صمیمانه‌ای کنار ایرانی‌ها داشت؛ بااین‌حال این موضع به‌تنهایی برای رفع ابهام‌ها کافی نبوده است.
درحالی‌که برخی گمانه‌زنی‌ها از انتقال بازی‌های ایران به مکزیک خبر می‌داد، فیفا به‌صورت شفاف اعلام کرد برنامه‌‌ریزی مسابقات تغییری نخواهد کرد و همه تیم‌ها باید طبق جدول از پیش تعیین‌شده بازی کنند.
سناریوی بی‌سابقه در فوتبال جهان
در تاریخ معاصر جام جهانی، نمونه مشابهی برای چنین شرایطی تقریبا وجود ندارد. آخرین موارد انصراف تیم‌ها به دهه ۱۹۵۰ برمی‌گردد و به همین دلیل، هر تصمیمی در این پرونده می‌تواند به یک سوژه مهم در تاریخ فوتبال تبدیل شود.
جام جهانی ۲۰۲۶ هنوز شروع نشده اما یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایش از همین حالا شکل‌گرفته است. اگر ایران کنار بکشد، فقط یک تیم از جدول حذف نمی‌شود؛ بلکه کل ساختار یک گروه، مسیر صعود چند تیم و حتی نظم مسابقات تغییر خواهد کرد.
تصمیم نهایی اما در اختیار فیفاست؛ نهادی که اکنون در کانون توجهات قرارگرفته و باید تصمیمی تاریخی اتخاذ کند. تصمیمی که فراتر از مستطیل سبز و نتایج یک مسابقه، ممکن است بازتابی جهانی پیدا کند. این در حالی است که فوتبال همواره به‌عنوان پلی میان فرهنگ‌ها و ملت‌ها شناخته‌شده و حال باید دید فیفا از این فرصت برای نمایش قدرت وحدت‌بخش خود استفاده خواهد کرد یا اینکه این پرونده به یکی از جنجالی‌ترین تصمیمات تاریخ خود تبدیل خواهد شد.