بوشهر می‌تواند مقصد گردشگری سالمندان باشد؟

بامداد جنوب: پروژه «شهر دوستدار سالمند» در بوشهر که با هدایت علمی دکتر نورالدین امیری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه خلیج فارس، در حال اجراست، طی هفته‌های گذشته ابعاد مختلفی از زیست سالمندان در این شهر را به نقد و بررسی گذاشته است. در شماره امروز، بخش دیگری از یافته‌های این پژوهش در اختیار خوانندگان «بامداد جنوب» قرار می‌گیرد.

یکی از بخش‌های مهم این پژوهش به موضوع «سالمند و گردشگری» اختصاص دارد؛ حوزه‌ای که در سال‌های اخیر با توجه به رشد جمعیت سالمند، به یکی از محورهای مهم برنامه‌ریزی شهری و اجتماعی تبدیل شده است. در ادبیات جهانی، گردشگری سالمندی به مجموعه روابط و فرایندهایی گفته می‌شود که میان گردشگران سالمند، ارائه‌دهندگان خدمات، دولت‌ها و جوامع میزبان در جریان سفر شکل می‌گیرد. سازمان جهانی گردشگری نیز این حوزه را یک فرصت مهم ارزیابی کرده است، زیرا افزایش جمعیت سالمند در جهان، همراه با برخورداری این گروه از وقت آزاد بیشتر، منابع مالی قابل‌تصرف و اقامت طولانی‌تر در مقصد، می‌تواند به رونق پایدار گردشگری منجر شود.

پژوهش حاضر نشان می‌دهد که سالمندان در مقایسه با گروه‌های جوان‌تر، الگوی سفر متفاوتی دارند. این تفاوت‌ها از تغییرات تدریجی زیستی، روانی و اجتماعی ناشی می‌شود و بر انتخاب مقصد، محل اقامت، وسیله حمل‌ونقل و حتی کیفیت تجربه سفر اثر می‌گذارد. سالمندان معمولاً زمان بیشتری برای برنامه‌ریزی سفر صرف می‌کنند، در فصل‌های کم‌تقاضا سفر می‌کنند، از منابع اطلاعاتی بیشتری بهره می‌برند و نسبت به ایمنی، بهداشت، آرامش و دسترسی آسان حساسیت بیشتری دارند. در همین چارچوب، پژوهش‌های پیشین نشان داده است که برای گردشگران سالمند، ویژگی‌هایی مانند پاکیزگی اقامتگاه، راحتی فضا، قیمت مناسب، دسترسی آسان از جاده‌های اصلی، نورپردازی کافی، امنیت و حتی خوانا بودن اطلاعات و منوها، اهمیت بیشتری نسبت به برخی گروه‌های دیگر دارد.

در بوشهر، این ظرفیت به‌طور جدی وجود دارد که گردشگری سالمندی به یکی از مزیت‌های شهری تبدیل شود. این شهر با دارا بودن ساحل، بافت تاریخی، آیین‌های مذهبی، بازارهای محلی و اقلیم دلپذیر در نیمه دوم سال، از جمله مقاصدی است که می‌تواند برای سالمندان جذاب باشد. بر اساس داده‌های موجود، بوشهر در ایام نوروز و تعطیلات آخر هفته در زمره پنج مقصد پرجذب گردشگر کشور قرار می‌گیرد و بخشی قابل‌توجه از این گردشگران را سالمندان تشکیل می‌دهند. از آنجا که دمای هوا در تابستان بوشهر معمولاً به بیش از ۳۵ درجه سانتی‌گراد می‌رسد، ماه‌های آبان تا اسفند با دمای حدود ۱۵ تا ۲۰ درجه، مناسب‌ترین زمان برای سفر سالمندان به این شهر به‌شمار می‌آید.

یکی از یافته‌های قابل توجه این پژوهش، معرفی محور گردشگری پیشنهادی از «میدان رئیس‌علی دلواری تا پارک تی‌وی» است؛ مسیری که به دلیل همخوانی با شاخص‌های شهر دوستدار سالمند، برای تقویت پیوند میان جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و تفریحی شهر انتخاب شده است. این محور افزون بر ساحل‌سازی مناسب و دسترسی به فضاهای سبز، عناصر تاریخی مهمی چون ساختمان شورای شهر، عمارت بیلیارد، سازمان میراث فرهنگی، موزه مردم‌شناسی و عمارت طبیب را در خود جای داده است. همچنین در طول این مسیر، ۶ هتل در مجاورت خیابان اصلی قرار دارد و چندین هتل دیگر نیز در پهنه گردشگری واقع شده‌اند. وجود رستوران‌ها، کافه‌ها، پارک دوستدار سالمند، پارک پرندگان، پارک سیادت و پارک تی‌وی نیز بر غنای این محور افزوده است.

در بخش اجتماعی این مطالعه، وضعیت مشارکت اجتماعی گردشگران سالمند در شهر بوشهر «متوسط» ارزیابی شده است. با این حال، بررسی جزئیات نشان می‌دهد که برخی شاخص‌ها وضعیت مطلوب‌تری دارند. به‌عنوان نمونه، میانگین رضایت از «امکان ارتباط دوستانه با شهروندان بوشهری در فضاهای شهری، پارک‌ها، مجتمع‌های تجاری و گردشگری» ۴.۳۹ از ۵ ثبت شده که بالاترین مقدار در این بخش است و بیانگر سرمایه اجتماعی بالای شهر در مواجهه با سالمندان گردشگر است. در مقابل، میانگین رضایت از «وجود تخفیف‌های استفاده از مراکز گردشگری، فرهنگی و تفریحی برای سالمندان» تنها ۲.۶۶ از ۵ بوده که پایین‌ترین امتیاز را به خود اختصاص داده است. همچنین «وجود فرصت‌های تفریحی برای سالمندان گردشگر» میانگین ۳.۱۴ از ۵ را نشان می‌دهد که حاکی از وضعیت میانه و نیازمند تقویت است.

در مجموع، این یافته‌ها نشان می‌دهد بوشهر از نظر جاذبه‌های طبیعی، فرهنگی و اجتماعی ظرفیت مناسبی برای توسعه گردشگری سالمندی دارد، اما برای تبدیل شدن به یک مقصد کامل و رقابت‌پذیر، باید در زمینه مشوق‌های مالی، خدمات متناسب با سالمندان، مناسب‌سازی مسیرها و برنامه‌های تفریحی ویژه این گروه سرمایه‌گذاری بیشتری انجام شود.